Przerwany Lot Tu-154 - odcinek 132

Od kilku tygodni mam dojmujące wrażenie, że w mediach dokonała się swoista rewolucja. Oto zamiast informować (rzetelnie - dodam dla porządku) i komentować rzeczywistość, media - wszystkie jak leci, drukowane i elektroniczne - same piszą scenariusze, które przedstawiają odbiorcom, umiejętnie dozując napięcie. W niektórych wypadkach zaczyna to przypominać opery mydlane - takie neverending stories, gdzie w jednym odcinku bohaterka kroi warzywa na zupę, która gotuje się przez cały kolejny odcinek, by zostać podana na stół w następnym, zjedzona za trzy kolejne i tak dalej. Przy czym, dopiero po jakimś czasie okazuje się, że bohaterka wcale nie dodała do zupy pieprzu tylko chili, co przez dwa odcinki jest niezwykle ważne, by trzy odcinki dalej okazać się zupełnie bez znaczenia.

Właśnie taką operę mydlaną przypominają medialne doniesienia o śledztwie w sprawie katastrofy pod Smoleńskiem. Śledztwie prowadzonym na styku dwóch państw, przez co najmniej dwie różne ekipy, opartym o przepisy międzynarodowe, a w dodatku odbywającym się w atmosferze ogromnego napięcia i oczekiwań społecznych, z kampanią prezydencką w tle. Nikt chyba nie zaprzeczy, że takie śledztwo to nie jest bułka z masłem.

Roztropność nakazywałaby zatem wstrzemięźliwość w snuciu domysłów, wysuwaniu hipotez i wyciąganiu wniosków. Dla dobra śledztwa właśnie. Tymczasem media prześcigają się w donoszeniu społeczeństwu rozmaitych rewelacji "z dobrze poinformowanych źródeł", które to źródła tryskają sobie swobodnie i bez skrępowania. To słyszą strzały, to ich nie słyszą. A potem znowu słyszą, tyle, że to, być może, nie były strzały, ale eksplozja nabojów z broni oficerów BOR. Jednego dnia donoszą, że "piąty głos w kokpicie należał do kobiety", a w chwilę potem, że wcale nie do kobiety, tylko do pana Mariusza Kazany, który pytał ponoć, czy lot przebiega planowo. Jutro pewnie się okaże, że "piąty głos" należał jeszcze do kogoś innego, a kto wie, może wcale go nie było?

Takie domysły można sobie snuć ku chwale ojczyzny (czy aby na pewno?) bez końca, ale dla mnie, szarej obywatelki RP, podobne "informacje" kompletnie nic nie znaczą. Są jak ta marchewka krojona na zupę w 132. odcinku serialu, którego finiszu nie widać i wcale nie ma pewności, czy ta zupa to będzie krupnik, pomidorowa czy zwykła jarzynówka. Podobnie jak większość obywateli naszego kraju, jestem żywo zainteresowana wynikami śledztwa i nie jest mi obojętny jego wynik. Ale - właśnie - ŚLEDZTWA. Nie medialnych spekulacji prowadzonych dla podgrzewania atmosfery i zwiększania nakładu. Ktoś, kto dziś pisze, że w kokpicie słychać było kobietę, a jutro, że sorry, ale to był mężczyzna, powinien chyba zmienić zawód. Bo albo ma kiepskie źródła, którym ufa nadmiernie, albo po prostu prawda wcale go nie interesuje. Ważne, żeby się działo!

Wyborcze pitu-pitu

Kampania prezydencka trwa w najlepsze, choć komitety wyborcze dopiero się rejestrują. Na razie jest ich już ponad 20, co doprawdy wspaniale świadczy o demokracji. Każdy, kto ma choć odrobinę zmysłu organizacyjnego i dużą dawkę "parcia na szkło i sitko" (radiowy i telewizyjny czas antenowy w trakcie kampanii należy się każdemu kandydatowi jak psu zupa), może sobie taki komitet zarejestrować i przez chwilę zaistnieć jako potencjalny prezydent RP.

Rzuciłam okiem na listę - połowa nazwisk (a może i więcej) nie mówi mi zupełnie nic. Jak jednak pokazuje doświadczenie, nawet kandydat znikąd albo z Peru (lub Kanady - co do tego nie było pewności) może u nas przejść do drugiej tury. Pamiętam doskonale, jak w grudniu 1990 roku, leżąc na oddziale położniczym Szpitala Bielańskiego, zwlokłam się z łoża boleści, żeby zagłosować na Lecha Wałęsę, przerażona perspektywą prezydenta Tymińskiego z czarną teczką w ręku. Od tamtej pory nie lekceważę już żadnego kandydata, bo niezbadane są wyroki demos.

Ale wróćmy do teraźniejszości. Jak już mówiłam, kampania trwa, a jej nieodłącznym elementem są, rzecz jasna, słowa. Leją się one nieprzerwanie i trochę już na nie głuchniemy, bo kto by tego wszystkiego słuchał! Ale czasem warto posłuchać - choćby dla gimnastyki intelektualnej. Ot, wczoraj, na ten przykład. Jarosław Kaczyński ogłosił, że kandyduje. Żadna niespodzianka, każde dziecko w Polsce wiedziało, że inny scenariusz raczej nie wchodzi w grę. I z grubsza można było przewidzieć, jakie padną argumenty.

Zdumiewa mnie jednak, jak często polityków, i to doświadczonych, ponosi zapał retoryczny. Bo kiedy czytam, że Jarosław Kaczyński zamierza "kontynuować dzieło ofiar smoleńskiej tragedii", natychmiast nasuwa mi się pytanie: których, mianowicie? Trudno bowiem nie zauważyć, że dzieło prowadzone przez - dajmy na to - Janusza Kurtykę różniło się dosyć zasadniczo od dzieła posłanki Jarugi-Nowackiej czy Jerzego Szmajdzińskiego. W smoleńskiej tragedii zginęli ludzie tak wielu opcji politycznych, tak rozmaitych poglądów i światopoglądów, że wrzucenie ich - pardonnez-moi le mot - do jednego worka to grube nieporozumienie.

Tak, tak, ja wiem, co Jarosław Kaczyński miał na myśli. Wiem, że mówiąc o "elicie patriotycznej", mówił o swoim świętej pamięci bracie i kolegach z Prawa i Sprawiedliwości. Ale tego, rzecz jasna, nie mógł jasno oświadczyć, bo to godziłoby w cześć pozostałych ofiar. Więc posłużył się uogólnieniem. I wyszło, co wyszło. Jak dla mnie - tak sobie. I po raz kolejny się przekonuję, że w wyborczej walce słowa ważone są lekce - mało kto się przejmuje tym, co naprawdę znaczą. Ot, takie wyborcze pitu-pitu.

A propos! Może zamiast analizować i doszukiwać się sensu, gdzie go nie ma, sprawdzę, czy mąż dobrze wypełnił PIT.

Bajka o dwóch sąsiadach

Było sobie dwóch sąsiadów. Jeden potężny i bogaty, drugi znacznie słabszy i biedniejszy. Żyli jak pies z kotem albo jeszcze gorzej. Zdarzały się tam między nimi gwałty i grabieże, a nawet mordy, w czym zwłaszcza celował ten silniejszy i trudno temu stanowi rzeczy odmówić logiki. Słabszy bronił się jak umiał, kopał wokół swej posiadłości rowy, ogradzał się ostrokołem, w bramach i drzwiach zakładał podwójne i potrójne zamki, a kiedy się nieco dorobił, na dachu domu postanowił zainstalować małe działko, żeby sąsiada do kolejnych harców skutecznie zniechęcić.

Los chciał, że słabszemu sąsiadowi zmarł ojciec. Straszna to była tragedia i rozpacz. Rodzina pogrążyła się w żałobie i szykowano godny pogrzeb, na który zapowiedzieli się wszyscy sąsiedzi i znajomi. Z kondolencjami pospieszył także ów potężny sąsiad. Ba, przysłał okazały wieniec ze wstęgą, na której heksametrem wypisał panegiryk na cześć zmarłego. Przybył też na uroczystości pogrzebowe, na których stał z odpowiednio posępną miną, godnie kiwając głową, gdy celebrans dziękował mu za tak piękny gest.

A potem wszyscy wrócili do siebie - słaby sąsiad opłakiwać rodzica, a silny... A silny odczekał jeden dzień, po czym dał wywiad do gazety, w którym powiedział mniej więcej tak: "Wszyscy widzieli - wyciągnąłem do niego rękę. Uważam więc, że on powinien odpłacić mi tym samym. Niech zburzy ostrokół, zdemontuje zamki i niech sobie odpuści to śmieszne działko na dachu, bo na samą myśl o nim krew mnie zalewa."

Po czym obaj żyli długo i... jak pies z kotem. A może jednak nie? Koniec bajki jest, szczerze mówiąc, niepewny. Natomiast, jedno jest pewne - słabszy sąsiad byłby idiotą, gdyby się do tych żądań zastosował.

Dlatego, myślę sobie, Panie Klimow, że Pańska wypowiedź na łamach "Le Figaro"* obraża naszą, polską inteligencję. I prawdę powiedziawszy, mam nadzieję, że to tylko nieprzemyślane dictum wiceprzewodniczącego komisji spraw zagranicznych rosyjskiej Dumy, a nie oficjalne stanowisko naszego wschodniego sąsiada. Proszę mi wierzyć, Rosja może liczyć na naszą wzajemność. Jeśli, co nie daj Boże, trafi Wam się narodowa tragedia - spadnie jakiś samolot, wybuchnie bomba lub zatrzęsie się ziemia, my, Polacy, na pewno pospieszymy z gestami solidarności. Nasz prezydent pojedzie na pogrzeb Waszego prezydenta (oby nie musiał!), a kto wie, może i nasz premier się pofatyguje, choć Wasz tego nie zrobił. Będziemy z Wami płakać i Was wspierać. Ale ostrokołu nie zburzymy - przynajmniej mam taką nadzieję.

* Andriej Klimow powiedział dziennikowi "Le Figaro", że Moskwa oczekuje od Polski gestów pojedniania - np. zrezygnowania z zamontowania na naszym terenie rakiet Patriot.

Mam w nosie takie przeprosiny!

Czasem, kiedy moje dzieci się pokłócą, a wina leży wyraźnie po jednej ze stron, mówię winowajcy: "Powinieneś (powinnaś) przeprosić siostrę (brata)!" Wtedy, niestety dosyć często, z ust winowajcy pada "Przepraszam!", które brzmi jak wystrzał z karabinu, a ładunek, który w sobie niesie, można nazwać różnie, tylko nie skruchą. To jest "przepraszam", które nie przeprasza, "przepraszam", które brzmi jak "odwalcie się ode mnie".

Takie właśnie "przepraszam" usłyszeliśmy z ust redaktora naczelnego belgijskiej gazety Gazet van Antwerpen za "satyryczny" rysunek, jaki się w tej gazecie ukazał kilka dni po katastrofie pod Smoleńskiem. Kto tego rysunku nie widział, niech lepiej nie ogląda. Odwrócony do góry nogami, koślawy orzełek, jakby wbity w ziemię na tle biało-czerwonej flagi. I napis po angielsku: The eagle has landed - orzeł wylądował. Zabawne, prawda? I jakie taktowne!

Po fali internetowych protestów i ostrej reakcji naszej ambasady, redaktor naczelny tej dowcipnej gazety, Pascal Kerkhove, wreszcie wykrztusił przeprosiny. Początkowo przepraszać nie zamierzał, bo nie widział powodu. Teraz, kiedy został zasypany listami pełnymi oburzenia, powód dostrzegł. I przeprosił - w liście do ambasady. Którego - rzecz jasna - nie opublikował na łamach swojej gazety. Bo i po co? Skoro - jak powiedział dziennikarce RMF FM - "nigdy nie chciał obrazić narodu polskiego"...

Czytając takie przeprosiny, zastanawiam się, jaką wersję przyjąć. Czy tę, że pan Kerkhove jest cyniczny, czy że jest - mówiąc eufemistycznie - niezbyt rozgarnięty. Bo czy naprawdę trzeba być tytanem intelektu, by przewidzieć, że taki obrazek NA PEWNO obrazi naród polski? Że urazi miliony ludzi? Sprawi, że poczują się tak, jakby im ktoś napluł w twarz?

Jeśli o mnie chodzi, Panie Kerkhove, to może Pan sobie swoje przeprosiny wsadzić gdzie Pan sobie chce. Nie gniewam się na całą Belgię, nie będę bojkotowała belgijskich czekoladek, nie zabronię moim dzieciom zwiedzania Brugii czy Antwerpii. Ale długo będę pamiętać, że Pan, jako redaktor naczelny gazety, uznał, że dla paru sprzedanych egzemplarzy więcej warto sobie zakpić z tragedii. I wie Pan? Nawet dzieci w końcu się uczą, że nie wystarczy wypluć z siebie słowo "przepraszam".

Piszę Pana wielką literą, bo tak mnie nauczyli rodzice - ludzi, do których się zwracam, staram się szanować, nawet jeśli oni uważają mnie za idiotkę.

Myśli odrywanie

Już po prostu nie mogę! Nie mogę oglądać telewizji, słuchać radia, czytać gazet. Nie mogę znieść tych obłudnych pseudorefleksji (ach, jaką cudowną byli parą!), tych ciągnących się i lepkich jak guma do żucia spekulacji (będzie polsko-rosyjskie pojednanie, czy nie będzie?), a nade wszystko, tych ponownie rodzących się sporów (godni Wawelu, czy niegodni?). Rzeczywistość stała się schizofreniczna. Tu, w Warszawie, gigantyczna kolejka do Pałacu Namiestnikowskiego - ludzie stoją godzinami w deszczu, żeby na parę sekund przyklęknąć przed trumnami pary prezydenckiej. Tam, w Krakowie, protesty z transparentem, że "królów niegodni". A w mediach - trochę tego, trochę tego i gadające głowy, które próbują taktownie (ach, co za kunszt!), ale skutecznie poprawić oglądalność. I wszędzie - dotąd niepublikowane zdjęcia państwa Kaczyńskich, na których, jakimś cudem, oboje wyglądają sympatycznie i uroczo. Ciekawe, w jakich to przepastnych archiwach te zdjęcia były zakopane...

A do soboty jeszcze całe trzy dni. Strach pomyśleć, co się do tego czasu wydarzy, w co się zamieni ta żałoba. O co się jeszcze pokłócimy (na razie mamy "tylko" Wawel i Stadion Narodowy), ile wolt wykonamy.

Bardzo bym chciała już nie musieć o tym myśleć. Chwilami prawie mi się udaje. Zmuszam się do zrobienia korekty parę dni temu skończonego przekładu, odfruwam wyobraźnią ku klifom Bretanii. Poprawiając interpunkcję, szlifując zdania, śledzę losy odwiecznego mocowania się sił ciemności i światła. Ale obecny w powieści Jeana Raspaila diabeł nie jest łatwym przeciwnikiem. I trudno opędzić się od myśli, że szczególnie upodobał sobie okolice Smoleńska, mgły katyńskiego lasu, tamtejsze niegościnne niebo...

Siła gestu - garść refleksji w cieniu tragedii

Powoli dochodzę do siebie. Ostatnie dwa dni przeżyłam trochę jak we śnie, wciąż mając nadzieję, że się z niego obudzę i to wszytko okaże się nieprawdą. Dopiero teraz mogę jako tako zebrać myśli. Ale i tak nie opiszę tego, co czuję - to za trudne. Zresztą - po co? Wszyscy czujemy mniej więcej to samo, niezależnie od tego, kto na kogo głosował, kto kogo lubił i szanował, a o kim wyrażał się niepochlebnie... W obliczu śmieci wszystko staje się nieważne. I nawet trochę wstyd, gdy człowiek sobie przypomni, jak o tym czy o owym opowiadał dowcipy, pisał sarkastyczne felietony...

Te dwa dni, ta nasza Czarna Sobota i Smutna Niedziela, wejdą do historii jako najbardziej modelowe wcielenie tragedii antycznej. Było fatum, były symbole, była śmierć... I po raz kolejny się okazało, jak wielka jest w nas wszystkich potrzeba doświadczenia wspólnoty. Ludzie gromadzili się tłumnie, godzinami stali w potwornej ciżbie i ociągali się z powrotem do domu. Wiem, bo też to czułam. MUSIAŁAM pójść pod Pałac Prezydencki. MUSIAŁAM zapalić tam znicz (nawiasem mówiąc, kupiony za skandalicznie wysoką cenę u ulicznego sprzedawcy - niech mu Bóg odpuści chciwość w takiej chwili). MUSIAŁAM tkwić przed telewizorem i patrzeć, jak trumna Pana Prezydenta jedzie ulicami mojego miasta. I MUSIAŁAM swoje odpłakać, choć przecież większość tych ludzi znałam jedynie z pierwszych stron gazet...

Patriotyzm to w XXI wieku bardzo trudne słowo. I swoistym dramatem jest to, że dopiero w tak tragicznych okolicznościach zaczynamy trochę je rozumieć. Na krótką chwilę wydaje nam się, że zbliżyliśmy się do prawdy, czujemy więź z ludźmi, którzy stoją obok nas w milczącym tłumie i jesteśmy wzruszeni, śpiewając razem z nimi hymn narodowy czy "Boże, coś Polskę...". Po polsku. Byłam dumna z moich córek, kiedy przez całe dwa dni pełniły harcerską służbę mundurową, porzuciwszy różne swoje zajęcia. I byłam dumna, kiedy wczoraj wieczorem syn poprosił mnie o czarną wstążkę, którą dziś, jadąc na uczelnię, przypiął do swetra. Bez żalu odcięłam ją od sukienki. To tylko gesty, ale jak napisał Jean Raspail, "piękny gest może zastąpić wiarę".

Nieważne, że to minie. Że za parę dni wrócimy do normalności, żal przestanie nam ściskać gardło i oczy nie będą wilgotniały na widok barw narodowych. Coś jednak w nas zostanie, jakaś drobina, która może kiedyś wykiełkuje.

Smoleńsk, 10 kwietnia 2010, 8:56

Wieczny odpoczynek racz im dać, Panie...