Sycylia we dwoje. Que bella chiesa!

Przejrzałam fotki z naszej wyprawy. Jeśli oglądałeś, drogi Czytelniku (tu bardziej pasuje "droga Czytelniczko") kultowy film "Love actually", zapewne pamiętasz scenę, w której Keira Knightley ogląda wideo ze swojego wesela i zdumiona stwierdza: "Wszędzie tylko ja". Otóż, ja mogłabym właściwie powiedzieć to samo. Z tą różnicą, że Keira była tym faktem zaskoczona, ja - nie. Tak to jest, gdy ma się małżonka, dla ktorego zdjęcie z wakacji liczy się wyłącznie wtedy, gdy figuruje na nim uczestnik tychże. Po przejrzeniu blisko tysiąca zdjęć stwierdziłam jednak, że mam konkurencję. Albowiem obiektem nr dwa, który pojawia się na naszych fotkach co najmniej równie często jak moja osoba, są kościoły.

Już po kilku dniach naszej wyprawy skonstatowałam, że zadziwiająco przypomina ona pielgrzymkę. W każdym mieście lub miasteczku nawiedzaliśmy po kilka kościołów. Co ciekawe, nawet wtedy, gdy ruszaliśmy na spotkanie z przyrodą, na górskim lub nadmorskim szlaku napotykaliśmy jakąś wykutą w skale kapliczkę. Cattedrale, duomo, chiesa, capella, oratorio... W rozmaitych rozmiarach, stylach i w bardzo różnym stanie.

Bo sycylijskie zabytki w ogóle charakteryzuje znaczny stopień zaniedbania. Stoi sobie człowiek pod cudną barokową fasadą i podziwia. A potem wchodzi do środka i podziw miesza się z niepokojem. Bo człowiek widzi, że choć barokowy wystrój tu i ówdzie zachował ślady świetności, to w apsydzie nawy głównej niepodzielnie króluje wilgotny liszaj. A jak zagłębić się dalej i wejść do byłych pomieszczeń klasztornych, okazuje się, że słowo ruina trąci eufemizmem. I niepokój przeradza się w przerażenie, że to wszystko już wkrótce zwyczajnie się zawali.

Na Sycylii widzieliśmy kościoły bez dachów, kościoły z wstawionymi do barokowych wnętrz krzesłami kinowymi, kościoły, w których w kaplicy bocznej, za ołtarzem urządzono wucet. Z drugiej strony, podziwialiśmy mozaiki tak cudne, że tchu brakowało na długo (katedra w Monreale, Capella Palatina w Palermo) i neogotyckie, marmurowe koronki, których finezji nie odda żadne zdjęcie - trzeba zadrzeć głowę i podziwiać własnymi oczami (katedra w Erice).

Podziwialiśmy też zdumiewające wyczucie stylu, które pozwoliło sycylijskim architektom z tych eklektycznych świątyń (trzęsienia ziemi i pożary nie pozwoliły sycylijskim kościołom przetrwać w pierwotnym kształcie) stworzyć coś tak harmonijnego. Styl romański i gotyk żyją sobie za pan brat z renesansem i barokiem, do których jeszcze swoje trzy lub cztery grosze dołożyła kultura arabska. To się nazywa przyjazna kohabitacja!

Gdybym miała wskazać, która bella chiesa najbardziej przypadła mi do serca, odpowiedż byłaby wcale nieoczywista. Bo pierwsze, co przychodzi mi na myśl, to kościół świętego Franciszka w Mazara del Vallo.  Nie żadna ze wspaniałych katedr o normańskiej proweniencji. Nie żadna z pereł sycylijskiego baroku. Ale ten - w sumie skromny i zapuszczony kościół z liszajem w apsydzie i zrujnowanym klasztorem obok. Pokazał go nam przemiły zakrystian. Mówił trochę po angielsku, a niedostatki języka skutecznie nadrabiał entuzjazmem. I z każdego słowa wyzierała miłość do tego kościoła. A kiedy, pokazując nam zapuszczony krużganek, z dumą powiedział, że wszystkie porastające ogród rośliny zasadził własnoręcznie, moje serce już na zawsze zostało w Chiesa San Francesco.

Sycylia we dwoje. O (nie)jedzeniu słów kilka

Kuchnia sycylijska jest przepyszna. Przepyszna i urozmaicona. Taką opinię przeczytasz, drogi Czytelniku, w każdym przewodniku po wyspie i w każdym artykule traktującym na temat jej uroków. I zasadniczo można się z nią zgodzić, chyba że... Chyba że się należy do gatunku homo sapiens diaeteticus. I jeśli się nie jada, dajmy na to, węglowodanów, kuchnia sycylijska nie tylko nie jest przepyszna, ale jest wręcz zabójcza.

Bo kuchnia sycylijska węglowodanami stoi. Menu wszystkich knajp to w miażdżącej większości pasty (kluchy), risotto i pizze różnej maści, a zmieniają się tylko dodatki. Oczywiście, jak się człowiek uprze i ma nieco zasobniejszy portfel, może ominąć tę niedogodność i zjeść na przykład samo mięso. Powiedzcie mi jednak, co ma zrobić wegetarianka, która nie jada węglowodanów?

Otóż taka dziwaczka ratuje się jak może. Na przykład prosi pokornie gospodarza hoteliku i kucharza w jednej osobie, by na kolację podał jej pastę z bakłażanem składającą się z samego bakłażana. Czasem się udaje.

Najgorzej jest jednak ze śniadaniami. W hotelikach, w których zarezerwowaliśmy sobie noclegi, śniadanie było wliczone w cenę. Generalnie rzecz ujmując, jest to rozwiązanie wygodne, bo pozwala nie ganiać rano po knajpach lub sklepach, tracąc cenny czas. Generalnie. Bo gdy przyjrzeć się sprawie bliżej, homo sapiens diaeteticus ląduje bez śniadania. Cóż bowiem ma zrobić, jeśli na talerzu ma samo pieczywo i dżem? O jakości pieczywa wypowiadać się nie mogę, bo nie próbowałam. Od PiW-a wiem, że bywała różna. Szczytem wszystkiego były opakowane w celofan sucharki, które w hotelu w Palermo nasza urocza gospodyni pozostawiła nam w wielkiej obfitości, w towarzystwie malutkich dżemików i miodków. Dla równowagi, w kilku miejscach PiW ucztował, przebierając wśród świeżutkich croissantów i ciasta domowego wypieku. A ja piłam kawę.

Na szczęście są targowiska. A na targowiskach - masa lokalnych owoców i warzyw, w tym takich, których polskie podniebienie w ogóle nie zna. Jak na przykład nespole - coś w rodzaju skrzyżowania moreli z jabłkiem czy gruszką. Po polsku się to ponoć nazywa nieśplik japoński. Jak zwał, tak zwał, ale jest pyszne! Nieśplik parę razy uratował mnie przed śmiercią głodową, kiedy w hotelowym menu śniadaniowym sucharki były jedyną opcją.

Żeby być sprawiedliwą, muszę jednak dodać, że zwykły homo sapiens, który nie ma żadnych dietetycznych fanaberii, na kuchnię sycylijską nie powie złego słowa. A jak jeszcze lubi wino i trafi do Marsali... Ale to już całkiem inna historia.

Sycylia we dwoje. W objęciach natury, czyli nie rób mi zdjęć!

Jak już pisałam, nasza wyprawa sycylijska była zaplanowana pod hasłem "Tyleż kultury, co natury". Po estetycznych (zabytki) i neurotycznych (ruch uliczny) przeżyciach miejskich uciekaliśmy w regiony, gdzie królowała mniej lub bardziej dzika przyroda. W ten sposób odwiedziliśmy: Etnę, wąwóz i park krajobrazowy rzeki Alcantara, rezerwat góry Monte Cofano, saliny koło Trapani, klif marglowy Scala dei Turchi (Schody Turków - od tureckich piratów, którzy się ponoć pod tym klifem ukrywali przed sztormami), rezerwat nadmorski Vendicari i rezerwat górki Pantalica. W tym ostatnim, zresztą, kultura zbiegła się z naturą, bo w skałach obserwować można ślady osady i grobowców (gdzie ludzie żyją, tam i umierają) sprzed 3 tysięcy lat.

Każde z tych miejsc zasługuje na osobny opis, a najlepiej opis i zdjęciową sesję. Oczywiście, zdjęć mamy pewnie z tysiąc, co zresztą stało się przyczyną licznych - ujmę to eufimistycznie - nieporozumień.

No bo tak. Wyobraź sobie, miły Czytelniku. Upał 30 stopni w cieniu, którego brak. Słońce tak praży, że fotchrom w twoich okularach nie nadąża ściemniać. Droga pnie się pod górę już ze dwadzieścia minut i ani myśli przestać. Spod nóg na prawo i lewo zmykają jaszczurki, a ty nie masz pewności, czy to nie żmije, których panicznie, wręcz organicznie się boisz. Na plecach masz plecak z tym i owym, co w sumie trochę waży. Pot zalewa ci grzbiet i oczy. Włosy ci splątało sycylijskie sirocco. Twarz ma kolor sycylijskich pomodorów...

Natomiast twój towarzysz wędrówki, nie bacząc na to wszystko, co chwila trzaska ci fotkę. "Kochanie - woła dziarsko - popatrz na mnie!" I trzask! Wyobraźnia podsuwa ci obraz, jaki się na tej fotce pojawi i jest pewne, że na okładkę Vogua to się raczej nie nada. Zza zaciśniętych zębów rzucasz więc coraz bardziej wściekłe "Prosiłam, żebyś nie robił mi zdjęć!", ale to na nic. I do głowy ci przychodzi, że jak tak dalej pójdzie, to w skrajnym przypadku "Sycylia we dwoje" może się skończyć  "Rozwodem po włosku".

Wkrótce czeka mnie konfrontacja z tą fotograficzną sesją. Rozważam cyberatak na komp Małżonka, gdzie wszystkie te foty zostały zgrane. Jak skasuję połowę, nawet się nie zorientuje. Ha!

Sycylia we dwoje. Perły baroku, czyli schody, schody...

Wspominałam o schodach. Cóż, takiej kuracji antycellulitisowej, jaką zaliczyłam na Sycylii, to za żadne pieniądze się nie kupi.

Sycylia południowa słynie z miast barokowych. Oczywiście, wcześniej były one antyczne, średniowieczne i renesansowe, ale nawiedzające ten region trzęsienia ziemi skutecznie zadbały o to, by wszystko, co ręka ludzka (grecka, rzymska, arabska, normańska) wybudowała, zwaliło się i rozsypało w pył. Ale ręka ludzka nie próżnowała i na tym miejscu, gdzie kiedyś stała, dajmy na to, grecka świątynia lub normańska katedra, stawiała katedrę w stylu odpowiadającym gustom współczesnych. Stąd wszechobecny w tym regionie barok. Agrigento, Caltagirone, Ragusa, Modica, Noto - wszystkie te miasta zwane są perłami sycylijskiego baroku. Cała kolia.

Baroku tam do przesytu - fakt. Mnie jednak wspomniane miasta już na zawsze skojarzą się ze schodami. Położone na wzgórzach, powodują konieczność łażenia to w górę, to w dół, po nieliczonej liczbie stopni. Sprawiają też dodatkowy kłopot - dojechanie do niektórych części miasta samochodem graniczy z cudem. W kilku przypadkach, po beznadziejnym krążeniu po stromych ulicach w poszukiwaniu naszej docelowej casa, musieliśmy odpuścić, zostawić samochód gdzieś w dolnej części miasta i wdrapywać się na piechotę, targając bagaż po setkach schodów. Ja likwidowałam cellulit. Mąż nabierał tężyzny. Same korzyści.

Sycylijczycy postarali się też o to, by przynajmniej niektóre ze schodów uczynić atrakcyjnymi. Przykładem są schody Scalinata di Santa Maria del Monte - 142 stopnie, a każdy ozdobiony płytkami ceramicznymi z innym wzorem. Robią wrażenie! Z kolei w Noto tarfiliśmy akurat na obchodzone tu w trzeci weekend maja święto wiosny, dzięki czemu podziwialiśmy jedne z tamtejszych schodów oklejone zdjęciami kwiatów. Notabene, tamtejsi floryści ułożyli na kilku ulicach wspaniałe kwiatowe kompozycje - po pokonaniu kolejnej setki schodów, taki oddech dla duszy bardzo się przydawał.

Ale chyba najwięcej schodów pokonaliśmy w Ragusie. Trasę z Ragusa Superior do Ragusa Ibla i z powrotem mogę z powodzeniem potraktować jako rownoważność ładnych paru godzin fitnesu. dodam jednak, że było warto! Ragusa jest zachwycająca i żadne schody nie są w stanie tego wrażenia zatrzeć. A nawet, jakby wręcz przeciwnie - bez nich to już nie byłaby ta Ragusa.

Reasumując, kiedy dotrę do płaskiej, mazowieckiej ziemi, może pójdę za ciosem i zrezygnuję z windy na moje czwarte piętro? E, może jednak nie przesadzajmy.

PS. Córka mi właśnie napisała, że winda w naszym domu nie działa. Jak mówią Anglosasi, ostrożnie z życzeniami!

Sycylia we dwoje. Część piąta: Noto - pech!

Ten nieco dziwaczny ortograficznie tytuł za chwilę stanie się zupełnie jasny. A było to tak...

Dzień zaczął się kiepsko. Po nocy spędzonej w dosyć obskurnym "apartamencie" w Caltagirone ("Beautiful view from the balcony, signora, specially for you!"), niedzielę planowaliśmy otworzyć mszą świętą w tamtejszej katedrze. Godzinę sprawdziłam osobiście, na każdy możliwy sposób, z wizytą w zakrystii w sobotę wieczorem włącznie. Wszystkie informacje potwierdzały jasno: msza o 9.00. Amen.

Kiedy stawiliśmy się pod katedrą o 8.56, zastaliśmy wszystkie drzwi zamknięte na głucho (na jednych nawet wisiała kłódka wielkości kociego łba). PiW oczywiście podejrzewał, że: a) nie sprawdziłam ; b) źle sprawdziłam ; c) nie dopytałam; d) nie zrozumiałam... Uratowały mnie dwie elegancko ubrane lokaleski w wieku sędziwym, które najwyraźniej też przyszły na mszę i wyrażały wielkie zdumienie, że jej nie ma. Po raz pierwszy w życiu spotkałam się z sytuacją, żeby z dnia na dzień odwołano niedzielną mszę. I to w katedrze! Zły znak!

Chcąc, nie chcąc, ruszyliśmy w dalszą drogę, licząc na to, że w którymś z licznych kościołów barokowych miast południowej Sycylii natrafimy na mszę, która pozwoli nam "dzień święty święcić". Mnie jednak dręczył niepokój. 

W cudownej i spektakularnej pod każdym względem Ragusie wydawało się, że sprawy przybrały właściwy obrót. W ostatniej chwili wpadliśmy na mszę do kościoła św. Jana Chrzciciela. Msza była z udziałem skautów, co skutkowało gitarą i śpiewem. Trochę wszystkich rozpraszał przygłuchy ksiądz-staruszek, który spowiadał podczas liturgii do połowy wywieszony z konfesjonału. Tylko brak znajomości włoskiego uchronił nas od rażącego naruszenia tajemnicy spowiedzi. Obecni na mszy Włosi pewnie zatykali uszy. 

W Modice sukces był połowiczny - na dwie zaplanowane katedry, jedna była otwarta, druga zamknięta. Za to obkupiliśmy się w lokalną "aztecką" czekoladę w takiej ilości, że teraz obawiam się o nasz bagaż. W sensie nadbagaż. 

Z Modiki ruszyliśmy do Noto, gdzie mieliśmy spędzić nocleg i zwiedzić kolejne perły sycylijskiego baroku. Wszystko szło gładko. Droga pusta, słońce jak marzenie, krajobrazy pocztówkowe do nieprzyzwoitości. Tuż przed miastem zaczął się korek-gigant. Całe Noto wracało z weekendu. PiW prowadził niespiesznie. Przymknęłam oczy, a kiedy je otworzyłam, byliśmy już na zderzaku samochodu przed nami. Stłuczka! 

Opisanie tego, co przeżyliśmy, załatwiając formalności z parą Sycylijczyków, którzy po angielsku znali tylko słowo "sorry", zabrałoby mi zbyt wiele czasu. Wypełnianie formularzy po włosku było niezapomnianym przeżyciem. A na domiar złego, kiedy grzebaliśmy w bagażniku, szukając dokumentów, moją śliczną, nowiutką kurtkę przeciwdeszczową porwał szalejący wicher. A my spostrzegliśmy jej brak dopiero, gdy ślad po niej zaginął. 

Do Noto dojechaliśmy spóźnieni, w humorach dobrych inaczej. Fakt, że po raz kolejny cholerna Jane z nawigacji wpuściła nas w ulicę jednokierunkową, nie poprawił sytuacji. Porzuciliśmy samochód na jakimś dzikim parkingu i wtargaliśmy walizę po kolejnych kilkudziesięciu schodach (schodom na Sycylii poświęcę osobny wpis już wkrótce). A gdy dotarliśmy do apartamentu, miły właściciel oznajmił, że płatność teraz, gotówką. My na to, że już zapłaciliśmy, kartą, online. On, że kasy nie ma. I tak dalej. A że niedziela, w biurze agencji nikt nie pracuje. Telefony będziemy wykonywać jutro. I jutro się okaże, czy pech się skończył, czy trwa. Wrrrrr!

PS. Nie wiem, czy uda mi się wrzucić tę notkę na bloga, bo w apartamencie WiFi jest tylko teoretycznie. 

PPS. Wrzucam o poranku. Jakimś cudem złapałam kawałek sieci. A za chwilę ciąg dalszy przygody z płatnością za pokój. Nastrój mam bojowy. Żaden Sycylijczyk mi nie podskoczy! 

Sycylia we Dwoje. Część trzecia: Palermo, czyli owca w mieście

Dzisiejszy dzień wprawdzie upłynął nam głównie przyrodniczo, postanowiłam jednak oddać cesarzowi co cesarskie i zanim oddam się opisom sycylijskiej natury, kilka akapitów poświęcić Palermo. Spędziliśmy tam zaledwie jeden dzień, a wrażeniami można by zapełnić wołową skórę. No, może owczą.

O tej owcy piszę nie bez kozery. Bo kiedy, po blisko godzinnej walce o życie w palermiańskich korkach, wreszcie dotarliśmy do naszego hostelu, na powitanie z sąsiedniej uliczki wybiegła dorodna i w niebogłosy becząca owca! Hostel zaś nie był usytuowany na peryferiach stolicy, ale w szeroko rozumianym centrum, 10 minut piechotą do katedry. Do dziś żałuję, że nie zdążyłam cyknąć fotki, nim nasza gospodyni przpędziła zwierzątko w sobie tylko zanym kierunku (ani chybi na sąsiednią ulicę). Teraz nikt mi nie uwierzy!

Po tym zoologicznym szoku, byłam pewna, że nic mnie już nie zdziwi. A jednak! Oczywiście, na pierwszym miejscu moich zdziwień figuruje ruch uliczny. W Palermo jeździ się po wszystkim - poboczach, chodnikach, schodach. Pieszy nie ma praw żadnych, zatem musi mieć spryt i odwagę. Albo - jak ja - sprytnego i odważnego towarzysza życia, który w odpowiednim momencie szarpnie za rękę, ratując spod kół szalonego motocyklisty.

Niemiłym zaskoczeniem był straszliwy, wręcz porażający brud. Śmieci leżą gdzie popadnie, takoż i odchody, o których optymistcznie i uparcie myślałam, że są psie. Jako tako czysto jest tylko w najbardziej prestiżowych miejscach miasta, czyli na przykład na dziedzińcu katedry i w jej wnętrzu. Kilka ulic dalej - nie ma zmiłuj.

Z kolei miłą niespodzianką okazali się mieszkańcy Palermo. Parę razy doświadczyliśmy ich życzliwości, w tym raz była ona na wagę złota, czyli miejsca do zaparkowania. Kiedy, podjechawszy w pobliże naszego hostelu, rozpaczliwie szukaliśmy jakiejś dziury, by się w nią wcisnąć, pewien sklepikarz wyszedł na ulicę i usunąwszy jakieś swoje kontenerki, zrobił nam miejsce. W potoczystym, sycylijskim dialekcie poinformował nas, że tu bezpiecznie, bo on będzie miał oko na naszego golfika. Hm, przynajmniej tak go zrozumiałam.

Zdziwiła mnie też nasza gospodyni. Podczas naszej podróży wydzwaniała do nas po wielokroć, dopytując się, o której dotrzemy do Palermo i hostelu. Ten przejaw troski wydawał nam się zdecydowanie ponadstandardowy. Gdy wreszcie pojawiliśmy się na miejscu około godziny dziewiętnastej, dziewczyna (tak, na oko, jakieś 25 lat) wyraźnie się ucieszyła. Po czym, kiedy już przegoniła owcę, raz-dwa dała nam pęk kluczy, poinstruowała, że ten do sypialni, ten do drzwi wewnętrznych, a ten do bramy, obróciła się na pięcie i... znikła nam z oczu na zawsze. To znaczy, raczej my jej znikliśmy z oczu. Bo ilekroć przechodziliśmy koło tamtejszego ulicznego zagłębia barowego, nasza pani siedziała tam w licznym towarzystwie, racząc się obficie piwkiem. Ona nas nie widziała, my ją owszem. Klucze zostawiliśmy jej w drzwiach sypialni.

A jednak, mimo hałasu, brudu, śmiercionośnego ruchu ulicznego i biegającej po centrum miasta rogacizny, Palermo pozostanie w mojej pamięci jako punkt zdecydowanie jasny. Zobaczyliśmy tam wiele pięknych miejsc. Niektóre, jak Kaplica Palatyńska, doprowadziły nas wręcz do estetycznej ekstazy. Inne, jak Katakumby Kapucynów, wywołały refleksję nad człowieczą tęsknotą do nieco opacznie rozumianej nieśmiertelności (zmumifikowane ciała braciszków oraz co znaczniejszych mieszczan robią naprawdę groteskowe wrażenie). A spożyty w zupełnie przypadkowej trattorii obiad zasłużył w naszych oczach i podniebieniach na kilka gwiazdek Michelina. Których, rzecz jasna, nie dostanie, bo kto da gwiazdki ulicznej knajpie pod namiotem? 

Sycylia we dwoje. Część druga: po żużlu we mgle

Prosto z lotniska ruszyliśmy ku przygodzie. Czyli na Etnę. Ostatnią erupcję miała rok temu, więc uznaliśmy, że teraz sobie pośpi. Szybko się jednak przekonaliśmy, że wybuch wulkanu jest niczym w porównaniu z dotarciem do jego stóp. Wypożyczona za ciężkie euro sycylijska nawigacja okazała się sycylijskim zabytkiem. Kryjąca się w jej czeluściach Jane (patrz wpis z dnia wczorajszego) albo milczała niczym sfinks, albo udzielała nam instrukcji, które w każdym innym miejscu na świecie zawiodłyby nas wprost na posterunek policji. Na przykład, kazała się "szarpnąć" w drogę jednokierunkową pod prąd. Na szczęście, podobne wyczyny tu, na Sycylii, nie budzą niczyjego zdziwienia, a ryzyko kolozji jest wcale niewiększe niż przy jeździe zgodnie z przepisami.

Do stacji kolejki linowej na Etnę dotarliśmy zatem nie dzięki Jane, ale dzięki Opatrzności w osobie miłego, włoskiego księdza, który bardzo obrazowo opisał nam właściwą drogę. Po włosku, rzecz jasna, ale z użyciem wielu wykrzykników i rąk.

Sama kolejka też okazała się zabytkowa. Cud, że jeszcze jeździ. Kiedy wczołgaliśmy się na górę, poczułam wyraźną ulgę. Na górnej stacji, zgodnie z tym, co wyczytaliśmy w sieci, czekały nas dwie opcje - podjechanie pod krater z fasonem wielkim terenowym mercem albo wdrapanie się tam na własnych nogach. Mój PiW po rycersku zaproponował wjazd. Ja po harcersku odmówiłam, oświadczając, że za 20 euro to sobie kupię obiad, a do krateru pójdę o moich wątłych siłach.

Szybko się okazało, że takich jak my nie było wielu. Miażdżąca większość turystów wybiera opcję numer jeden. I niewiele traci. Do krateru idzie się bowiem dokładnie tą samą drogą, którą jadą dżipy. Drogą składającą się z ubitego, żużlowego pyłu, za cały krajobraz mając hałdy też żużlu, tyle że z grubego przemiału. No, chyba że tych hałd nie widać, co zdarza się często, bo często schodzi mgła.

Buzujący w moim Ślubnym duch przygody nie pozwolił nam jednak wejść na górę po bożemu. W pewnym momencie dostrzegł on jakiś cudowny skrót. Mając w pamieci instrukcje Jane, "szarpnęliśmy się" ostro w lewo i pomaszerowaliśmy ostro pod górę, grzęznąc nieco w żużlu. Tym grubszym, dla odmiany. W efekcie zaoszczędziliśmy dobre kilkaset metrów i zarobiliśmy parę otarć na stopach, bo żużel wsypywał się do butów. To znaczy, JA zarobiłam, bo mój PiW twierdził, że JEMU nic się nie wsypało. Hmmm...

W nagrodę dostaliśmy słońce nad kraterem, dzięki czemu nie musieliśmy już walczyć z mgłą, a jedynie z porywistym wiatrem. Widok był całkiem, całkiem, ale nie wiem, czy zostaną nam z tego zdjęcia, po dzień później PiW-owi padła karta pamięci. Może i dobrze - podejrzewam, ze na tych fotkach wyglądam co najmniej dziwnie, okutana w kaptur i własne, targane wichrem włosy.

W drodze na dół już bez protestu skorzystałam z zaproponowanego przez Małżonka skrótu. Szło się nieźle, ale tylko do momentu, gdy mgła zgęstniała na śmietanę, a ja wpadłam w panikę, że koniec świata zaskoczy mnie po kostki w żużlu. Po omacku wyleźliśmy więc na drogę i tym sposobem dokończyliśmy zejście z Etny. Zjazd kolejką też odbył się we mgle, więc zamiast podziwiać widoki, patrzyliśmy sobie z Mężem w oczy. W końcu to "Sycylia we dwoje"!

Sycylia we dwoje. Część pierwsza: Szarpnij się w prawo!

I tak oto, po kilku latach od zakończenia przekładu monografii o Rogerze II Sycylijskim, spełniam moje marzenie i oglądam ziemię Rugeria na własne oczy. Mój Pan i Władca zrobił mi prezent pt. Sycylia we dwoje. W maju. Teraz.

Wyruszyliśmy w niedzielę z Katanii wypożyczonym na tamtejszym lotnisku golfikiem. Małe toto i mocno już podrapane, co uwieczniliśmy skrupulatnie na zdjęciach, żeby się firma Firefly nie czepiała. Kiedy strzelałam te fotki, nie mieliśmy do końca świadomości, jakie to roztropne posunięcie. Zrozumieliśmy wkrótce.

Bo jazda samochodem po Sycylii to rozrywka, przy której rosyjska ruletka może uchodzić za szczyt bezpieczeństwa i rozwagi. Przepisy są tu chyba tylko po to, żeby się Unia nie czepiała. Znaki pionowe i poziome stawia się i maluje dla picu, a kierowca, zamiast ich znajomości, musi po prostu posiadać odpowiednią dozę fantazji i brawury. Jak tego nie masz, nie siadaj za kółko!

Od niedzieli zdążyłam już kilka razy stanąć na progu śmierci - głównie ze strachu, ale marna to pociecha. Samochody mijają się na centymetry, parkują zderzak w zderzak i gdzie popadnie. Odrapany jest KAŻDY. Dosłownie. Jak do tej pory nie udało mi się zobaczyć ani jednego, którego karoseria nie wymagałaby ręki blacharza. Sycylijczycy jednak najwyraźniej ważą to sobie lekce i warsztaty blacharskie nie mają nic do roboty, bo naprawiać się nie opłaca. W Palermo po raz pierwszy w życiu widziałam zasuwający na pełnym gazie samochód, który dosłownie nie miał calej przedniej części maski.

Jakość dróg to osobna historia. Drogę przez sycylijskie góry mam wyrytą w duszy już na zawsze, z jej każdym, piekielnym zakrętem. I do końca życia Sycylia będzie mi się kojarzyła z głosem niejakiej Jane z wypożyczonej tu nawigacji, która co chwila komunikuje: "Turn left, and SHARP right!" Znaczy "Skręć w lewo i szarpnij się w prawo!" Co, biorąc pod uwagę moc silnika naszej limuzyny, nabiera podwójnego sensu. Golfik "szarpie się" z wysiłkiem, a my siwiejemy coraz bardziej, licząc na to, że to już ostatni zakręt o 180 stopni. Pożyjemy (hehe), zobaczymy.

Ciąg dalszy, mam nadzieję, nastąpi. 

O fotkach nieco nostalgicznie

Urlop dawno za mną i wydaje się tak odległy, jakby to było nie dwa tygodnie, ale ze dwa lata temu. Została z wolna blednąca opalenizna, kilka niedoleczonych otarć na łokciu, wiele fantastycznych wspomnień oraz... setki zdjęć. Zdjęć, które teraz trzeba: zgrać na dysk, posegregować, uporządkować, opisać...

Co roku jest tak samo. Mój PiW, który jest naszym nadwornym fotografem (przyznaję, świetnym), robi tych fotek całe mnóstwo. Każdy obiekt, który oglądamy, obfotografowany jest tak dokładnie, że gdyby zdarzył się jakiś kataklizm, mój małżonek mógłby zbić fortunę, udostępniając rekonstruktorom dokumentację fotograficzną. Obfotografowani jesteśmy także my, uczestnicy rodzinnej wyprawy.

Jedni znoszą to lepiej (np. ja - lata praktyki), inni gorzej (np. córki - "Tato, wiesz, że nie znoszę pozowanych zdjęć!"), ale koniec końców, i tak mamy tych fotek tyle, że starczyłoby na kilka tomów. Jedyną osobą, której na fotkach nie ma, jest oczywiście sam paparazzi, który tak dalece nie ufa moim umiejętnościom, że już woli nie mieć zdjęć z sobą w roli głównej, niż dać mi do ręki aparat, a potem cierpieć katusze, oglądając siebie w bardzo niedoskonałym kadrze.

Na sugestię, że sam robi tych fotek zdecydowanie za wiele, odpowiada niezmiennie, że "nie szkodzi, bo potem się coś wybierze". A kiedy wracamy do domu...

Kiedy wracamy do domu, role się odwracają. Nagle okazuje się, że wprawdzie posiadam zerowe kompetencje w zakresie robienia zdjęć, za to z jakiejś tajemniczej przyczyny mam wysokie kwalifikacje techniczne (tere-fere!), które pozwalają mi: a) zgrać zdjęcia na dysk, b) posegregować je według dat i miejsc, c) poumieszczać w katalogach, a katalogi opisać. Co ciekawe, autor fotek traci w tym momencie zainteresowanie swoim dziełem i czynność "coś się wybierze" nigdy nie materializuje się w postaci jakiejkolwiek selekcji, o szumnie zapowiadanej obróbce w specjalnym programie nie wspominając.

W efekcie, nasz dysk komputerowy spuchnięty jest od gromadzonych od kilkunastu lat fotografii, z których niczego nigdy "się nie wybrało", i których - co gorsza - prawie nigdy się nie ogląda. Piszę "prawie", bo zaraz po powrocie, kiedy wspomnienia są jeszcze świeże, zdarza nam się czasem urządzić krótki seansik dla znajomych lub rodziny. I to by było na tyle.

Trudno zatem się dziwić, że do kolejnej akcji "Foto" zabieram się z oporami, odkładając ją z tygodnia na tydzień i z weekendu na weekend. I z nostalgią wspominam czasy, kiedy na urlop jechało się z jednym, wystanym w kolejce i wyszarpniętym spod lady filmem ORWO, którego nieliczne klatki hołubiło się niczym największy skarb. Skarb, który ostatecznie przybierał formę około trzydziestu starannie wyselekcjonowanych ujęć, wywołanych na trudno dostępnym papierze fotograficznym i pieczołowicie wklejonych do albumu.

Co ciekawe, te nieliczne fotografie oddawały ducha naszych wakacji wcale nie gorzej niż trzaskane dzisiaj setkami cyfrówki. I miały tę zaletę, że niczego już z nich nie trzeba było wybierać, bo każda, nawet nieostra i niedoskonale skadrowana, była na wagę złota. Mais où sont les neiges d'antan!

Koleją przez Azję, cz. II

Nocny pociąg do Bangkoku

Ostatni etap podróży odbyliśmy koleją. Po krótkim, trzykilometrowym odcinku kolei laotańkiej, przesiedliśmy się do nocnego pociągu do Bangkoku. Klasa druga, kuszetki. Francja-elegancja w Tajlandii.

Kuszetki w klasie drugiej rozmieszczone są w otwartym wagonie, bez przedziałów. Są, rzecz jasna, kuszetki dolne i górne, przy czym te drugie tańsze. Dlaczego, zrozumieliśmy niebawem, bo dwójce z nas, czyli mnie i mojemu PiW-owi, trafiły się te na górze. Ale o tym za chwilę. 

Kiedy wsiadaliśmy do pociągu, nic nie wskazywało na to, że miejsce to ma cokolwiek wspólnego z wagonem sypialnym. Zwykłe, pojedyncze siedzenia, umieszone parami vis-à-vis, po obu stronach wąskiego przejścia. Kiedy pociąg ruszył, w korytarzyku także zaczął się ruch. Służby mundurowe, biletowe, porządkowe, wreszcie gastronomiczne. Jeden pan rozdał menu, potem jakaś pani zbierała zamówienia. Bileter kasował bilety, a za bileterem szedł pan z miotełką i zmiatał to, co bileter skasował. Pani leciała z mokrą ścierą po podłodze, a za nią pan też ze ścierą, tyle że suchą. Co chwila przechodził pan w mundurze i groźnie sondował pasażerów i ich stoliki oraz kubeczki po herbacie, sprawdzajac, czy aby nie znajduje się w nich alkohol. Bo w tajskim pociągu spożywanie napojów wyskokowych jest surowo zabronione, a złamanie tego zakazu grozi sążnistym mandatem (ok. 500 złotych).

Wkrótce po rozpoczęciu podróży w wagonie pojawiła się służba kuszetkowa. Jeden drobny facecik, który kilkoma wprawnymi ruchami z dolnych siedzeń robił dolne łóżka, a z czegoś, co przypominało dziwny nawis nad siedzeniami, wyczarowywał łóżka górne. Ścielenie czterech kuszetek zajęło mu może trzy minuty. Chapeau bas! 

Teraz już tylko krótka toaleta w toaletach (ich stan określiłabym jako przyzwoity, ale nie na tyle, by spędzać w nich dużo czasu; na prysznic się nie odważyłam) i - spać! Przynajmniej, tak nam się wydawało. Bo właśnie w tym momencie, zrozumieliśmy różnicę w cenie biletów górnych i dolnych. Okazało się bowiem, że na górze: a) klima dmucha prosto na łeb, b) wiszące nad głową świetlówki świecą prosto w oczy jak noc długa i szeroka. Niedogodnością, którą dzielili wszyscy pasażerowie, niezależnie od miejsca leżenia, były oczywiście dźwięki wydawane przez towarzyszy podróży - chrapanie, poświstywanie i takie tam.

Ranek powitałam z ulgą. Zziębnięta, kompletnie wymięta i zupełnie niewyspana. Od zamarznięcia na śmierć uratowała mnie noszona w podręcznym plecaku kurtka, z której zrobiłam sobie coś w rodzaju krótkiego śpiworka na nogi. I tak dotrwałam do rana. Co ciekawe, nasze córki, którym dostały się miejsca na dole, wstały rześkie i radosne, twierdząc zgodnie, że to była najlepsza (sic!) noc na całej wyprawie i w żadnym hostelu nie miały tak wygodnego łóżka. Punkt widzenia zależy niewątpliwie od punktu leżenia. 

Koleją przez Azję, cz. I

Laotańskie Koleje Państwowe

Laos potęgą kolejową nie jest, to pewne. Nie jest zresztą także specjalnie rozwinięty, jeśli chodzi o drogi, ale to inna historia. Co się tyczy kolei, można powiedzieć, że Laos rozwój tej formy transportu dopiero ma przed sobą. To, co w tej kwestii zdziałał do tej pory, zamyka się w zaledwie trzykilometrowym odcinku torów kolejowych, łączących laotańską i tajską strefę przygraniczną.Wrażenie jest naprawdę porażające. Surrealizm w czystej postaci. W środku kompletnego pustkowia, ni z tego, ni z owego wyrasta malutka stacyjka, na której roi się od urzędników - pograniczników i innych bliżej niezidentyfikowanych osobników w uniformach. Nie roi się tam za to od pasażerów, co może być czynnikiem hamującym rozwój laotańskiej kolei. Z drugiej strony, kto wie, może gdyby linia kolejowa miała więcej niż te trzy marne kilometry, pojawiliby się i pasażerowie?

Poza biurem oficera imigracyjnego, który z wdziękiem pobiera opłatę za to, że się opuszcza (sic!) gościnne tereny Laotańskiej Republiki Ludowo-Demokratycznej, na stacyjce znajduje się jeszcze drugie biuro, w którym siedzi tajemniczy urzędnik, toaleta,  sklepik i... już.  Aha, są krzesełka dla oczekujących na pociąg podróżnych. I chwała Bogu, że są, bo pociąg z tej stacyjki odchodzi tylko dwa razy na dobę, więc zwykle spędza się tam sporo czasu.

Dla porządku dodam, że asortyment w sklepiku daleki jest od zdrowej żywności - chipsy, chipsy, chipsy, zupki chińskie, zupki chińskie, zupki chińskie, ciasteczka, cukierki... Koniec. No, jeszcze herbata Lipton oraz kawa 3 w 1 - jedno i drugie zalewane wodą z termosów miłego, choć małomównego sklepikarza. Lepiej nie przyjeżdżać tam na głodniaka. 

Czas na stacyjce Laotańskich Kolei Państwowych płynie niespiesznie. Częściowo zabija się go wypełnianiem formularzy wyjazdowych (Laos) i wjazdowych (Tajlandia). Można, oczywiście, poczytać, jeśli ma się co. No i można pogadać z nielicznymi turystami, którzy - podobnie jak my - wybrali tę drogę przejazdu z Laosu do Tajlandii. 

Zawsze się czegoś człowiek dowie. Ja, na przykład, rozmawiając z pewną miłą Amerykanką z Oregonu, dowiedziałam się, że w Bangkoku można sobie prawie za bezcen skorygować laserowo wzrok. Amerykanka jechała do Tajlandii właśnie w tym celu. Żebym to ja wiedziała wcześniej! Może wróciłabym do kraju bez okularów?

Impresje monsunowe

Zbliżamy się do końca naszej podróży. Jutro przeprawa przez góry do granicy laotańsko-tajlandzkiej, potem nocny pociąg do Bangkoku (spore emocje), a potem już tylko ostatnia przechadzka po mieście i - hajda na lotnisko. Szkoda nam wyjeżdżać, tym bardziej, że ostatnie dni spędziliśmy, napawając się laotańską przyrodą - górami, które na Równinie Dzbanów wyglądają jak nasz Beskid Wyspowy, a tu, w Vang Vieng jak Pieniny, jaskiniami wodnymi i lądowymi oraz... monsunem.

Bo właśnie teraz, pod sam koniec naszej wyprawy, Laos postanowił nam udowodnić, że zjawiliśmy się na jego ziemi w porze deszczowej. Do tej pory Niebo było dla nas wyjątkowo łaskawe - jeśli padało, to wyłącznie nocą lub wtedy, gdy przemieszczaliśmy się pociągiem lub busem. Kiedy wędrowaliśmy, prażyło słońce lub w najgorszym razie przeświecało przez niezbyt gęste chmurki.

Za to dziś, kiedy maszerowaliśmy do tutejszych jaskiń, powietrze zrobiło się gęste od pary wodnej i już wiedzieliśmy: dziś nam się nie upiecze. Jeszcze podczas wizyty w jaskiniach było jako tako. Przepadywało - raz mocniej, raz słabiej, ale nie na tyle, żebyśmy spłynęli z tych gór rwącym potokiem. Za to, kiedy mieliśmy wsiadać do kajaków i na dętki, by odbyć popularny w Vang Vieng tubing, monsun przypomniał sobie o nas i zaczął zacinać coraz śmielej. Do brzegu dotarliśmy w dosyć opłakanym stanie.

Ale najlepsze zostawił nam Laos na deser. Bo kiedy po kolacji wracaliśmy do hostelu, z nieba zaczęły spływać całe kurtyny wody. Żadna peleryna, żadna kurtka, żaden parasol nie są w stanie oprzeć się takiej pompie. Przeczekiwanie pod daszkiem pewnej pralni wydłużyło się do trzech kwadransów, podczas których lało coraz mocnej, tak że operacja przeczekiwania przestała mieć jakikolwiek sens. Monsun szalał w najlepsze, za nic mając nasze pełne nadziei zaklęcia, że za parę minut na pewno się uspokoi.

Nie pozostało nic innego jak uznać, że monsun wygrał. O skali jego zwycięstwa świadczy kupa kompletnie mokrych ciuchów, które powieziemy w plastikowych torbach do Polski. Bo w to, że zdążą nam tu przeschnąć, już nie wierzę. I dobrze! Być w Laosie w porze deszczowej i nie zmoknąć   - to się ne godzi!

Jałmużna dla mnicha

Jesteśmy już za górami, za lasami, w Vang Vieng. Daleko od pana Manga i od Luang Prabang, o które po drodze zahaczyliśmy. Zanim jednak napiszę o tym etapie podróży, muszę jeszcze na chwilę wrócić do Miasta Królewskiego Oblicza Buddy, czyli Luang Prabang, by opowiedzieć o mnichach.

Jak pisałam kilka wpisów temu, już pierwszego ranka w Luang Prabang zerwaliśmy się o 6 rano, by zobaczyć mnichów buddyjskich zmierzających do świątyni. Okazało się jednak, że i tu mają swoje "radio Jerewań", bo nasze informacje były nieścisłe. I tak, po pierwsze, trzeba wstać nie o 6, a o 5, a po drugie, mnisi idą nie do świątyni, a z okolicznych świątyń do centrum miasta, by tam otrzymać od wiernych jałmużnę. Która to jałmużna ma im teoretycznie wystarczyć na całodzienne wyżywienie. Bo trzeba dodać, że jałmużna jest w naturze.

Żeby być tego świadkami, ostanią noc w Luang Prabang skróciliśmy sobie radykalnie i o 5.00 wymaszerowaliśmy - ja i mój PiW - na ciemne jeszcze uliczki. Już po krótkim marszu dostrzegliśmy na chodniku Laotankę z kilkoma plecionymi miseczkami, na których leżało coś na kształt batoników. Po chwili kolejną i jeszcze jedną. Trochę nas to zdziwiło, ale uznaliśmy, że miejscowa ludność, najwyraźniej znając gusta mnichów, karmi ich słodyczami.

Kiedy mijaliśmy następną panią z miseczkami pełnymi batoników, pani zawołała do nas coś, co brzmiało jak Monks, monks?! Odpowiedzieliśmy, że owszem, przyszliśmy popatrzeć na mnichów. Na co pani ochoczo wyciągnęła do nas rękę z miseczką. Już mieliśmy z wdzięcznością przyjąć ten niezwykle miły dar, który pozwoli nam czynnie wziąć udział w akcie jałmużny, kiedy pani rzuciła znacząco: thirty thousand. Trzydzieści tysięcy kipów. Coś około 15 złotych.

Nagle wszystko stało się jasne. Rozejrzeliśmy się po ulicy. Jak okiem sięgnąć przekupki z miseczkami "jałmużny", kilku turystów z tymi samymi miseczkami, zero miejscowej ludności z czymkolwiek innym. Słowem, kolejny shaw dla frajerów z Zachodu.

Doczekaliśmy do parady mnichów. Faktycznie, przy dźwięku bębnów, przyszli gęsiego, zatrzymując się przy każdym darczyńcy, wśród których dostrzegliśmy tylko kilka starutkich Laotanek z koszyczkami ryżu. Reszta - turyści. Dużo, dużo, batoników. Gdyby mnisi mieli się tym faktycznie żywić, miejscowe służby medyczne miałyby co robić. Nie mam pojęcia, co się z tymi batonikami dzieje. Dowiedziałam się jednak, że sprzedać można wszystko. Nawet jałmużnę dla mnicha. 

Ile kosztuje ryż

Wierzcie lub nie, ale SADZIŁAM RYŻ! Piszę to wielkimi literami, bo doniosłości tego faktu inaczej wyrazić się nie da.

Pan Mang dotrzymał słowa. Rankiem załadował nas do łodzi i rzeką Ou popłynęliśmy do jego rodzinnej wioski położonej malowniczo u stóp wielkiej, wapiennej góry. Widok wypisz wymaluj jak w naszych Pieninach, tylko roślinność inna - bananowce zamiast sosen i świerków. Sama wioska niewielka i dosyć biedna, choć w drodze powrotnej zahaczyliśmy o jeszcze biedniejszą. Co tylko potwierdza prawdziwość reguły względności rzeczy. Ale wróćmy do wioski pana Manga.

W wiosce nie ma prądu, ale za to jest szkoła podstawowa. To wielki postęp, bo kiedy pan Mang był dzieckiem, do podstawówki wiosłował łódką do sąsiedniej wsi - większej i zasobniejszej. Teraz szkoła jest i choć mieści się w bambusowym baraczku - jedna salka z kilkoma ławkami i tablicą, stanowi przedmiot dumy całej wioski.

Ponieważ pana Manga wszyscy tam znają (w końcu jest swojakiem), dostąpiliśmy zaszczytu spożycia owoców w towarzystwie samego sołtysa! Sołtys milczał z godnością, bo po angielsku nie mówi, ale za to hojnie częstował lokalnym samogonem Lao Lao. Ja nie skorzystałam, ale ci, co skorzystali, twierdzą, że niezły.

Po owocowej uczcie w towarzystwie miejscowej władzy wsiedliśmy do łodzi, by przeprawić się na drugą stronę rzeki. Potem już tylko 40 minut marszu ścieżką przez dżunglę i pola ryżowe! Kilka sporych prostokątów poprzedzielanych miedzami, w tym jeden nieobsadzony, mrugający do nas zachęcająco oczkiem brązowawej wody. Pośrodku rzucone sadzonki, czekające na tych, którzy w pocie czoła wetkną je w błotniste dno. Czyli na nas!

Boso, z lekką tremą ruszyliśmy miedzą ku naszemu przeznaczeniu. Pan Mang pokazał nam, co mamy robić. Niby nic takiego. Bierzesz w garść sadzonkę ryżu - kilka ździebeł zakończonych korzonkiem, chwytasz przy korzeniu, zginasz grzbiet i wciskasz roślinkę w błoto, aż poczujesz dno. Czyli dosyć głęboko. Aha, zapomniałam dodać, że stoisz po łydki w kląskającym bagienku, a na głowę leje ci się żar z nieba. Po kilku minutach cały jesteś w tym błocie, a jedyne, co cię ratuje przed frustracją to fakt, że sadzisz tyłem do pola, czyli widzisz, ile obsadziłeś, ale nie masz pojęcia, ile ci jeszcze zostało. A kiedy się obrócisz, kończysz prawie jak żona Lota - osłupiały, że zrobiłeś tak niewiele.

Nasza czteroosobowa grupka obsadziła zaledwie 1/3 poletka. Jak mnie poinformował Pan Mang, będzie z tego około 70-80 kg ryżu. Dużo? Mało? Dla mnie dużo. Bo teraz wiem, ile naprawdę kosztuje ryż. I ilekroć przyjdzie mi go jeść, przed oczami stanie mi to poletko, na którym przez krótką chwilę byłam kimś więcej niż tylko turystką z dalekiego kraju.

PS Muszę kończyć. W nagrodę za ciężką pracę, pan Mang i jego żona urządzają nam składkowego grilla rybno-warzywnego. Bo pan Mang szanuje mój wegetarianizm.

Pan Mang

Pierwszą osobą, która przywitała nas w miasteczku Nong Khiaw był pan Mang. Wybiegł na drogę z uśmiechem na ustach, krzycząc: Hello, my friends! Polska! Lewandowski! Pan Mang jest właścicielem hostelu, w którym  mieszkamy, miłośnikiem futbolu i bardzo dzielnym człowiekiem.

Pan Mang ma 30 lat. Na utrzymaniu ma żonę, dwoje dzieci, siostrę, trzech siostrzeńców i rodziców. Siostra młodo owdowiała, bo mąż zapadł na zapalenie mózgu i w ramach terapii poczęstowany został antybiotykiem, na który był uczulony. Wstrząs anafilaktyczny i koniec.

Pan Mang urodził się w wiosce w górach. Jako najstarszy syn został przeznaczony do kształcenia się. Szansę wykorzystał. Kiedy rodziców nie było już stać na opłacanie dalszej nauki, pojechał do miasta samodzielnie i pracował na college. Chciał mówić po angielsku, bo wiedział, że bez tego nie będzie mógł zostać przewodnikiem. Pracował w hotelu, potem jako przewodnik. Ale jego celem było wrócić do siebie i założyć małą agencję turystyczną.

Pan Mang dopiął swego. W miasteczku leżącym nad rzeką Ou własnymi rękami wybudował mały hostel - najpierw trzy pokoje, potem kolejne trzy. Z wioski w górach sprowadził siostrzeńców i rodziców. Ożenił się i spłodził syna i córkę. Przyjmuje gości i oprowadza turystów po górach, pokazując im, jak żyją jego krajanie. Jego siostra została w wiosce, gdzie uprawia ryż i tym ryżem wspiera rodzinę pana Manga.

Pan Mang ma dalsze plany. Dobuduje jeszcze dwa pokoje i kuchnię, żeby jego goście nie musieli szukać jedzenia w miasteczku. Więcej nie chce, bo wie, że na więcej go nie stać. Marzy o tym, żeby odłożyć trochę pieniędzy i sam choć na chwilę stać się turystą. Bo pan Mang tylko raz był w stolicy swojego państwa. A chciałby pojechać dalej - do Tajlandii, może Wietnamu.

Opowiedział mi o tym w gwiaździstą, laotańską noc na tarasie swojego pięknego, położonego nad rzeką Ou hostelu. Opowiedział mi to prostą, ale bardzo płynną angielszczyzną. Pogodny, roześmiany, skory do żartów. Obiecał, że jutro pokaże nam swoją rodzinną wioskę, gdzie będziemy mogli pomagać przy sadzeniu ryżu. Nie każdej grupie turystów pozwala tak bardzo się zbliżyć, ale Polaków lubi, bo - jak powiedział - jesteśmy uśmiechnięci. I słuchamy jego historii.

Przed Królewskim Obliczem Buddy

Jeśli, drogi Czytelniku, oglądałeś film Indochiny i pamiętasz uwiecznione tam uliczki starego Sajgonu, wiesz z grubsza, jak wygląda Luang Prabang - miasto, którego nazwa w języku laotańskim oznacza Królewskie Oblicze (Obraz) Buddy. Wiesz dosłownie, bo właśnie tu, w starej części miasta, podobno kręcono sceny sajgońskie.

Luang Prabang zachwyciło mnie i urzekło. Po Vientiane kompletnie się tego nie spodziewałam. Tymczasem Królewskie Oblicze Buddy obdarowało mnie jednym ze swych najpiękniejszych uśmiechów. Piękne, kolonialne domy, wspaniałe świątynie, urokliwe, pochyłe, jakby ciążące ku rzece uliczki... A po drugiej stronie rzeki, ukryte wśród bujnej zieleni wille, do których prowadzi wąski, chwiejny i nieco krzywy most z prasowanego bambusa, który pełni swoją funkcję tylko przez 6 miesięcy w roku, bo kiedy rzeka wzbiera, most jest rozbierany, by nie paść pod naporem wody.

Jest to, jak się ostatnio często mawia, miasto klimatyczne. Faktycznie, ma swoistą atmosferę, trochę jakby w tych domach i uliczkach wciąż błąkały się duchy dawnej świetności. Świetności gdzie niegdzie łuszczącej się płatami wiglotnego tynku i pobrużdżonej pęknięciami starych murów, ale wciąż jeszcze bardzo wyraźnej. Tym zabawniej wyglądają zawieszone na fasadach domków flagi z... sierpem i młotem. Trybut płacony obecnej, jedynie słusznej władzy. 

Władzy, która notabene bardzo pobłażliwie traktuje kwestie socjalistcznej gospodarki. Biznes kwitnie tu na każdym kroku, od agencji turystcznych poczynając, poprzez prywatne firemki trudniące się wynajmem tuk-tuków, po uliczny handel i gastronomię. Od dwóch dni żywimy się wyłącznie na ulicy. Śniadanie to owocowe miksy kupowane na straganie pewnej sympatycznej rodziny (pracują wszyscy - rodzice i ich 4 dzieci - od bladego świtu do późnej nocy). Obiad - zakupione na straganach owoce. Kolacja - "szwedzki stół" w pewnej uliczce, gdzie za 15 tys. kipów (ok. 8 złotych) kupuje się miskę dowolnej ilości tego, co na danym straganie się sprzedaje. Ja hulam wśród stołów z warzywami, reszta rodziny wybiera stoły mięsne. Wszyscy zadowoleni.

Luang Prabang dostarcza też atrakcji z gatunku "kontaktu z naturą". Wczoraj kąpaliśmy się pod wodospadami (euforia!), dziś jeździliśmy na słoniach i - uwaga, uwaga! - kąpaliśmy się z nimi w rzece. Przeżycie jest niesamowite i niepozbawione dreszczyku emocji. Siada się bowiem na słoniu na oklep, trzymając się jego uszu, zwierzak włazi do rzeki i faktycznie się kąpie. A my razem z nim. Czasem zanurza się tak głęboko, że my zanurzamy się z głową i - cóż - bywa i smieszno, i straszno. Kiedy nasza grupka odbywała tę nietypową kąpiel, na brzegu pojawiła się grupa Francuzów. Nasze piski i okrzyki podziałały piorunująco - Francuzi spękali i odpuścili sobie tak bliski kontakt z naturą. 

My natury nie odpuszczamy. Jutro płyniemy łodziami do jaskiń, a potem - w góry, w góry, miły bracie! Jedziemy do wiosek w dżungli, gdzie przez dwa dni będziemy się błąkać i poznawać tamtejsze obyczaje. Wreszcie przydadzą się moje trapery, które do tej pory tylko ciążyły mi w plecaku! 

Na północ!

Cały dzień spędziliśmy w podróży. Autobusem rejsowym przedarliśmy się na północ, do Luang Prabang - dawnej stolicy Laosu. Piszę "przedarliśmy się" nie bez kozery, bo droga wiodła przez góry i chwilami dusza siadała na ramienu, kiedy kierowca z fantazją wyprzedzał wielką ciężarówę, a obok ziała przepaść. Widoki jednak były tak porażająco piękne, że dusza, choć na ramieniu, i tak czuła się jak w siódmym niebie.

Ale nie zawsze. Czasami bowiem, kiedy patrzyłam na przylepione do pobocza, wiszące nad nad przepaścią, sklecone z czterech desek i prasowanego bambusa chatki, nachodziły mnie refleksje dalekie od rajskich. Jak nędzne życie wiodą ich mieszkańcy! Jak dalekie jest ono od komfortu naszego, zachodniego świata! Oto ja, zepsuta wygodami Europejka, najedzona i w czystych ciuchach, jadę sobie całkiem porządnym autobusem, a przez słuchawki iPoda do uszu sączy mi się Aria na strunie G. Mijam ich domki, zostawiam z tyłu ich biedne, wyzute z jakichkolwiek wygód życie. I, mimo że to pozbawione sensu, czuję się nieswojo.

Dlatego, na pierwszym z brzegu postoju kupuję na straganie ananasa i papaję, żeby choć w ten sposób ulżyć ich egzystencji. Mała, może 7-letnia dziewczynka, wielgaśnym nożem obiera mi ananasa. A ja boję się, że wystarczy jeden, nieostrożny ruch i dziecko zrobi sobie krzywdę. Uf, dała radę. Możemy jechać dalej.

Sporym zaskoczeniem był postój obiadowy. Około południa kierowca zatrzymał się koło sporej, drewnianej wiaty ze stołami obitymi ceratą. Okazało się, że to coś w rodzaju stołówki, gdzie po okazaniu biletu otrzymuje się miskę mięsnego rosołu z ryżowym makaronem lub miskę ryżu z warzywami i jajkiem. Podróż all inclusive po laotańsku! Była też toaleta, ale opisu oszczędzę. Generalnie, czujemy, że oddalamy się od cywilizacji, co niekoniecznie oznacza zbliżanie się do natury. Chociaż jutro podobno mamy się kąpać w wodospadzie!

Na dziś kończę, bo jutro wstajemy z moim PiW-em o 6 rano, żeby zdążyć na procesję mnichów zdążających do świątyni. A o 6.30 jesteśmy umówieni na pewnym straganie, gdzie przemiłe Laotanki, matka z córką, mają nam zrobić śniadanie z miksowanych owoców. Będzie się działo! 

Laos, dzień pierwszy

Jesteśmy w Laosie! Gdyby parę lat temu ktoś mi powiedział, że się tu znajdę, pewnie puknęłabym się w głowę. Co najlepiej świadczy o prawdziwości powiedzenia, że jak chcesz rozśmieszyć Pana Boga, opowiedz mu o swoich planach. Tak czy siak, jestem w Wientian, czyli stolicy, która wygląda jak miasteczko powiatowe średniego sorta.

Turystów jak na lekarstwo, przez co lokalni przedstawiciele branży turystycznej zupełnie nie widzą potrzeby posługiwania się językiem innym niż ich własny. Trochę nam to komplikuje życie, zwłaszcza, że już na wstępie było parę niespodzianek. Na przykład, okazało się, że w naszej łazience (Bogu niech będą dzięki, że w ogóle ją mamy, bo w hostelu w Bangkoku była tylko jedna na krytarzu) rura od umywalki nie jest do końca zamontowana i woda leje się wprost na podłogę. Wytłumaczenie tego pani w recepcji było wyczynem na miarę zdobycia K2 zimą. W końcu przyszedł personel techniczny w postaci faceta z torbą i zamontował kolanko. Nadal się leje, ale już nie ciurkiem. Jakoś wytrzymamy - to tylko dwa dni.

Zagadkowo brzmi także menu śniadaniowe. Czym jest na przykład "jajecznica wielobarwna" (wersja angielska: colorful scramble eggs), dowiemy się, jak to coś wjedzie na stół. Albo i nie, bo rozważamy spożycie czegoś na pobliskich straganach.

Kilka słów o wjeździe do Laosu. Do granicy dotarliśmy busem. Po krótkiej kontroli paszportowej (Tajowie są skrupulatni przy wjeździe, gdy się ich opuszcza, ich zainteresowanie gwałtownie spada), wsiedliśmy do lokalnego autobusu, by przejechać na drugą stronę Mekongu. Most Przyjaźni zaprowadził nas do laotańskich posterunków granicznych, gdzie wypełniliśmy kilka świstków, które musieliśmy zaprezentować, wraz z 31 dolarami, arcypoważnym urzędnikom Laotańskiej Demokratycznej Republiki Ludowej. Potem oczekiwanie na wizy i... konsternacja przy ich odbiorze. To, że na mojej widniało nazwisko BIAKY, nawet mnie tak bardzo nie zdziwiło, ale już fakt, że obie córki otrzymały wizę na nazwisko "BARBARA" (tak ma na imię młodsza), wzbudziło pewien niepokój. Korekta zajęła trochę czasu, ale w efekcie Zosia jako jedyna z grupy ma na wizie pełne imię i nazwisko. Reszta bardzo różnie.

Jutro ruszamy na zwiedzanie stolicy, co oznacza kilka świątyń, jedną bramę i... chyba niewiele ponadto. Ale za to będziemy intensywnie chłonąć koloryt lokalny. Kto wie, może zaczniemy od kolorowej jajecznicy?

Tajlandia ciąg dalszy

Dotarliśmy do Sukhothai. Cały dzień w podróży z przerwą na miasto małp, czyli Lop Buri. Małp, tam, faktycznie, od groma. Włażą człowiekowi na plecy i głowę ("w szczycie" miałam na sobie trzech osobników), grzebią w plecakach, kradną co się da (koleżanka straciła spinkę do włosów) i generalnie uważają, że to my, ludzie, jesteśmy intruzami w ich królestwie. Może coś jest na rzeczy.

Podróż dostarczyła mi sporo aktrakcji. Jechaliśmy busikiem. Ja, nie wiedzieć czemu, znów z przodu. Taka karma. Kierowca bardzo miły i niezwykle ekspresyjny. Śpiewał, cmokał, kląskał i w ogóle wydawał taką gamę dźwięków, że radio zbędne. On jednak uważał inaczej i na koniec włączył jakieś przedpotopowe radyjko, z którego popłynęło coś, co zdiagnozowałam jako tajski rock. Na krótką metę znośne, na dłuższą - hmmm...

Jeśli już o mowa o obyczajach, Tajowie wyznają zasadę, że nic co ludzkie, nie jest im obce i kompletnie się nie krępują, jeśli chodzi o higienę górnych dróg oddechowych. Smarczą, charczą, plują - tam, gdzie stoją. Młodsza córka doznała szoku, gdy pewna Tajka wydmuchała przy niej nos prosto do śmietnika. Bez użycia chusteczki, rzecz jasna. Jedzą też głośno. Poczęstowany cukierkiem kierowca dał taki koncert ćmoktania, że oddał polskim kukułkom sprawiedliwość absolutną.

Na koniec dzisiejszej relacji krótka refleksja na temat tutejszej kasty urzędniczej. Celowo piszę "kasty", bo jest to całkiem osobna kategoria ludzi. O policji już pisałam - Tajowie mają o niej opinię jednoznaczną. Mawiają, że jedynym policjantem w Bangkoku, który nigdy nie wziął w łapę, jest posąg policjanta stojący przy jednym ze skrzyżowań. Z innymi przedstawicielami władzy jest chyba podobnie. I to niezależnie od szczebla. Gościa, który sprawuje jakikolwiek urząd, poznasz od razu. Uniform, kupa naszywek, mina sroga, zero uśmiechu. Im więcej naszywek i im groźniejsza mina, tym ważniejsza szycha.

Urzędnik może wszystko. Z urzędnikiem się nie dyskutuje. Podejmuje decyzje szybko i często "po uważaniu". Przekonałam się o tym w jednej ze świątyń. Przy którymś z ołtarzy  widniał napis "Thai only". Mimo to, próbowaliśmy podejść, pokornie i z miną wyrażającą najwyższy szacunek. Pilnujący porządku "stójkowy" pogonił nas bezceremonialnie. Przy innym zabudowaniu świątynnym widniał napis "No entry". Córki i mąż odpuścili, ja postanowiłam spróbować. Zdjęłam buty i idę. Przy wejściu dwóch panów. Młodszy syknął krótko :"Thai". Starszy, wyraźnie ten ważniejszy, zmierzył mnie od stóp do głów i nie wiedzieć czemu, może tylko po to, żeby pokazać, kto tu rządzi, powiedział coś po tajsku do tego drugiego. Na co młody, podał mi spódnicę na gumce, pokazał, że mam ją założyć (byłam w szortach) i... wpuścił mnie do środka. Gdzie, faktycznie, byli sami Tajowie. No, w każdym razie Azjaci. Władza to władza.

Jutro zwiedzamy okolice Sukhothai, a pojutrze - żegnaj Tajlandio, witaj Laosie!

Bangkok revisited

No to jestem w Bangkoku. Po raz drugi w życiu, po raz pierwszy od 10 lat. Zapach nadal ten sam. Brud też. Kompletny brak architektonicznego ładu - bez zmian. Król też ten sam, tak samo kochany i ubóstwiany, a na zdjęciach ciągle młody. Jak zresztą cała reszta rodziny królewskiej. Krążą plotki, że 88-letni Rama tak naprawdę już nie żyje, ale lud utrzymywany jest w przekonaniu, że wręcz przeciwnie, żeby córka, która zasadniczo nie ma prawa do tronu, ale de facto rządzi, zdążyła zmienić konstytucję i rządzić także de juri. Bo, niestety, syn, który prawo do tronu ma, nie ma za to smykałki do rządzenia i bardziej go interesuje wino, kobiety i śpiew. Gazety malezyjskie nazywają go tajskim Berlusconim, co mówi samo za siebie. Tajskie gazety na ten temat milczą, bo tu o rodzinie królewskiej dobrze albo wcale.

Jak widać, życie polityczne w Tajlandii barwne i zawiłe do tego stopnia, że nasze wybory i potyczki opozycyjno-rządowe nudne przy tym jak flaki z olejem. Co to jednak znaczy monarchia!

Bangkok przywitał nas wilgotnym upałem, w którym każdy ruch staje się aktem brawury połączonej ze skłonnościami samobójczymi. Te ostatnie objawia też każdy, kto zechce uczestniczyć w tutejszym ruchu ulicznym - nieważne, czy jako pieszy, czy pasażer pojazdu. Przekonałam się o tym, jadąc z lotniska do naszego hostelu. W naszym wesołym busiku przypadło mi miejsce obok kierowcy, co okazało się ryzykowne z dwóch powodów.

Po pierwsze, widziałam dokładnie, jak nasz kierowca jedzie. A jechał z fantazją iście kawaleryjską, nie przejmując się kompletnie czymś tak prozaicznym jak pasy ruchu. Podśpiewywał sobie przy tym wesolutko, co kompletnie nie grało z moim stanem ducha. Po drugie, okazało się, że mój pas  bezpieczeństwa się nie zapina, bo nie ma się o co zapiąć, za to między mną a kierowcą leży jakaś poduszka, której przeznaczenie zrozumiałam po jakimś czasie. Nawiasem mówiąc, kierowca pasa też nie zapiął, co potraktowałam jako gest solidarności ze mną - jak wylecimy przez przednią szybę, to razem.

Nagle, tuż przy kolejnym punkcie opłat autostradowych, nasz kierowca nerwowo zapiął swój pas, po czym, przeciągnął mój przeze mnie, a jego końcówkę nakrył... poduszką. Wyglądało, jakbym była zapięta. Zbaraniała gapiłam się na te jego czary-mary, a on poinformował mnie dobitnie: Mafia, mafia i skinął głową w stronę punktu opłat. Gdzie stało kilku policjantów. W lot zrozumiałam, o co chodzi.

Policjant kazał nam zjechać. Kierowca nerwowo coś mu tłumaczył. Po czym wyjął z samochodu... tablicę rejestracyjną i okazał panu władzy. Do tablicy dołączył banknot. I pojechaliśmy. Kiedy byliśmy już poza zasięgiem słuchu przedstawicieli prawa, zwrócił się do mnie i ponownie oświadczył z emfazą: Mafia, mafia!

Dziś cały dzień łaziliśmy po tutejszych zabytkach, a na koniec dnia udało nam się załapać na mszę w katolickiej katedrze, a raczej przykatedralnej kaplicy, bo katedra w remoncie. Liturgia po tajsku - bezcenne. Fajną też mają oprawę muzyczną - wszystkie pieśni wesolutkie i takie trochę w stylu disco-taj. 

Jemy na straganach i w przyulicznych knajpkach. Na wszelki wypadek wybieramy dania bardzo spicy, bo tak ponoć można wytłuc wszystkie mikroby. Na razie symptomów zatrucia brak, więc proceder będziemy kontynuować. Rekordy popularności biją soki z miksowanych świeżych owoców. Odkryliśmy już kilka rewelacyjnych mieszanek, a to dopiero początek!