Sycylia we dwoje. Que bella chiesa!

Przejrzałam fotki z naszej wyprawy. Jeśli oglądałeś, drogi Czytelniku (tu bardziej pasuje "droga Czytelniczko") kultowy film "Love actually", zapewne pamiętasz scenę, w której Keira Knightley ogląda wideo ze swojego wesela i zdumiona stwierdza: "Wszędzie tylko ja". Otóż, ja mogłabym właściwie powiedzieć to samo. Z tą różnicą, że Keira była tym faktem zaskoczona, ja - nie. Tak to jest, gdy ma się małżonka, dla ktorego zdjęcie z wakacji liczy się wyłącznie wtedy, gdy figuruje na nim uczestnik tychże. Po przejrzeniu blisko tysiąca zdjęć stwierdziłam jednak, że mam konkurencję. Albowiem obiektem nr dwa, który pojawia się na naszych fotkach co najmniej równie często jak moja osoba, są kościoły.

Już po kilku dniach naszej wyprawy skonstatowałam, że zadziwiająco przypomina ona pielgrzymkę. W każdym mieście lub miasteczku nawiedzaliśmy po kilka kościołów. Co ciekawe, nawet wtedy, gdy ruszaliśmy na spotkanie z przyrodą, na górskim lub nadmorskim szlaku napotykaliśmy jakąś wykutą w skale kapliczkę. Cattedrale, duomo, chiesa, capella, oratorio... W rozmaitych rozmiarach, stylach i w bardzo różnym stanie.

Bo sycylijskie zabytki w ogóle charakteryzuje znaczny stopień zaniedbania. Stoi sobie człowiek pod cudną barokową fasadą i podziwia. A potem wchodzi do środka i podziw miesza się z niepokojem. Bo człowiek widzi, że choć barokowy wystrój tu i ówdzie zachował ślady świetności, to w apsydzie nawy głównej niepodzielnie króluje wilgotny liszaj. A jak zagłębić się dalej i wejść do byłych pomieszczeń klasztornych, okazuje się, że słowo ruina trąci eufemizmem. I niepokój przeradza się w przerażenie, że to wszystko już wkrótce zwyczajnie się zawali.

Na Sycylii widzieliśmy kościoły bez dachów, kościoły z wstawionymi do barokowych wnętrz krzesłami kinowymi, kościoły, w których w kaplicy bocznej, za ołtarzem urządzono wucet. Z drugiej strony, podziwialiśmy mozaiki tak cudne, że tchu brakowało na długo (katedra w Monreale, Capella Palatina w Palermo) i neogotyckie, marmurowe koronki, których finezji nie odda żadne zdjęcie - trzeba zadrzeć głowę i podziwiać własnymi oczami (katedra w Erice).

Podziwialiśmy też zdumiewające wyczucie stylu, które pozwoliło sycylijskim architektom z tych eklektycznych świątyń (trzęsienia ziemi i pożary nie pozwoliły sycylijskim kościołom przetrwać w pierwotnym kształcie) stworzyć coś tak harmonijnego. Styl romański i gotyk żyją sobie za pan brat z renesansem i barokiem, do których jeszcze swoje trzy lub cztery grosze dołożyła kultura arabska. To się nazywa przyjazna kohabitacja!

Gdybym miała wskazać, która bella chiesa najbardziej przypadła mi do serca, odpowiedż byłaby wcale nieoczywista. Bo pierwsze, co przychodzi mi na myśl, to kościół świętego Franciszka w Mazara del Vallo.  Nie żadna ze wspaniałych katedr o normańskiej proweniencji. Nie żadna z pereł sycylijskiego baroku. Ale ten - w sumie skromny i zapuszczony kościół z liszajem w apsydzie i zrujnowanym klasztorem obok. Pokazał go nam przemiły zakrystian. Mówił trochę po angielsku, a niedostatki języka skutecznie nadrabiał entuzjazmem. I z każdego słowa wyzierała miłość do tego kościoła. A kiedy, pokazując nam zapuszczony krużganek, z dumą powiedział, że wszystkie porastające ogród rośliny zasadził własnoręcznie, moje serce już na zawsze zostało w Chiesa San Francesco.

Sycylia we Dwoje. Część trzecia: Palermo, czyli owca w mieście

Dzisiejszy dzień wprawdzie upłynął nam głównie przyrodniczo, postanowiłam jednak oddać cesarzowi co cesarskie i zanim oddam się opisom sycylijskiej natury, kilka akapitów poświęcić Palermo. Spędziliśmy tam zaledwie jeden dzień, a wrażeniami można by zapełnić wołową skórę. No, może owczą.

O tej owcy piszę nie bez kozery. Bo kiedy, po blisko godzinnej walce o życie w palermiańskich korkach, wreszcie dotarliśmy do naszego hostelu, na powitanie z sąsiedniej uliczki wybiegła dorodna i w niebogłosy becząca owca! Hostel zaś nie był usytuowany na peryferiach stolicy, ale w szeroko rozumianym centrum, 10 minut piechotą do katedry. Do dziś żałuję, że nie zdążyłam cyknąć fotki, nim nasza gospodyni przpędziła zwierzątko w sobie tylko zanym kierunku (ani chybi na sąsiednią ulicę). Teraz nikt mi nie uwierzy!

Po tym zoologicznym szoku, byłam pewna, że nic mnie już nie zdziwi. A jednak! Oczywiście, na pierwszym miejscu moich zdziwień figuruje ruch uliczny. W Palermo jeździ się po wszystkim - poboczach, chodnikach, schodach. Pieszy nie ma praw żadnych, zatem musi mieć spryt i odwagę. Albo - jak ja - sprytnego i odważnego towarzysza życia, który w odpowiednim momencie szarpnie za rękę, ratując spod kół szalonego motocyklisty.

Niemiłym zaskoczeniem był straszliwy, wręcz porażający brud. Śmieci leżą gdzie popadnie, takoż i odchody, o których optymistcznie i uparcie myślałam, że są psie. Jako tako czysto jest tylko w najbardziej prestiżowych miejscach miasta, czyli na przykład na dziedzińcu katedry i w jej wnętrzu. Kilka ulic dalej - nie ma zmiłuj.

Z kolei miłą niespodzianką okazali się mieszkańcy Palermo. Parę razy doświadczyliśmy ich życzliwości, w tym raz była ona na wagę złota, czyli miejsca do zaparkowania. Kiedy, podjechawszy w pobliże naszego hostelu, rozpaczliwie szukaliśmy jakiejś dziury, by się w nią wcisnąć, pewien sklepikarz wyszedł na ulicę i usunąwszy jakieś swoje kontenerki, zrobił nam miejsce. W potoczystym, sycylijskim dialekcie poinformował nas, że tu bezpiecznie, bo on będzie miał oko na naszego golfika. Hm, przynajmniej tak go zrozumiałam.

Zdziwiła mnie też nasza gospodyni. Podczas naszej podróży wydzwaniała do nas po wielokroć, dopytując się, o której dotrzemy do Palermo i hostelu. Ten przejaw troski wydawał nam się zdecydowanie ponadstandardowy. Gdy wreszcie pojawiliśmy się na miejscu około godziny dziewiętnastej, dziewczyna (tak, na oko, jakieś 25 lat) wyraźnie się ucieszyła. Po czym, kiedy już przegoniła owcę, raz-dwa dała nam pęk kluczy, poinstruowała, że ten do sypialni, ten do drzwi wewnętrznych, a ten do bramy, obróciła się na pięcie i... znikła nam z oczu na zawsze. To znaczy, raczej my jej znikliśmy z oczu. Bo ilekroć przechodziliśmy koło tamtejszego ulicznego zagłębia barowego, nasza pani siedziała tam w licznym towarzystwie, racząc się obficie piwkiem. Ona nas nie widziała, my ją owszem. Klucze zostawiliśmy jej w drzwiach sypialni.

A jednak, mimo hałasu, brudu, śmiercionośnego ruchu ulicznego i biegającej po centrum miasta rogacizny, Palermo pozostanie w mojej pamięci jako punkt zdecydowanie jasny. Zobaczyliśmy tam wiele pięknych miejsc. Niektóre, jak Kaplica Palatyńska, doprowadziły nas wręcz do estetycznej ekstazy. Inne, jak Katakumby Kapucynów, wywołały refleksję nad człowieczą tęsknotą do nieco opacznie rozumianej nieśmiertelności (zmumifikowane ciała braciszków oraz co znaczniejszych mieszczan robią naprawdę groteskowe wrażenie). A spożyty w zupełnie przypadkowej trattorii obiad zasłużył w naszych oczach i podniebieniach na kilka gwiazdek Michelina. Których, rzecz jasna, nie dostanie, bo kto da gwiazdki ulicznej knajpie pod namiotem? 

Ziemia obiecana na Woli

Od jakiegoś czasu czuję się, jakbym żyła w "Ziemi obiecanej". Nie, nie w tej, do której Starsi Bracia w wierze wędrowali 40 lat. W tej Reymontowskiej, łódzkiej i fabrycznej. Wprawdzie warszawska Wola też była fabryczna, jednak nie w tym tkwi podobieństwo. Podobieństwo tkwi w ogniu.

Bo od jakiegoś czasu na mojej ulicy regularnie wybuchają pożary. Mniej więcej raz na tydzień nocną ciszę rozdziera wycie syren straży pożarnej, a w nasze okna błyska niebieskie światło strażackich wozów. Prawdziwa dyskoteka. Płonie sąsiednia kamienica.

Jest to stara, przedwojenna ruina. I wygląda dokładnie tak, jak brzmi: RUINA. Grożąca zawaleniem. Trzymająca się w kupie ledwo, ledwo. Tu i tam podparta kołkami i dla picu odseparowana od chodnika białoczerwoną taśmą z napisem "Przejście drugą stroną ulicy". Dzięki czemu, jak komuś spadnie na głowę któraś z licznych, obluzowanych cegieł, to ów ktoś sam sobie będzie winien.

Ktoś mógłby spytać, po co taka ruina jeszcze stoi i grozi ludzkiemu życiu i zdrowiu. Ja też pytałam - przez pierwsze parę lat mieszkania obok. Teraz już nie pytam, bo wiem. Otóż stoi, bo ten archtektoniczny truposz otoczony jest opieką konserwatora zabytków. Przy czym, słowo "otoczny" należy rozumieć bardzo precyzyjnie - otoczony taśmą. Bo na tym opieka się kończy.

Kamienica bowiem stanowi własność prywatną. Czyją - nie mam pojęcia. Słuchy jednak krążą, że właściciel istnieje i chętnie by właścicielem być przestał. Nie bardzo jednak może, bo kto kupi ruinę "pod konserwatorem"? Idealnie byłoby zburzyć to, co zostało z kamienicy, i spylić atrakcyjną działkę w centrum stolicy. Do rymu. Ale nie wolno - zburzenie "zabytku" grozi drakońskimi karami, które cały biznes uczyniłyby kompletnie nieopłacalnym. Zatem ruina stoi sobie i malowniczo niszczeje, a okoliczni menele urządzają w niej sobie noclegownię, imprezownię i licho wie, co jeszcze.

Dlatego, kiedy jakiś czas temu kamienica zaczęła regularnie płonąć, przypomniała mi się "Ziemia obiecana". Tam pożary fabryk stanowiły nierzadko ratunek przed bankructwem. Tu - kto wie? - może okażą się gwoździem do trumny tego truposza, a konserwator zabytków nie będzie miał już czego otaczać taśmą, czyli opieką.

I wszystko to generalnie ważyłabym sobie lekce, gdyby nie fakt, że MOJA kamienica stoi tuż obok. Przez prowizoryczny i bynajmniej nie przysłowiowy płot. Który ognioodporny nie jest. Mam zatem nadzieję, że święty Florian, w przeciwieństwie do konserwatora zabytków, otoczy nas opieką. Nie taśmą. 

Kwiat cukinii, czyli moje krótkie, rzymskie wakacje

Pamiętacie Państwo tę scenę z "Rzymskich wakacji", w której Gregory Peck wkłada rękę do Ust Prawdy i udaje, że straszliwe szczęki odgryzły mu dłoń, a Audrey Hepburn krzyczy z przerażenia? Otóż mam informację dla każdego, kto chciałby taką scenę odegrać osobiście - trzeba będzie postać w kolejce. I to niemałej - pół godziny do trzech kwadransów, lekko licząc. Ogonek stoi pokornie, ludzie drepczą w miejscu, bo każdy, kto dociera do Bocca della Verita, wkłada rękę w szczęki potwora, a rodzina cyka fotki. Cyk, cyk, nie, wsadź raz jeszcze, bo nie wyszło, czekaj, przesuń się trochę w lewo - nie! - w moje lewo...!

Tak z grubsza wyglądają dziś rzymskie wakacje. W Wiecznym Mieście spędziłam krótki, tygodniowy urlop, który dla mnie i męża miał być odświeżeniem wspomnień sprzed dwudziestu paru lat, a dla naszych dzieci pierwszym spotkaniem z cudami Romy. Spotkanie wypadło chyba nieźle, choć mam uzasadnione podejrzenie, że i tak najbardziej intensywnym wspomnieniem będą "najlepsze lody na świecie", które sprzedaje gelateria "Old Bridge" tuż za murami Watykanu. Questa è la vita. La dolce vita.

Trochę, oczywiście, przesadzam - młodzież była zachwycona. Zapuściliśmy im tak intensywny program zwiedzania, że ani zipnęli. Ruiny, bazyliki, muzea, parki. Rzym podziemny (katakumby) i podniebny (kopuła Bazyliki Św. Piotra). Rzym bogaty (wille na Awentynie) i biedny (zapyziałe kamieniczki na Zatybrzu). Rzym dzienny i nocny. Był nawet Rzym w deszczu, bo przez jedno popołudnie lało jak z cebra i udało nam się przemoknąć do suchej nitki.

Jak już wspominałam, dla mnie był to powrót. Odkurzanie wspomnień z pierwszej wyprawy, która miała miejsce tak dawno temu, że aż wstyd się przyznać. Rok 1987. Pielgrzymka akademicka. Rozklekotany autokar. Camping Tiber. Pierwsze cappuccino w życiu. Osłupienie na widok ogromu Bazyliki Świętego Piotra i sufitu w Santa Maria Maggiore. Mozaiki, freski, rzeźby. Zachwyt na każdym kroku. I zdumienie, że na jednej ulicy można objąć wzrokiem łuk triumfalny sprzed dwóch tysięcy lat, renesansowy kościół, barokową kamienicę i całkiem współczesny sklep z ciuchami znanych projektantów.

Siedząc tydzień temu w samolocie, zastanawiałam się, ile mi z tego zostało. Jaki będzie ten mój Rzym dzisiejszy? Czy znowu zachwyt będzie mi ściskał gardło? I czy tym razem uda mi się dotrzeć do Bocca della Verita, do których wtedy, dwadzieścia trzy lata temu, jakoś nie dojechałam? Czy Rzym będzie miał dla mnie jeszcze coś nowego, coś, dla czego warto było przylecieć?

Było... inaczej. Owszem, zachwycająco, ale już bez tamtego "bezdechu". Może nie da się dwa razy tak samo zachwycić? Może przez te dwadzieścia trzy lata widziałam zbyt wiele pięknych miejsc - katedr, bazylik, ruin...? Nie wiem. Wiem natomiast, że muszę tam jeszcze wrócić. Z dwóch powodów. Po pierwsze, znowu nie włożyłam ręki do Ust Prawdy - nawet wspomnienie Audrey Hupburn nie mogło mnie zmusić do stania w gigantycznej kolejce. A po drugie, muszę jeszcze raz spróbować nadziewanych kwiatów cukinii!