Moja Ryska Przygoda. Że Łotysze nie gęsi...

Muszę wyznać z pewnym wstydem, że na jednym polu moja ryska emigracja prawdopodobnie zakończy się totalną klapą. Przyjechałam, nie mówiąc ani słowa po łotewsku. Wyjadę, mówiąc po łotewsku trzy, może cztery zwroty, w tym jakże przydatny "uwaga, drzwi się zamykają" (uzmaniba durbis aizvēršanās) oraz "następny przystanek to..." (nakama pietura...), których nauczyłam się mimochodem, jeżdżąc kolejką nad morze. Poza tym umiem jeszcze powiedzieć proszę i dziękuję, a także dzień dobry. Do widzenia już mnie przerasta.

Z ciekawością natomiast obserwuję język łotewski w obu jego przejawach - ustnym i pisanym. Uwielbiam słuchać rozmów moich łotewskich kolegów i z zapałem czytam na ulicy bilbordy, plakaty i tabliczki na domach, próbując się domyślić, o co biega. Czasem mi się udaje - głównie wtedy, gdy język łotewski przyjmuje formę osobliwej mieszanki języka niemieckiego i rosyjskiego, z obowiązkowymi łotewskimi sufiksami. Np. zobārsts, czyli dentysta. Po rosyjsku ząb to zub, po niemiecku lekarz to Arzt. Do tego łotewska męska końcówka s. No i mamy zobarsta. Fakt, że uczyłam się obu tych języków, bywa niezwykle przydatny. 

Gorzej, gdy łotewski to po prostu łotewski. Bez naleciałości czy zapożyczeń. Wtedy - drżyjcie narody. Konia z rzędem temu, kto się domyśli, że  sīpols to cebula, a zemene - truskawka. Całe szczęście, że w supermarketach na ogół kupuje się to, co się gołym okiem ogląda, choć i tu czasem nie ma lekko, bo jak na butelce napisane jest piens, to prędzej człowiek pomyśli o piwie niż o mleku. 

Natomiast już całkiem zabawnie jest wtedy, gdy język łotewski rozprawia się z nazwami własnymi z języków obcych. Na przykład nazwiskami. Ileż to razy zachodziłam w głowę, czyjej właściwie muzyki będę słuchać na koncercie w Wielkiej Gildii. W programie Žans Filips Ramo oraz Kamils Sensānss. Słucham? Kto taki? A zanim się zorientowałam, że reklamowany na licznych plakatach Džošua Bells to mój ukochany skrzypek Joshua Bell, było już dawno po koncercie, a resztki plakatów wiatr rozniósł po mieście.

Łotysze bowiem, w przeciwieństwie do wielu innych narodów używających alfabetu łacińskiego, oddają hołd swojemu językowi, nadając wszystkim słowom świata formę łotewską. Złotewszczają  jak leci. Nikolajs Rejs (czyli nasz poczciwy Mikołaj Rej) byłby z nich dumny. Są przy tym tak konsekwentni, że niejaki Żaks Tubons (Jacques Toubon), francuski minister kultury, który walczył o czystość języka Galów, powinien był się od nich uczyć. Nie zrobił tego i teraz nad Sekwaną jedzą sandwich. Łotyszowi takie coś przez gardło nie przejdzie. No, chyba że będzie to sāndwičs. 

Pa! Ryżanka.

Moja Ryska Przygoda. Lód jest śliski, a kamień ciężki

Nigdy nie mów "nigdy". Gdyby jeszcze tydzień temu ktoś mnie spytał, czy kiedykolwiek będę brała udział w zawodach w curlingu, za odpowiedź posłużyłby gromki śmiech. Ja? W curlingu? Tej zabawnej dyscyplinie sportowej polegającej na pchaniu po lodzie kamienia i zamiataniu lodu miotełką? Cha, cha, cha!

Widocznie jednak los uparł się, bym podczas mojej ryskiej emigracji zdobywała coraz to nowe sprawności. Tym razem przyjął postać mojego szefa, który doszedł do wniosku, że nasz wydział dawno już się nie integrował. Zaś powszechnie wiadomo, że zespół niezintegrowany to zespół nieefektywny, a nic tak nie integruje jak zdrowa rywalizacja w duchu sportowym. Żeby jednak nie było za prosto, dyscyplina, która nas miała zjednoczyć, musiała być taką, o której żaden z członków wydziału nie miał najbledszego nawet pojęcia. Padło na curling.

Okazało się, że szef celował bardzo trafnie (jak to żołnierz) - curling wszyscy znaliśmy jedynie z telewizji. Wszyscy też żywiliśmy przekonanie, że wygląda on śmiesznie, zaś niektóre czynności nie wymagają specjalnego talentu, bo szorować miotełką po lodzie umie każdy głupi. W cichości ducha żywiłam nadzieję, że jako kobieta przyuczona do prac domowych, mogę nawet mieć pewną przewagę nad kolegami płci męskiej - w strzelaniu im nie dorównam, ale w machaniu miotłą mam spore szanse.

BB i curling, pierwsze koty za płoty. For. B.S.

Niestety, już pierwsze sekundy treningu z wynajętym instruktorem skorygowały moje jakże mylne wyobrażenie o curlingu. Mianowicie, gdy tylko ochoczo wskoczyłam na lód, ten złośliwie usunął mi się spod stóp i wywinęłam orła. Ów patriotyczny wymiar mojego upadku docenić mógł jedynie kolega Polak. Reszta pojęcia nie miała, że moja malownicza wywrotka miała cokolwiek wspólnego z naszym narodowym godłem. Wywołała za to niekłamaną wesołość.

Ten mało fartowny wstęp sprawił, że kolejne ruchy wykonywałam sztywno niczym robot i z bardzo dużą dawką ostrożności, co  uniemożliwiało mi: a) skuteczne i celne pchanie kamienia; b) wygląd pełen gracji i elegancji. Co gorsza, okazało się, że dwudziestokilogramowy kamień jest diabelnie ciężki, co niby nie powinno być specjalnym zaskoczeniem, a jednak było.

Największą jednak klęskę poniosłam w części, z którą wiązałam największe nadzieje. Kiedy bowiem przyszła moja kolej na szorowanie miotełką, zaczęłam to robić z takim zapałem, że straciłam równowagę i wywinęłam orła po raz drugi. Upadek został skomentowany jako spectacular i uznany za wydarzenie dnia. Po tym incydencie podejrzanie często wyznaczano mnie na kapitana drużyny, co oznaczało stanie na drugim końcu toru i pokazywanie zawodnikom, dokąd powinni wysłać kamień. Robiłam, co mogłam, by się na coś przydać, czym zyskałam powszechne uznanie. Podobno świetnie wychodzą mi okrzyki zagrzewające do walki w stylu Go, babe, go!, Sweep on the left side - I said LEFT! oraz Holly shit! Cóż, w każdym zespole musi być lider, czyż nie?

Pa! Ryżanka.

PS. Znowu mam siniaki. Rygo, czemu mnie nie lubisz?!

Moja Ryska Przygoda. Prześliczna perkusistka

Z moim kolegą Benem łączą mnie dwie pasje: miłość do herbaty i muzyki klasycznej. Pierwszą odkryliśmy, gdy pracując biurko w biurko, wypijaliśmy dziennie na spółkę parę litrów tego iście brytyjskiego napoju, próbując się nawzajem przekonać, że nie ma to jak Earl Grey (Ben) lub nic nie dorówna herbacie zielonej z całych liści (ja). Wprawdzie nikt nikogo nie przekonał, ale za to doskonale poznaliśmy swoje gusta i paczka dobrej herbaty jest zawsze prezentem trafionym w dziesiątkę (thank you, Ben).

Drugą wspólną pasję uprawiamy, nawiedzając ryskie przybytki kultury wysokiej, z tutejszą Operą Narodową na czele - czasem razem, czasem osobno, a czasem osobno, ale razem, bo w trakcie antraktu wpadamy na siebie we foyer. Zawsze też mogę liczyć na relację z pierwszej ręki, jeśli akurat nie było mnie w mieście, a w Operze grano coś wyjątkowo atrakcyjnego ("duuużo straciłaś" - i błysk satysfakcji w oku).

Wspólnota upodobań muzycznych ma także i ten plus, że niewiele mi z ryskiego życia muzycznego umyka, bowiem Ben jest zawsze doskonale poinformowany. To chodzący kalendarz muzycznych imprez, który wspaniałomyślnie się swoją wiedzą dzieli, korzystając z dostępnych środków komunikacji elektronicznej.

No i właśnie parę dni temu dostałam cynk. W mojej skrzynce mailowej czekała wiadomość, że w czwartek, w Wielkiej Gildii (piękny, neogotycki budynek, gdzie w wiekach średnich zbierało się ryskie kupiectwo), odbędzie się bożonarodzeniowy koncert z udziałem tutejszej gwiazdy, barytona, Daumantsa Kalniņša, a także sekcji dętej Łotewskiej Orkiestry Symfonicznej. Brzmiało akustyczno-apetycznie, ale niestety, właśnie na czwartek zapowiedziała się z wizytą właścicielka mojego mieszkania, która postanowiła dokonać przed świętami pewnych koniecznych napraw, rzecz jasna, nie własnymi rękoma, ale wynajętego mastiera. Z żalem odpisałam, że nie dla mnie miodowy baryton Kalniņša. W chwilę później dostałam kolejnego maila. Ben informował, że tak łatwo się nie wykręcę, i że gdybym jednak chciała wejść w Christmas mood, to szanse mam spore, albowiem... Reszta była w załączniku - kompletne i długie na kilka stron kalendarium ryskich imprez muzycznych z serii Santa Claus is coming to town.

Trzeba przyznać, że lista robi wrażenie. Praktycznie codziennie jakiś koncert, czasem nawet więcej niż jeden, o charakterze mniej lub bardziej komercyjnym (niektóre za cenę naprawdę symboliczną lub za piękny uśmiech). Ryga wciąga mieszkańców w klimat świąteczny śpiewająco. Muzyka dawna i współczesna, łotewska i kosmopolityczna (powtórka z Sinatry lub Binga Crosby'ego), solowa i chóralna, symfoniczna i kameralna. Do wyboru, do koloru, ale zawsze w czerwono-białych czapkach wiadomego gościa.

Ponieważ jednak byłam w tym roku wyjątkowo grzeczna, Santa Claus uznał, że zasłużyłam na coś ekstra, i właścicielka przełożyła wizytę na przyszły tydzień. Mogłam więc pomaszerować do Wielkiej Gildii, aby zanurzyć się w świątecznej muzyce, która wyszła spod pióra takich mistrzów jak Bach, Czajkowski czy... Livingstone.

Wielka Gildia od środka

Czy pamiętasz, miły Czytelniku, piosenkę Skaldów o prześlicznej wio, wiolo, wiolonczelistce? Nie? Polecam youtuba. Tak? To zrozumiesz, o co mi chodzi. Otóż zaczyna się koncert. Na scenę wychodzi nastu facetów z instrumentami dętymi w dłoniach. Po chwili dołącza dyrygent i konferansjer - obaj rodzaju męskiego. I gwiazda wieczoru - też z rodu Adama. A na szarym końcu - niewysokie, kruche dziewczę, które skromnie staje z tyłu, przy perkusji. Jej królestwem są kotły, trójkąty, cymbałki, dzwonki, kołatki.

Koncert był piękny. Panowie grali cudnie (słyszałam na własne uszy). Dyrygent dyrygował wybornie (tak przypuszczam). Konferansjer mówił dowcipnie (widownia się śmiała), choć po łotewsku. Kalniņš śpiewał jak anioł (za to z diabelskim błyskiem w oku). Ja jednak patrzyłam tylko na tę kruchą dziewczynę, która z zapałem waliła w kotły i potrząsała dzwonkami. A kiedy we "Tańcu Rosyjskim" z "Dziadka do orzechów" energicznie, acz z wdziękiem, uderzała w tamburyn, zrobiło mi się trochę przykro.

Zrozumiałam bowiem dwie rzeczy. Po pierwsze "Taniec Rosyjski" bez tamburynu ślicznej perkusistki byłby mdły niczym waniliowy budyń. Po drugie, nikt o perkusistce nie napisze piosenki na wzór "Prześlicznej wiolonczelistki". I nie chodzi nawet o to, że wiolonczelistka siedzi w pierwszym rzędzie, a perkusistka z samiusieńkiego tyłu. Sęk w tym, że o ile "wio, wiolo, wiolonczelistka" brzmi miękko i melodyjnie, niechybnie przywołując obraz uroczej nimfy, o tyle "per, perku, pe-erkusitka" - no, sami Państwo rozumieją. Per, per, per. Wszystko, tylko nie piękno i wdzięk.

Perkusistka ma zatem przechlapane. Po koncercie trębacze, puzoniści, a nawet gość od tuby wynosili ze sceny bujne wiechcie. A perkusistka, choć na tamburynie grała niczym sama Esmeralda, nie dostała nawet złamanego badyla. Santa, gdzie byłeś podczas tego koncertu? No, gdzie?!

Pa! Ryżanka.

Moja Ryska Przygoda. Ryga kupiecka, Ryga charytatywna

Kiedy nadchodzi adwent, Rygę opanowują sklepikarze i kramarze. Tradycyjne sobotnie targi rozciągają się na cały weekend, plac przy ryskiej katedrze zamienia się w permanentny jarmark, a ceny szybują tak wysoko, że szczerze mówiąc, trzeba być desperatem lub nadzianym turystą znad, dajmy na to, Renu lub Sekwany, by na tym jarmarku dokonywać jakichkolwiek zakupów.

Kupić zaś można wszystko - od wyrobów jubilerskich (króluje bursztyn), poprzez wyroby z wełny, skóry, futra i ceramiki w tradycyjnych, łotewskich wzorach, po wymyślne kowalstwo artystyczne. Kramarze mówią głównie po rosyjsku, ale business is business, więc jak kupujący nie goworit, sprzedający okazuje się nagle poliglotą, który takie słowa jak srebro, bursztyn oraz śliczny umie wypowiedzieć w kilku europejskich językach. Cenę pokazuje na kalkulatorze i szlus. Coś takiego jak negocjacje to zjawisko w grodzie nad Dźwiną nieznane - na stwierdzenie, że drogo, kramarz wzrusza ramionami i traci nami zainteresowanie. Śliczny bursztyn w oprawie z czystego srebra musi być drogi, nieprawdaż?

Poza kramami na placu pod katedrą pełno jest także ognisk i dyndających nad paleniskiem kociołków. Grzane wine leje się strumieniami, pachnie kiełbasą i kapustą, a z głośników płynie mieszanka bożonarodzeniowych, piosenek w języku angielskim. Na plus Rydze mogę zaliczyć fakt, że jak do tej pory na adwentowym jarmarku ani razu nie usłyszałam George'a Michaela i jego Last Christmas. Tak trzymać!

Ale Ryga adwentowa to nie tylko Ryga kupiecka. To także Ryga charytatywna. Widocznie ryżanie wzięli sobie do serca zasadę, że adwent to, między innymi, czas dobrych uczynków, i postanowili nadać jej charakter instytucjonalny i masowy. Do tej pory zaliczyłam dwie imprezy tego typu.

Pierwsza to adwentowy targ charytatywny - International Charity Christmas Bazaar, który odbywa się w sobotę przed pierwszą niedzielą adwentu. Organizatorem jest Międzynarodowy Ryski Klub Kobiet, co w praktyce oznacza małżonki ryskich dyplomatów i ekspatów. W ryskim ratuszu ustawiane są stoiska - każde pod flagą danego państwa. Kupić tam można zarówno rozmaite upominki, książki, bibeloty, jak i narodowe specjały - litewski sękacz, mołdawskie wino, polskie jabłka, uzbecki pilaw. Na wynos i do konsumpcji na miejscu. Ceny niewygórowane, ale resztą nikt się nie przejmuje, bo to przecież charity. W ubiegłym roku utarg wyniósł podobno 40 tysięcy euro.

Druga impreza ma charakter mniej kupiecki, a za to bardziej widowiskowy. To doroczny Santas' Fun Run, czyli charytatywny bieg świętych Mikołajów. W drugą niedzielę adwentu spod ryskiej katedry rusza czerwono-biały tłum brodatych osobników. Pod białymi brodami kryją się twarze męskie i żeńskie, dojrzałe, sędziwe, młode, tudzież dziecięce. W imprezie biorą udział całe rodziny, które złożyły stosowną darowiznę w wysokości minimum 15 euro od osoby, dzięki czemu otrzymały kostium św. Mikołaja i numer startowy. Rotary Club, który bieg organizuje, zapowiedział, że w tym roku celem jest zebranie minimum 10 tysięcy euro. Ho, ho, ho!

Ale to nie koniec. Bo 20 grudnia rusza w Rydze "Jarmarka", czyli charytatywny bazar organizowany przez studentów Łotewskiej Akademii Sztuki. Część utargu idzie nie renowację budynku Akademii, reszta do kieszeni artystów. Bazar ma więc charakter tylko połowicznie charytatywny, ale za to jest podobno niezwykle malowniczy (co artyści, to artyści). W ubiegłym roku jakoś tam nie dotarłam, w tym zamierzam "Jarmarkę" zaliczyć i przekonać się na własne oczy. I kto wie, może coś nabędę - jakieś dzieło sztuki w formacie mieszczącym się do kabinówki?  Oczywiście, pod warunkiem, że nie puszczą mi z głośników Last Christmas!

Pa! Ryżanka.

Moja Ryska Przygoda. Czy jest pani zadowolona...?

Jeśli potrzebowałam jeszcze potwierdzenia, że stałam się ryżanką całą gębą, to właśnie nadeszło. Pojawiło się z postaci pewnej miłej pani ze srebrną koronką na zębie, która zadzwoniła dziś do moich drzwi. I pewnie by od tych drzwi odeszła z kwitkiem, gdyby nie nasza blokowa kociara, która akurat weszła na klatkę schodową. Pani z koronką spytała mnie o coś po łotewsku. Ja odparłam po angielsku, że nie mówię po łotewsku. Na co kociara życzliwie i bardzo na wyrost oznajmiła na całe gardło, że przecież świetnie mówię po rosyjsku. Pani z koronką bardzo się ucieszyła i wyjaśniła, tym razem po rosyjsku, że ona w sprawie ankiety socjologicznej tutejszego uniwersytetu. Po czym, niezaproszona, wpakowała mi się do mieszkania i w tzw. salonie prędziutko rozłożyła laptopa, by mnie ową ankietą objąć.

Kiedy nieporadnie próbowałam jej wyjaśnić, że przecież nie jestem łotewską grażdanką, ankieterka zapewniła, że to nie szkodzi, a ona musi tę ankietę przeprowadzić, więc gdybym mogła... Cóż, uznałam, że mogę, a poza tym cały eksperyment może się okazać interesujący. Na wszelki wypadek spytałam jednak, czego dotyczy badanie, żeby się nie okazało, że będę musiała na ten przykład opowiadać o moich preferencjach dotyczących łotewskiej poezji modernistycznej, bo w tej dziedzinie nie wypowiem się nawet w języku ojczystym, o innych nie wspominając. Okazało się jednak, że badanie dotyczy poziomu zadowolenia z życia. Nooo, na ten temat to sobie możemy pogadać!

Zaczęło się klasycznie - płeć, wiek, stan cywilny, dzieci, wykształcenie, praca, ewentualnie jej brak... Pojawiły się jednak pytania co najmniej zaskakujące. Czy miałam dobre stosunki z matką? Czy ufam ludziom? (Tu miałam ochotę powiedzieć, że skoro wpuściłam ją do mieszkania, to najwyraźniej nie tylko ufam, ale wręcz prezentuję naiwność graniczącą z głupotą.) Czy mierzę sobie ciśnienie? Czy byłam ostatnio u dentysty? Czy dużo czytam? Czy mam dobrą pamięć? Owszem, świetną - odparłam, a pani na to, że zaraz sprawdzimy. Po czym odczytała mi dziesięć słów po rosyjsku i kazała powtórzyć. O dziwo, wszystkie znałam, więc powtórzyłam. A panią zatkało.

W końcu poprosiła, bym w skali od jednego do dziesięciu określiła mój poziom zadowolenia z życia. Kiedy usłyszała "dziesięć!" (tak, z wykrzyknikiem), spojrzała na mnie zdumiona. No tak - pomyślałam - przecież Hemingway mówił, że kluczem do szczęścia jest dobre zdrowie i kiepska pamięć, a u mnie i jedno, i drugie w porządku, więc stanowię chyba wyjątek. Żeby się jakoś usprawiedliwić, wyjaśniłam, że tak w ogóle to dziewięć, ale dziś dziesięć, bo jutro przyjeżdża do mnie mąż na weekend, więc sama pani rozumie... Chyba ją to trochę uspokoiło, ale i tak do końca wizyty przyglądała mi się z niedowierzaniem, więc pewnie moja ankieta wyląduje gdzieś wśród odpowiedzi skrajnych lub skrajnie niewiarygodnych.

W nagrodę za mój wkład w rozwój łotewskiej nauki otrzymałam prezent - kartę zakupową do sklepu Maxima opiewającą na... 3 euro. Będę sobie mogła kupić mój ulubiony kefir. Ha! Ale jest z tego i korzyść niematerialna, a za to potrójna. Primo, mój rosyjski po raz kolejny zdał egzamin. Fakt, że niektóre liczebniki porządkowe musiałam pisać na kartce, to nieistotny szczegół. Secundo, pamięć mam wciąż niezłą, co zostało dowiedzione naukowo. Tertio, zostałam zmuszona do określenia mojego poziomu zadowolenia z życia i wyszło na to, że prawie zabrakło skali. Dobrze jest czasem wypełnić jakąś ankietę.

Pa! Ryżanka.

Moja Ryska Przygoda. Szczęśliwy brak

Ostatnio budziłam się z dziwnym uczuciem. Jakby mi czegoś brakowało. Uczucie jest subtelne, acz z każdym dniem coraz bardziej namacalne. Gdzieś w głębi mojego jestestwa czai się wyraźny BRAK.

Autoanaliza, w której eliminowałam kolejne, domniemane przyczyny tego stanu rzeczy - brak porządnego lata? brak agrestu na ryskich straganach? brak Wiadomości TVP w tutejszej telewizji? (żartowałam!), nic nie dała. Pomoc nadeszła z najmniej oczekiwanej strony – od kolegi z pracy, który pewnego poranka podzielił się ze mną informacją, że jego syn właśnie rozpoczął rok szkolny w jednej z międzynarodowych szkół, którymi może pochwalić się Ryga.

Po pierwszym zdziwieniu, że rok szkolny zaczyna się w połowie sierpnia, a nie – jak Pan Bóg przykazał – pierwszego września, dotarła do mnie wstrząsająca prawda: po raz pierwszy od bardzo wielu lat rozpoczęcie roku szkolnego kompletnie mnie nie dotyczy! Moje ostatnie dziecko zdało maturę, dostało się na studia i rozpoczyna studenckie życie.

Zatem ów brak, który tak rozpanoszył się w mojej duszy, to po prostu brak SPRS – Syndromu Początku Roku Szkolnego! Koniec z kupowaniem podręczników! Koniec z uganianiem się za wydaniem trzecim poprawionym, choć na półce leży (pozostałe po starszej siostrze) wydanie drugie poprawione. Koniec z wywiadówkami! Koniec z udawaniem, że praca domowa dziecka to praca domowa DZIECKA i mnie nic do tego. Koniec z odruchem panicznej ucieczki, gdy na ekranie komórki pojawia się numer zakodowany jako „wychowaczyni...”. Koniec ze składkami na komitet rodzicielski, którego wydatki do dziś pozostają dla mnie co najmniej równie podejrzane jak nadwyżka budżetowa RP ogłaszana co jakiś czas przez miłościwie nam panujących. Koniec z poczuciem bezsilnej wściekłości na wieść o kolejnej genialnej reformie systemu edukacji lub podstawy programowej. Koniec...

Mogłabym tak wyliczać bardzo długo, ale sprowadza się to do jednego – ubyło mi stresów. Jak się tak dobrze zastanowić, to ich liczba jest całkiem spora. Zrzuciłam z pleców niezły worek kamieni. Uf.

Na dodatek w Rydze lato ocknęło się z letargu i obdarowuje ryżan dniami pełnymi słońca. Jak tak dalej pójdzie, dotrze do mnie wreszcie, że lato nie kończy się pierwszego września, o czym przecież informują wszystkie kalendarze, a czemu ja, podrywana do galopu dźwiękiem pierwszego szkolnego dzwonka, do tej pory nie mogłam dać wiary.

Pa! Ryżanka.

Moja Ryska Przygoda. Niespodziewana wizyta

O ryskich mewach pisałam już nieraz. Że wrzaskliwe, że nocą spać nie dają, że budzą o świcie, że przyozdabiają parkujące na podwórku samochody wiadomo czym. Ostatnio odkryłam, dlaczego tak to nasze podwórko lubią. Otóż okazało się, że blokowa "Kociara", która każdego ranka wynosi jadło dla podwórzowych kotów (zrobiły się tak opasłe, że już prawie się nie ruszają z ganku przed moją klatką schodową), dokarmia także nasze podwórzowe mewy.

Żeby uniknąć walk na śmierć i życie między obydwoma dokarmianymi obozami, Kociara roztropnie rozkłada pożywienie na dwóch przeciwległych krańcach podwórka. Dzięki temu do żarcia kotów nikt się nie dobiera, a do żarcia mew tylko kawki, które i tak przegrywają systematycznie, bo gabaryty nie te. Gołębie nawet nie próbują. Siedzą tylko na drzewie i gruchają rozpaczliwie, licząc na to, że jak mewy skończą ucztę, to może coś im z tego skapnie.

Obserwuję sobie te harce wokół stołu z zainteresowaniem połączonym z irytacją. Jest bowiem oczywiste, że skoro mewom posiłki podtykane są pod dziób, nie mają najmniejszego powodu, by wynieść się gdzie indziej. Będę zatem budzona bladym świtem aż do późnej jesieni, kiedy to, z nieznanych mi powodów, odlecą sobie w dal. Ostatnio jednak moje relacje z mewami uległy nagłemu zacieśnieniu. A było to tak...

Parę dni temu gościła u mnie koleżanka z Brukseli. Spała w tak zwanym salonie, a ja w sypialni. W poniedziałek rano nagle usłyszałam łomotanie w okno salonu. Ki diabeł? Justyna spała w najlepsze, bo jak mnie poinformowała, cieszy się snem sprawiedliwego. Łomotanie nasilało się, więc postanowiłam sprawdzić. Może Kociara czegoś ode mnie chce? Podeszłam do okna, odchyliłam zasłonę, a tam... Na parapecie siedzi rozparta gigantyczna mewa i w najlepsze wali dziobem w szybę.
Kiedy mnie zobaczyła, walnęła jeszcze parę razy, po czym odleciała.

Jej niespodziewaną wizytę uznałabym za dziwaczny incydent (może pomyliła okna - chciała do Kociary z reklamacją, że żarcie nieświeże, a trafiła do mnie), gdyby nie fakt, że od tamtego poranka podobne odwiedziny miały miejsce już kilkakrotnie. Za każdym razem jest tak samo. Ptaszysko przylatuje, rozsiada się na parapecie niczym kura na grzędzie, po czym łomocze mi w szybę aż się kurzy. Patrzy mi przy tym w oczy wyzywająco i bez cienia trwogi. Dziś nawet pozwoliła się sfotografować zza firanki.

O co jej chodzi - trudno dociec. Zastanawiam się, czy nie postanowiła zmienić stołówki, bo kiedy dziś waliła w moje okno, akurat raczyłam się orzeszkami ziemnymi, na które spoglądała niezwykle łakomie. Może uznała, że u mnie menu bardziej urozmaicone? Oj, bidula, zdziwiłaby się bardzo, gdyby spenetrowała wnętrze mojej lodówki.

Tak czy siak, zobaczymy, jak się sytuacja rozwinie. Będę Was informować.

Pa! Ryżanka

Moja Ryska Przygoda. Sobótka piwem płynąca

Po trzech dnia spędzonych w podróży służbowej na drugi koniec Europy, wróciłam do Rygi, by załapać się na Ligo-Jani. Moi koledzy świętują od rana (na Łotwie Sobótka to dzień wolny od pracy). Ja dotelepałam się do domu wczesnym popołudniem, wymęczona  trwającą od 6 rano podróżą. Do trawiącego mnie bólu głowy walnie przyczyniła się około dwudziestoosobowa grupa dziarskich holenderskich macho w wieku średnim, która leciała ze mną na trasie Amsterdam - Ryga, głośno i bez skrępowania dająca wyraz radości na myśl o oczekujących ich w Paryżu Północy atrakcjach. W krzykliwych dialogach nadspodziewanie często przewijało się słowo, które nie wiem, jak się pisze, ale wymawia się jak coś na kształt frau, a co niechybnie kojarzy mi się z kobietą. Nawet nie chcę się domyślać, o jakich to rozrywkach rozprawiała grupka "latających Holendrów".

Na lotnisku powitał mnie sznur taksówek stosownie do okoliczności ustrojonych gałązkami dębu i wszelkiego rodzaju kwieciem. Zanim dowlokłam się do jednej z nich, zdążyłam naliczyć pięć osób w strojach ludowych i wieńcach na głowach (panowie z dębowych liści, panie z kwiatów). Nie da się ukryć - Ligo-Jani w pełnej krasie! Dziś w całej Rydze zapłoną ogniska, ludzie będą tańczyć, śpiewać i raczyć się piwem, na scenach pod chmurką występować będą wszelkiej maści artyści - od kapel ludowych po folkowo-rockowe. Wszystko zakończy się wraz ze wschodem słońca.

W domu lodówka przywitała mnie przygnębiającą pustką. W normalnej sytuacji zupełnie bym się tym nie przejęła, ale dziś spodziewam się gościa - przyjaciółka z Brukseli postanowiła zaznajomić się z łotewskimi zwyczajami Nocy Kupały. W planach mamy wicie wianków, skakanie przez ogień i powitanie słońca. Musiałam więc wybrać się na zakupy do sąsiedniego Rimi. Już od progu przywitał mnie wielki plakat obwieszczający promocje z okazji święta. Ucieszyłam się, bo kto by się nie ucieszył. Niestety, radość trwała krótko - tylko tyle, ile trzeba, by dość do półek z artykułami spożywczymi. Okazało się bowiem, że promocje obejmują w zasadzie wyłącznie piwo. Piwo, które w czasie Ligo płynie wartką rzeką, ale nie figuruje na liście moich sprawunków.

Kasjerka, która zna mnie już z widzenia, najwyraźniej zaskoczona brakiem piwa wśród moich zakupów, łamaną angielszczyzną próbowała mnie namówić na zakup alusa, podkreślając, że mają wyjątkowo korzystną akciję, dziś przecież Ligo...  Podziękowałam uprzejmie, acz odmownie. Ból odmowy złagodziły zakupy pana stojącego w kolejce do kasy tuż za mną - samo piwo w ilościach hurtowych. Nie znam gościa nawet z widzenia, więc liczę na to, że nie mieszka w moim bloku. Tak intensywnego świętowania mogłabym nie znieść nawet z wiankiem na głowie.

Pa! Ryżanka

Moja Ryska Przygoda. Prognoza trochę niepewna

Niepostrzeżenie przyszedł czerwiec. Z naciskiem na niepostrzeżenie. Trudno bowiem zauważyć, że przyszedł, skoro temperatury jak w październiku, a wilgotność powietrza jak w listopadzie. Rodzina na skajpie donosi, że upał, że burze, że duchota, a ja siedzę w polarze, szczękam zębami, przeklinam zimne kaloryfery i z najwyższym wysiłkiem powstrzymuję się od założenia kaptura i rękawiczek.

Kiedy spytałam znajomych Łotyszy, czy wiosna zawsze tu przypomina późną jesień, obdarzyli mnie spojrzeniem pełnym wyrozumiałej pobłażliwości (ot, cudzoziemka) i odparli, że niezupełnie, bo późną jesienią często pada śnieg (faktycznie!), a późną wiosną to już raczej nie. Trochę mnie tym pocieszyli, bo szczerze mówiąc, śniegu chyba bym już nie zniosła.

O tym, że jednak wiosna to nie jesień, świadczą bzy, które zakwitły jakiś tydzień temu, oraz kasztanowce, które obsypały się wreszcie kwieciem - jakieś trzy tygodnie po tym, jak polscy maturzyści zakończyli bój o świadectwo maturalne. Z ubiegłego roku pamiętam mgliście, że jaśminy zakwitną dopiero w lipcu (teoretycznie, będzie już lato), co oznacza, że gdyby Gałczyński mieszkał w Rydze, potomność nie zostałaby obdarzona "Balladą o nocy czerwcowej" ("Ja jestem noc czerwcowa, królowa jaśminowa...").

To wszystko może nie martwiłoby mnie aż tak bardzo (w końcu, zniosłam tu jesień i zimę, zniosę i wiosnę), gdyby nie fakt, że moja firma zaplanowała kolejne wydarzenie z cyklu team building, czyli wyjazd integracyjny. Tym razem będziemy się integrować na kajakach, pokonując nurty urokliwej rzeki Gauji (już o niej pisałam, jakiś niecały rok temu). Wyprawa ma się odbyć w najbliższy weekend. Tymczasem, jak nas poinformował kolega, który dźwiga na swoich barkach ciężar organizacji przedsięwzięcia, prognoza pogody jest "trochę niepewna". Kiedy spytałam, co tak naprawdę ów miły eufemizm oznacza, już bez owijania w bawełnę powiedział, że ma lać. Nie padać. Lać.

Od dwóch dni nerwowo sprawdzam prognozę pogody. Rzeczywistość za oknem wygląda niezbyt zachęcająco, ale pocieszam się, że Gauja to nie Zatoka Ryska. Na wszelki wypadek porównuję prognozy na kilku portalach, bo a nuż któraś będzie przychylniejsza. Co, rzecz jasna, nie oznacza, że trafna, ale odrobina optymizmu nie zaszkodzi. Wygrzebałam z szafy sztormiak, a z szuflady aspirynę. Po powrocie będzie jak znalazł.

Moja Ryska Przygoda. Katachreza, czyli polska matura widziana z Północy

Ostatnio natknęłam się na kilka artykułów opisujących systemy edukacyjne krajów skandynawskich. Co ciekawe, były to artykuły o wydźwięku jednoznacznie pozytywnym, prezentujące skandynawską oświatę w świetle (nomen omen) bardzo korzystnym. Wynika z nich niezbicie, że taka na przykład Finlandia, wykazuje znaczny stopień odporności na rosyjską propagandę, a wielkie zasługi na tym polu ma, między innymi, fiński system kształcenia. Fińska edukacja kładzie bowiem nacisk na rozwijanie myślenia krytycznego (nie mylić z krytykanctwem), samodzielnego kojarzenia faktów i umiejętnego korzystania z wiedzy z różnych dziedzin przy rozwiązywaniu konkretnych problemów. Uczniom uświadamia się już od wczesnych etapów kształcenia, że świat jest zjawiskiem złożonym, którego nie da się pojąć, podchodząc doń wyrywkowo. Zainteresowanym polecam jeden z najświeższych artykułów na ten temat, które zdarzyło mi się przeczytać: The Latest School Reform in Finland .

Przy okazji tych lektur dopadły mnie dosyć ponure refleksje, jak na tym tle wygląda nasze, polskie podwórko oświatowe. Refleksje tym boleśniejsze, że podbite jakże aktualnym doświadczeniem, któremu na imię matura A.D. 2017. Z którą to maturą dziś zakończyła walkę moja najmłodsza latorośl. Fakt, że przebrnęła i nie umarła przy tym na atak serca, pociągając za sobą mnie, mojego PiW-a, a swojego ojca, a być może i rodzeństwo, sam w sobie stanowi powód do wielodniowej fety. Obserwując jej zmagania, co chwila dochodziłam do wniosku, że kompletnie nie rozumiem, czego ta matura ma dowieść i jaki rodzaj wiedzy sprawdzić.

Weźmy na przykład egzamin ustny z języka polskiego. Już sam fakt, że maturzysta losuje tylko jedno pytanie, zalatuje loterią. Tym bardziej, że stopień trudności pytań daleki jest od czegoś, co można by uznać za podejście zrównoważone. Jedne są z gatunku "wallenrodyzm a sprawa polska", inne domagają się od ucznia przykładów katachrezy w literaturze. Kiedy to ostatnie pytanie ujawniło się w sieci, spytałam kilkoro znajomych (wszyscy z wyższym wykształceniem), czy wiedzą, co to takiego katachreza. Wykres kołowy odpowiedzi byłby okrąglutki i jasny jak słońce, bowiem pojawiła się tylko jedna odpowiedź: "ki diabeł?" Zainteresowanych informuję, że ten uroczy środek stylistyczny nosi też inną nazwę - nadużycie, która to nazwa w tym kontekście nabiera szczególnego znaczenia.

Jeśli zatem uczeń ma pecha i trafi na katachrezę lub - inny z moich ulubionych przykładów - mizoandryzm, można uznać, że maturalna rosyjska ruletka nie była dlań łaskawa. Fakt, że do zaliczenia matury konieczne jest uzyskanie tylko 30% punktów, niczego w tym przypadku nie zmieni, bo albo wiesz, co to jest katachreza, albo do zobaczenia w sierpniu na poprawce!  Niech mi ktoś wytłumaczy, po kiego komukolwiek taka wiedza, i dlaczego młodzi Polacy mają nie spać po nocach, modląc się do wszystkich świętych od spraw beznadziejnych, żeby trafić na pytanie, w którym wszystkie słowa będą zrozumiałe. Co, wziąwszy pod uwagę, że egzamin jest z języka ojczystego, świadczy dobitnie o fałszywie pojętej kreatywności szanownych autorów pytań.

A tymczasem Finowie i Szwedzi już w podstawówce uczą dzieciaki odróżniania informacji od komentarza, fake news od informacji prawdziwej, weryfikowania źródeł, etc. Wychodzą bowiem ze słusznego założenia, że jak ktoś się interesuje wyszukanymi środkami stylistycznymi, to sobie je postudiuje na uniwersytecie w ramach doktoratu. Ewentualnie sprawdzi w jakiejś encyklopedii. I tylko zadbają o to, by nie była to Wikipedia.

Pa! Ryżanka.

Moja Ryska Przygoda. Ryżanka całą gębą

Dostałam list. Nie, przepraszam, nie list, pismo. Czekało w mojej skrzynce na listy, do której zaglądam z rzadka. No bo kto niby miałby tu do mnie pisać? Jednak dwa dni temu, wpadłszy do Rygi na bardzo krótko, między jedną podróżą a drugą, powodowana nagłym przeczuciem, zajrzałam. I wśród pliku ulotek reklamowych znalazłam Pismo Urzędowe.

Jego treść nie od razu objawiła mi się w całej swej urzędowej krasie, jako że, co zrozumiałe, została zredagowana w języku łotewskim. Google translator trochę się przy robocie zacukał, ale zasygnalizował, że pismo dotyczy wyborów. Wyborów?! Co ja mam wspólnego z wyborami na Łotwie? Postanowiłam rzecz wyjaśnić u kogoś bardziej kompetentnego niż pan Google, czyli u naszego firmowego prawnika, Łotysza i specjalisty od spraw urzędowych.

Mój konsultant rzucił okiem na pismo, odchrząknął i tonem nieprzesadnie uroczystym oznajmił, że jako rezydentka Republiki Łotewskiej, mam prawo głosować w zbliżających się wyborach samorządowych. Innymi słowy, już na początku lipca AD 2017 będę mogła przy urnie wyborczej wyrazić opinię, czy Nił Uszakow powinien dalej być burmistrzem Rygi, w której rządzi niepodzielnie od ośmiu lat. Spytany, dlaczego uznano mnie godną takiego zaszczytu, Denis wyjaśnił, że to nic osobistego, po prostu takie prawo przysługuje rezydentom.

Pikanterii sprawie dodaje fakt, że łotewscy rezydenci to głównie ludność rosyjskojęzyczna, stanowiąca w Rydze blisko 50% mieszkańców. I to właśnie im Uszakow zawdzięcza reelekcję, znany jest bowiem z rosyjskich korzeni oraz prorosyjskich sympatii. Jako rezydentka polskojęzyczna mogłabym próbować ten trend odwrócić, choć prawdopodobieństwo sukcesu jest bliskie zeru.

Pismo odłożyłam do szuflady, a decyzję, czy skorzystam z prawa wyborczego, na czas bliżej nieokreślony. Niezależnie jednak od efektów moich rozmyślań, od dwóch dni czuję się jakby nieco bardziej ryska. Co zostało urzędowo stwierdzone!

Pa! Ryżanka.

Moja Ryska Przygoda. Chrzest po łotewsku

O tym, że religijność Łotyszów jest, delikatnie rzecz ujmując, umiarkowana, pisałam już parę razy. Dobre pół wieku sowietyzacji zrobiło swoje, a obecność aż trzech religii chrześcijańskich - katolickiej, prawosławnej i luterańskiej, sprawiła, że religia nie stała się czynnikiem spajającym  tkankę społeczną. W efekcie, pogańska Sobótka cieszy się tu większą estymą niż Boże Narodzenie i Wielkanoc razem wzięte. Tłumów na mszach nie ma, a poza niedzielą i świętami kościoły są generalnie puste lub - co zdarza się bardzo często - zamknięte na głucho.

Czasem jednak, pomimo tej religijnej obojętności, mieszkańcy Łotwy decydują się zwizytować świątynię w celu odprawienia religijnego obrzędu, takiego jak - dajmy na to - chrzest. Efekty tej decyzji bywają zaskakujące, ba, groteskowe, o czym przekonałam się całkiem niedawno.

Sobotnia msza wieczorna. Kościół prawie pusty - ja plus może z pół tuzina innych osób, z czego większość w wieku biblijnych patriarchów. W kruchcie stoi stłoczona, elegancko przyodziana grupka - sześć osób dorosłych i jedna nieletnia. Szepczą coś nerwowo, w końcu wchodzą do kościoła i zasiadają w pierwszych ławkach. Ani chybi będzie rodzinna uroczystość. Ślub raczej nie - jest wprawdzie jedna para w stosownym wieku, ale ani welonu, ani bukietu. Po namyśle stwierdzam, że mimo braku niemowlęcia, chodzi o chrzest. Dziecię płci męskiej w wieku około lat siedmiu zostanie włączone do wspólnoty.

Zaczyna się msza. Grupka z przodu wyraźnie zdezorientowana co do czynności towarzyszących liturgii. Siedzą, kiedy trzeba stać, stoją, kiedy trzeba klęczeć. Najwyraźniej jest to ich pierwsza wizyta w kościele od dnia własnego chrztu (o ile takowy miał miejsce). A usiedli niezbyt strategicznie - lepiej zorientowanych mają za plecami. Młodszy ksiądz (msza jest koncelebrowana) robi co może i pomaga gestami, starszy tylko wznosi oczy do nieba. Kiedy przychodzi do samego sakramentu, okazuje się, że chrzestny nie ma świecy, po którą ksiądz wysyła ministranta do zakrystii. Białej szatki na zbyciu nie ma, więc ta część ceremonii pozostaje w sferze symbolicznej. Markus zostaje ochrzczony.

Ale najlepsze jeszcze przed nami. Bo kiedy nadchodzi moment komunii, rodzina Markusa, z Markusem na czele, raźno udaje się do ołtarza. Młodszy ksiądz lekko skonsternowany. Starszy już bez ceregieli szeptem tłumaczy rodzince, o co w tym wszystkim chodzi. Towarzystwo najwyraźniej rozczarowane, ale kończy się na znaku krzyża na czołach. Kurtyna.

Ryskiej parafii świętego Alberta przybyła jedna ochrzczona dusza. Pocieszam się, że niezbadane są wyroki Pana.

Moja Ryska Przygoda. Wiosna, nie wiosna?

Wiosny w Rydze doświadczam szczątkowo. Odkąd tu zawitała - najpierw de iuri, czyli kalendarzowo, potem, z dużymi oporami, de facto, prawie mnie tu nie ma. Rozpruł mi się worek z wyjazdami służbowymi i do Rygi wracam na chwilę - na tyle długą, by zrobić pranie i przepakować walizkę, ale na tyle krótką, by nie mieć czasu na przyjrzenie się tutejszej wiośnie.

Jedno mogę powiedzieć o niej z całą pewnością: jest raczej powolna i oszczędna. Nie spieszy się z zielenią, nie szaleje z temperaturą, słonecznym blaskiem bynajmniej nie szafuje. Gdyby nie to, że na gałęziach drzew pojawiły się subtelne zgrubienia (czyżby pąki?), a trawniki solidnie oczyszczono z zimowych brudów i zgrabiono, w sumie, można by się zastanawiać, czy aby na pewno przyszła.

Zwłaszcza, gdy się człowiek poszwenda po Europie i zobaczy, jak może wyglądać wiosna. W takiej Francji na ten przykład. Wróciłam stamtąd przedwczoraj i w oczach nadal mam szalejącą zieleń, wielkie liście kasztanowców, kwitnące drzewa i krzewy i klomby pełne różnorakiego kwiecia. Aha, a na dokładkę złote pola rzepaku - takie, jak to:

Na Łotwie takie obrazki można będzie zobaczyć za jakieś dwa miesiące. Jak dobrze pójdzie. Uzbrajam się więc w cierpliwość, a w międzyczasie, żeby nieco tę wiosnę popędzić, postanowiłam, że mimo zimna (rękawiczki wciąż na topie), sezon rowerowy czas zacząć.

Żeby go jednak zacząć, trzeba rower po zimie wyrychtować. Stał sobie, bidulek, w moim "salonie" bezczynnie od mniej więcej połowy listopada (wtedy spadły tu pierwsze porządne śniegi), a powietrze z opon uchodziło stopniowo, acz nieprzerwanie. Zupełnie, jakby chciał wyzionąć ducha. Pompki nie mam, ale dwie przecznice od mojego domu jest wspominany już przy innej okazji serwis rowerowy, gdzie na ścianie wiszą sobie różne fikuśnie narzędzia do publicznego użytku.

Większość jest mi kompletnie obca i pojęcia nie mam, do czego mogłyby mi się przydać, ale rurę z zaworem rozpoznaję i raz nawet już jej kiedyś użyłam. Wprawdzie najpierw jakoś niezbyt trafnie, bo spuściłam z opony powietrze do zera, ale w końcu się udało. Pomaszerowałam zatem dziś do tego punktu reanimacji rowerów, prowadząc mój ledwie żywy bicykl za ramę. A tam - niespodzianka! Rura wprawdzie wisi, ale zaworu brak.

Najpierw myślałam, że może coś pokręciłam, że wystarczy sama rura, tylko trzeba ją jakoś odpowiednio przyłożyć/przykręcić/nasunąć (niepotrzebne skreślić). Ale już po chwili nawet taka techniczna noga jak ja musiała dojść do wniosku, że nie ma bata, samą rurą nic nie zdziałam. Weszłam więc do serwisu, gdzie kłębił się tłum klientów - najwidoczniej pół mojej dzielnicy wpadło dziś na ten zbawienny pomysł, by poddać rowery pozimowym przeglądom. Za ladą siedział zaś senny młodzian we włóczkowej czapce i puchowej kamizelce (on też nie uwierzył, że wiosna już przyszła) i obsługiwał ów tłum z olimpijskim spokojem. Czyli niespiesznie.

Już miałam odłożyć operację "Opony" na kiedyś tam, gdy z zaplecza wyszedł inny młodzieniec, niosąc czyjś resuscytowany rower. Ten z kolei (młodzieniec, nie rower) ubrany był w szorty i koszulkę z krótkim rękawem. Dla niego wiosna nie dość, że przyszła, to zdążyła przejść w lato. Korzystając z chwilowego zamieszania, wystartowałam do niego po angielsku, tłumacząc, że chcę napompować koła, a tam wisi sama rura, więc sam pan rozumie...

Zrozumiał. I za chwilę wrócił z zaworem. Po czym, ku mojemu bezbrzeżnemu zdumieniu, wyszedł ze mną na dwór (trzy stopnie Celsjusza, w porywach do pięciu) w tym swoim letnim przyodziewku i raz-dwa napompował mi obie opony. Sprawdził je kopniakiem, błysnął zębami i już go nie było. A ja wróciłam do domu, pedałując radośnie - po raz pierwszy od pięciu miesięcy. I wiecie co? Wiosna naprawdę już przyszła!

Pa! Ryżanka

PS. W prezencie - Elżbieta Adamiak o wiośnie

Moja Ryska Przygoda. Prima Aprilis w dobie "fake news"

Źródło: Twitter, @ZoeParamour

 

 

 

 

Powyższy wpis zamieścił dziś na Facebooku mój łotewski kolega. Wśród rozmaitych dowcipów - słownych i obrazkowych, które zalewają primaaprilisowy wirtualny świat, to krótkie zdanie brzmi jak dzwonek alarmowy. Dzwonek, którego - niestety - nikt nie słucha.

Od jakiegoś czasu zajmuję się zawodowo zjawiskiem tzw. fake news. Nie będę sobie zawracała głowy tłumaczeniem, i tak wszyscy wiedzą, o co chodzi. W każdym razie, wszyscy o tym słyszeli. Tylko, że z tego niewiele wynika. Z niepokojem obserwuję, jak moi bliżsi i dalsi znajomi wieszają na swoich fejsbukowych "ścianach" różne newsy i artykuły, nie troszcząc się zbytnio o to, czy aby, naciskając enter, nie przyczyniają się do rozpowszechniania tak przez wszystkich wydrwionego i znienawidzonego "fejka".

Robią to z różnych przyczyn. Najczęściej zaś dlatego, że dany tekst zawiera treści zgodnie z ich osobistym przekonaniem, odzwierciedla ich własne poglądy, atakuje przez nich nielubianych i pogardzanych, gloryfikuje lubianych i podziwianych. Klasyczny efekt potwierdzenia (confirmation bias). To, czy zawieszony na "ścianie" tekst, jest rzetelny, zawiera prawdziwe informacje, pochodzi ze wiarygodnego źródła, etc., jest kwestią drugorzędną, a może i trzeciorzędną. Pierwszorzędne jest to, czy zawieszający się z nim zgadza.

Co ciekawe, ci sami znajomi, skądinąd ludzie wykształceni i inteligentni, kiedy przychodzi do dyskusji o fake news, doskonale potrafią to zjawisko opisać i nie mają cienia wątpliwości, że to plaga, która w Internecie hula na całego. Wieszają psy na dziennikarzach - oczywiście tych z drugiej strony barykady, ze świecą jednak szukać takiego (takiej), który pokusi się o sprawdzenie, czy artykuł pochodzący z jego ulubionego medium aby na pewno zawiera całą prawdę, a nie jej pół lub jedną trzecią. A to się, przy minimalnym wysiłku, daje zrobić. Tylko trzeba chcieć.

W tym kontekście, faktycznie można by uznać, że Prima Aprilis nabiera nowego znaczenia. W ten jeden dzień podejrzliwie podchodzimy do wszystkiego, co czytamy, oglądamy, słyszymy. Może zatem należałoby ogłosić pierwszy kwietnia Dniem Krytycznego Myślenia? Może, przynajmniej raz w roku, udałoby nam się przyjąć, że "ci drudzy" nie zawsze się mylą, a "ci nasi" nie zawsze mają rację? Może byłby to początek naprawdę dobrej zmiany? 

Pa! Ryżanka

PS. Dziś w Rydze zrobiło się podejrzanie ciepło. Obawiam się, że Pani Wiosna robi mi Prima Aprilis.

Moja Ryska Przygoda. Komu kawę, czyli o łotewskich zwyczajach słów kilka

Mieszkam na tej Łotwie już blisko dziewięć miesięcy (dziewięć?!) i wciąż się uczę. Czego? Różnych rzeczy. Języka, na ten przykład. Niesystematycznie, dorywczo, po łebkach i bez sukcesów, ale jednak. Nieźle idą mi cyfry, a co za tym idzie, i liczby, choć z tymi drugimi mam nieco problemów. Koleżanka z biura, kiedy proszę ją o podanie jakiegoś numeru telefonu, litościwie mówi po cyferce, a nie, dajmy na to, cztery tysiące dwadzieścia osiem. Cztery, zero, dwa, osiem łapię w lot. Z podstawowych zwrotów mam już opanowaną większość. Niestety, nadal walczę z "do widzenia", bo jaki słowiański aparat artykulacyjny wymówi jednym tchem uz redzēšanos? Poprzestaję zatem na bardzo nieformalnym ciao lub, gdy z żegnanym delikwentem nie łączą mnie relacje swobodne, milczę, szczerząc się szczerze i wymownie. Ten ostatni manewr stosuję na przykład wobec pani sprzątającej w naszej firmie, która doskonale wie, że dzień dobry, dziękuję i proszę ma ode mnie jak w banku, ale na do widzenia dostanie tylko promienny uśmiech.

Poza językiem, uczę się także łotewskich obyczajów. To fascynujące zajęcie, pełne zdumiewających niespodzianek. Rzeczy dla mnie oczywiste zaskakują moich łotewskich kolegów i vice versa. Okazało się, na przykład, że Łotysze, podobnie jak my, obchodzą zarówno imieniny, jak i urodziny. Rzecz sama w sobie niesensacyjna, ale w wydaniu łotewskim ma dodatkowy smaczek. Otóż, jak mnie poinformowała Dace, która niedawno obchodziła imieniny, choć Łotysze zasadniczo nie tolerują niezapowiedzianych wizyt, imieniny to jedyny dzień w roku, kiedy każdy może do ciebie wpaść znienacka. Ponieważ Dace powiedziała mi o tym już po imieninach, nie mogłam tego miłego zwyczaju przetestować. Ale nic straconego, kilkoro Łotyszy w biurze mam, muszę tylko prześledzić ich kalendarz.

A skoro już mowa o wizytach, wczoraj pouczono mnie o kolejnym zwyczaju, także związanym z gośćmi. W ramach spóźnionego Dnia Kobiet zaprosiłam do siebie kilka koleżanek na gremialne pieczenie dietetycznych ciastek owsianych (zero mąki i cukru) i kobiece pogaduszki. Pomysł z pieczeniem wyszedł od wyżej wspomnianej Dace, która chciała ode mnie otrzymać przepis, ale go nie dostała, bo ja wszystko w kuchni robię na oko. Upiekłyśmy więc te ciastka drużynowo, dzięki czemu : a) dziewczyny z grubsza wiedzą, jak się to robi; b) w ciastkach zwiększyła się wydatnie ilość bakalii, bo co pięć par rąk do siekania migdałów, to nie jedna.

I kiedy już po tym całym kulinarnym wysiłku siedziałyśmy sobie przy winku (koleżanki) i herbacie (ja), poruszając coraz to bardziej interesujące tematy (Figa! Nic nie powiem!), jako uprzejma gospodyni, spytałam: "A może ktoś chce kawy?" Koleżanki Łotyszki, jak jedna żona, wybuchnęły śmiechem, czemu ja i koleżanka Brytyjka przyglądałyśmy się z nieco głupimi minami. Kiedy już się wyśmiały, jedna z nich spytała: "Ale, Beata, nie musimy się jeszcze wynosić?" Znowu śmiech. Okazało się bowiem, że na Łotwie, kiedy proponuje się gościom kawę, oznacza to z grubsza "no, kochani, pora śmigać do domu".

Nie wiem, na ile ten zwyczaj jest na łotewskich salonach zakorzeniony, ale w każdym razie ostrzeżono mnie, że jeśli już koniecznie chcę łotewskim gościom proponować kawę, lepiej na wszelki wypadek dodać, że to nie oznacza końca imprezy. Wzięłam to sobie do serca bardzo mocno i do końca wizyty nie proponowałam żadnych gorących napojów. Nie wyświetliłam jeszcze, jak to jest z herbatą - Brytyjka by się raczej nie obraziła, ale co do Łotyszek pewności brak. Dopytam w poniedziałek.

Pa! Ryżanka

Moja Ryska Przygoda. Czwartek, bynajmniej nie tłusty

O tym, że dziś Tłusty Czwartek, przypomniał mi Facebook. Mnogość fotek pączków i faworków, tudzież deklaracji bliższych i dalszych znajomych, ile tego dobra dziś pochłoną, były jasną wskazówką, że to dziś. Tymczasem tu, na Łotwie, cisza. Cukiernie nie mają żniw, biura nie organizują gremialnego pożerania kalorii, na ulicach nie widać ludzi niosących charakterystyczne pakunki przewiązane sznurkiem. Tu dzisiejszy dzień jest sobie zwykłym czwartkiem, pisanym małą literą. Upewniłam się o tym, pytając koleżankę – Łotyszkę, z którą dzielę w biurze pokój. Na pytanie o Fat Thursday uniosła wysoko brwi. Po czym spytała, czy to nie jest przypadkiem katolickie święto.

Hm. Musiałam się chwilę zastanowić. No bo tak. Z jednej strony, coś jest na rzeczy – koniec karnawału, początek Wielkiego Postu, wstęp do Wielkanocy. Z drugiej, jak tu przekonująco uzasadnić, że folgowanie jednemu z siedmiu grzechów głównych ma związek – daleki i pośredni, to fakt – z największym świętem KK? Ciężko, Panie, ciężko. Wyjaśniłam więc jakoś na okrętkę, skupiając się na sferze ludycznej oraz okraszając wspomnieniami z dzieciństwa (Babcia Janka – ta to umiała smażyć pączki!).

Wracając jednak do kontekstu łotewskiego, otrzymałam zapewnienie, że Tłusty Czwartek tu nie zawitał, choć echo tego radosnego obżerania się można znaleźć w świętowanej przez prawosławną (czytaj rosyjskojęzyczną) ludność tzw. Maslenicy  w tygodniu poprzedzającym Wielki Post, kiedy na stołach królują bliny. Koleżanka Łotyszka coś tam o tym słyszała, choć podkreślała, że to „rosyjskie”, zatem nie „nasze”. I dodała, że Łotysze nie są zbyt religijni.

Cóż, akurat w tym wypadku może im to wyjść na dobre - zawsze to mniej kalorii. Zatem Kultowi Pączka mówimy nie!

Pa! Ryżanka

Moja Ryska Przygoda. Nu, maładiec!

Jak już kiedyś wspominałam, przeprowadziwszy się do Rygi, postanowiłam, że nie porzucę z trudem nabytych nawyków prozdrowotnych. Czyli sportu. Piszę "z trudem nabytych", bo każdy, kto mnie zna nieco lepiej i z czasów nieco dawniejszych, wie, że mój stosunek do sportu był, że tak to ujmę, ambiwalentny. Z jednej strony wiedziałam, że zdrowo, z drugiej, że ciężko, i to "ciężko" jakoś zwykle zwyciężało ze "zdrowo". Do czasu.

Pominę przyczyny, ale fakt faktem, że od paru lat przestałam szukać wymówek i zaprzyjaźniłam się ze sportem w formach rozmaitych, a dobroczynne skutki tej decyzji błogosławię często i gęsto. Kiedy więc zamieszkałam w Paryżu Północy, uznałam, że rower i rolki to trochę mało, zwłaszcza, że z pogodą różnie bywa. No i kupiłam karnet na siłownię.

Chadzam tam regularnie, często w przerwie na lunch, i kiedy reszta naszego personelu wrzuca w siebie kalorie, ja swoje spalam. I mam niezłą radochę, kiedy koledzy z grupy mundurowych, widząc, jak idę się "powysilać", oświadczają, że oni też - jutro, może pojutrze... Ponieważ z doświadczenia wiem, że "jutro, pojutrze" byłoby dla mnie przedmurzem totalnej klęski, zaciskam zęby i nawet, jak mi się cholernie nie chce, pakuję plecak i idę.

Dziś też poszłam. I mniej więcej na siódmym kilometrze stepera, podszedł do mnie facet. Znam go z widzenia, bo to stały bywalec, z gatunku tych, co to raczej dźwigają niż biegają. Wiecie, mocny kark, łapy jak łopaty - gdzieś tak jedna druga Schwarzeneggera. Podszedł i zagadał. Aż musiałam zwolnić, bo trochę mnie zaskoczył.

- O, to ty! - wykrzyknął radośnie, po angielsku, z rosyjskim akcentem. - Tak ci się przyglądałem i nie byłem pewny...  "Matko święta - pomyślałam - czy ja go znam?! Chyba mnie z kimś pomylił..." Odmruknęłam coś w stylu "dzień dobry, czy my się znamy", ale raczej bez przekonania.
- To ty miałaś rozbitą głowę! - ciągnął niezrażony - Pamiętam, jakiego miałaś guza! - uśmiechnął się szeroko, jakby to wspomnienie sprawiło mu szczególną przyjemność.

Wtedy sobie przypomniałam. Kiedy po wypadku z żelaznym ogrodzeniem, leżałam w recepcji z lodem na głowie, to właśnie ten facet zainteresował się moim stanem i zaofiarował pomoc.

- A, tak, to ja - potwierdziłam. - Jak widać, skończyło się dobrze.
- Właśnie widzę - odparła jedna druga Schwarzeneggera. - No, no, nie sądziłem, że cię tu jeszcze spotkam. Nu, mołodiec! You are tough woman!

Błysnął zębami i poszedł dźwigać. A ja postepowałam dalej, rozważając, jak mam potraktować ten finalny wykrzyknik. I koniec końców postanowiłam go uznać za komplement. Mołodiec to mołodiec! Choć może "twarda baba" to niekoniecznie coś, co kobieta chciałaby usłyszeć od Schwarzeneggera. Nawet od jego połowy.

Pa! Ryżanka

Moja Ryska Przygoda. Człowiek strzela...

Tydzień temu moja firma zorganizowała nam wyjazd szkoleniowo-integracyjny. Pojechaliśmy do pewnej jednostki wojskowej w sąsiednim państwie (szczegółów nie zdradzę, bo to top secret łamane przez kula w łeb), gdzie odbywając szkolenie, mieliśmy się zintegrować. Dwie pieczenie przy jednym ogniu. Proporcje szkolenia i integracji były właściwe, więc wyjazd przebiegał w atmosferze właściwej tego typu wyjazdom. Punkty szkolenia mieliśmy różne-różniste, ale jeden budził mój szczególny niepokój. Zawody strzeleckie.

Muszę się bowiem przyznać z niejakim zażenowaniem, że choć od kilku lat moje sprawy zawodowe jakoś tam się kręcą wokół obronności, jedyną bronią, jaką tolerowałam, ba, nawet lubiłam w całym moim życiu, była ciocia Bronia, siostra babci po kądzieli, której częściowo zawdzięczam fascynację Francją, ciocia Bronia była bowiem polską emigrantką w Paryżu. Z inną bronią żegnałam się, zanim zdążyłam się przywitać - po prostu omijałam z daleka. A tu nagle - strzelanie z broni krótkiej jako element szkoleniowo-integracyjny. Hmmm...

Pomyślałam jednak, że kto wie, może okaże się, że wbrew rozmaitym oporom, przesądom i uprzedzeniom, broń krótka jest moim przeznaczeniem, a trafianie w pięciocentówkę ze stu metrów to jeden z moich nieodkrytych dotychczas talentów. W końcu, człowiek strzela, a Pan Bóg kule nosi, co nie?

Mina zrzedła mi nieco już przy wstępnych instrukcjach. Pomijam już fakt, że muszka i szczerbinka mylą mi się nawet po polsku, o angielskim nie wspominając, ale kwestia sekwencji czynności do wykonania - zablokuj, załaduj, naciągnij, odblokuj, wyceluj, wystrzel, zablokuj...  - a może jakoś odwrotnie - okazała się dla mnie kwestią wagi ciężkiej do przyswojenia. Pobocznych instrukcji w stylu "nie trzymaj kciuka przy zamku, bo ci go przetrąci" słuchałam już tylko jednym uchem, w duchu powtarzając: zablokuj, załaduj, naciągnij...

Skracając opowieść, donoszę, że w pierwszej z dwóch serii (każda seria po dziesięć strzałów) mój wynik wyniósł śliczne, okrąglutkie zero. Pan Bóg uznał najwyraźniej, że miejsce moich kul jest gdzieś w suficie, a kto wie, może i w nieboskłonie. Postanowiłam się nie zrażać, tym bardziej, że gdy przyszło do weryfikacji, okazało się, że strzelałam nie do swojej tarczy, a do tarczy kolegi obok, do czego przyznałam się wyłącznie przed sobą. No i teraz przed Tobą, miły Czytelniku. Z żelaznym postanowieniem naprawienia tego błędu, przystąpiłam do serii drugiej.

Kiedy po odbębnieniu wszystkich tych męczących czynności (zablokuj, załaduj, naciągnij... wystrzel...) podeszłam z instruktorami (było ich dwóch) do mojej tarczy, okazało się, że na wysokości siódemki zieje w niej dziura wielkości orzecha włoskiego. "Ty, zobacz, co ona tu wywinęła? - zwrócił się jeden instruktor do drugiego. - Chyba wpakowała tu dwie kule... Może nawet trzy?" Drugi z instruktorów zmierzył mnie wzrokiem i zdecydował: "Jaja sobie robisz?"

Dialog ten toczył się w języku dla mnie niezrozumiałym, ale to, co mi przetłumaczono na angielski, w wersji zapewne wygładzonej, brzmiało bardzo podobnie. Ostatecznie, stanęło na tym, że zaliczono mi czternaście punktów, czyli dwie kulki w siódemkę, choć obaj panowie długo się jeszcze zastanawiali, czy to aby nie był jakiś rykoszet czy inne licho. Tak czy siak, wynik, choć nieco dziwny, imponujący nie był, bo generalnie uplasował mnie gdzieś pod koniec stawki. Potwierdziło to moje przypuszczenia, że w razie - odpukać - konfliktu zbrojnego, mogę służyć ojczyźnie jedynie w strukturach propagandowych lub sanitarnych (sanitariuszka morowa panna, no dobra, nie panna, niewiasta).

Na koniec dodam, że w kategorii "strzelanie kobiet" wygrała nasza sekretarka, która ma wygląd anioła dobroci i takiż charakter, i ostatnią rzeczą, o jaką bym ją podejrzewała, to mięta do broni. Tymczasem strzelała jak szatan i wypukała jakiś nieprawdopodobny wynik. I teraz się zastanawiam, czy ten wygląd to aby nie kamuflaż. Ewentualnie, miała szczęście. W końcu człowiek strzela, a Pan Bóg kule nosi, co nie?

Pa! Ryżanka

PS Kciuk mam, oczywiście, przetrącony. 

Moja Ryska Przygoda. Algorytmy, Trump i ja

Po wczorajszej, prawie słonecznej sobocie, ryska niedziela uznała, że dosyć tego dobrego i uraczyła mnie aurą w kolorze brudnej ścierki. W powietrzu mglista i zawiesista wilgoć, a na dokładkę wiatr, który mało mnie nie zdmuchnął do Dźwiny, gdy maszerowałam przez most. Do domu wróciłam przewiana (nie mylić z zawiana) i utwierdzona w żelaznym postanowieniu, że dziś już nie ruszam się z domu na krok.

No, ale coś trzeba robić. Nieopatrznie sięgnęłam po tablet. A tam już na mnie czyhał niejaki Michał Kosiński (vel Michal Kosinski) ze swoim algorytmem. Niezorientowanym wyjaśniam, że ten zdolny, młody człowiek, obecnie asystent na Uniwersytecie Stanforda, jeszcze jako student Cambridge opracował algorytm diagnozujący cechy osobowości na podstawie aktywności w sieci. Na przykład, analizując nasze "lajki" na Fejsie. To tak, w największym skrócie.

O tym wynalazku głośno było w mediach przy okazji ostatnich wyborów w Stanach, bo autorzy chwalili się, że to właśnie ich algorytm przyczynił się do wygranej Trumpa, umożliwiając skuteczne profilowanie grup docelowych. Teraz przypomniał o nim wywiad na portalu innpoland.pl, na który się nadziałam. Nie dowiedziałam się niczego nowego, ale za to był tam link do strony University of Cambridge, gdzie można sobie takie profilowanie zawinszować Na przykład, logując się przez Facebooka.

Co mi szkodzi? - pomyślałam. Klik, klik, klik i... figa z makiem! Cambridge poinformował mnie uprzejmie, że liczba moich lajków jest niewystarczająca do przeprowadzenia profilowania, a oni nie są fanami guesswork. Znaczy się, nie spekulują, tylko analizują, a jak nie mają czego, bo jestem zawstydzająco nieaktywna jeśli chodzi lajkowanie, to mnie nie sprofilują i szlus. Choć nie całkiem szlus, bo Cambridge profiluje nie tylko na podstawie Fejsa i lajków. Proponują mi zatem inny test, który sprofiluje mnie równie skutecznie.

Postanowiłam iść za ciosem. Tym bardziej, że test polegał na napisaniu dowolnego tekstu na co najmniej dwieście słów. Bułka z masłem, nawet po angielsku! Naprędce skleciłam historyjkę o dziewczęciu imieniem Calluna, które urodziło się na wrzosowisku, było rude, nieurodziwe i dosyć samotne, ale generalnie miało to w nosie. Równie dobrze mogłam napisać o astronaucie, którego wyprawa do Galaktyki Wężownika okazała się totalną klapą. Albo... Dobra, oszczędzę Ci, Czytelniku, poronionych płodów mojej wyobraźni. Po mniej więcej trzystu pięćdziesięciu słowach kliknęłam "profiluj" (albo jakoś tak, nie pamiętam dokładnie).

Wynik był, hm, zastanawiający. Może nie taki całkiem do bani, ale momentami kontrowersyjny. Zdecydowałam, że dam im jeszcze jedną szansę. Wybrałam inny z proponowanych testów. Ten miał mnie sprofilować na podstawie moich gustów muzycznych. Wyświetla ci się lista wykonawców, a ty klikasz tylko na jedną z opcji: uwielbiam, lubię, mam w nosie, nie lubię, nie znoszę. Prościzna. Pod warunkiem, że wiesz, o kogo chodzi. Co do mnie, połowy wykonawców nie znałam w ogóle, a niektórzy tylko obili mi się o uszy, i to z daleka. Przypuszczam, że na tej podstawie można mnie było dokładnie sprofilować, gdy chodzi o przedział wiekowy - zna Pink Floydów, nie ma pojęcia, kim jest YXZ. Oceniałam więc, kogo znałam, a kogo nie znałam, załatwiałam przyciskiem "mam w nosie". Po kilku minutach: Gratulacje! Zostałaś sprofilowana!

Mój prawdziwy profil

Porównałam oba wyniki. Cóż, nie da się ukryć, mam złożoną osobowość. Ba, nawet pełną sprzeczności. Na przykład, z testu "literackiego" wyszło, że jestem stąpającą twardo po ziemi, konserwatywną tradycjonalistką. Z "muzycznego", że mam osobowość liberalnej artystki o skłonnościach marzycielskich (może przez te liczne odpowiedzi I don't care?). A najlepsze jest to, że na podstawie opowieści o Callunie Cambridge oszacował mnie na 20 lat mniej niż mam oraz nadał mi bardzo, ale to bardzo dużą dozę cech męskich. W zasadzie, wstyd powiedzieć, ale w 92 procentach jestem facetem, czego chyba nie powinnam pisać, bo może to czytać mój PiW (choć to o wieku mogłoby go nawet ucieszyć).

Po tej dawce wstrząsających informacji na swój temat, uznałam, że słusznie przez całe życie nie ufałam żadnym algorytmom. Oraz, że jeśli Trump faktycznie korzystał z tego ich wynalazku, to jego wygrana przytrafiła się pomimo, a nie dzięki. CO BYŁO DO UDOWODNIENIA.

Pa! Ryżanka

Moja Ryska Przygoda. A morze zimą..?

A morze zimą jest inne.

Tak, zupełnie inne od morza letniego. Od jesiennego pewnie też, ale jesienne przegapiłam z kompletnie dla mnie niezrozumiałych względów. Po prostu, nie przyszło mi do głupiego łba, by w któryś jesienny weekend wsiąść do pociągu byle jakiego, byle jechał do Jurmali (a mam ich do groma i ciut, ciut, i to prawie spod domu), i zobaczyć, jak wygląda Bałtyk pod niebem, dajmy na to, październikowym. No, ale nic straconego, nadrobię to w 2017.

Za to dziś wsiadłam do kolejki i w dwadzieścia minut później wysiadłam w Majori (część Jurmali). Ze stacji do plaży pięć minut. A potem...

Potem zaparło mi dech. Nie tylko dlatego, że wiało (jak to nad morzem), ale głównie dlatego, że widok był fantastyczny. Niebo, morze, plaża - wszystko monochromatyczne, w odcieniach bieli i szarości, z niewielką domieszką czegoś brunatnego. Żadnych dźwięków, poza natarczywym szumem morza i świstem wiatru. I wszystko jakieś takie dzikie, niepokojąco samotne.

Wędrowałam plażą, za jedyne towarzystwo mając kilka ptaków i swoje myśli. I nagle dotarło do mnie, że - choć to dla mnie, Warszawianki z dziada pradziada, brzmi niewiarygodnie - MIESZKAM NAD MORZEM. Mogę po nie sięgnąć de facto w każdej chwili. Nie muszę jechać przez wiele godzin, martwić się o nocleg. Wystarczy, że najdzie mnie ochota na szum morskich fal i zgrzyt ziarenek piasku pod stopami.

Muszę zatem wykorzystać ten dar losu i zawrzeć bliższą znajomość z Bałtykiem Wszystkich Czterech Pór Roku. To jedno z moich postanowień noworocznych. Sic!

Pa! Ryżanka