Moja Ryska Przygoda. Katachreza, czyli polska matura widziana z Północy

Ostatnio natknęłam się na kilka artykułów opisujących systemy edukacyjne krajów skandynawskich. Co ciekawe, były to artykuły o wydźwięku jednoznacznie pozytywnym, prezentujące skandynawską oświatę w świetle (nomen omen) bardzo korzystnym. Wynika z nich niezbicie, że taka na przykład Finlandia, wykazuje znaczny stopień odporności na rosyjską propagandę, a wielkie zasługi na tym polu ma, między innymi, fiński system kształcenia. Fińska edukacja kładzie bowiem nacisk na rozwijanie myślenia krytycznego (nie mylić z krytykanctwem), samodzielnego kojarzenia faktów i umiejętnego korzystania z wiedzy z różnych dziedzin przy rozwiązywaniu konkretnych problemów. Uczniom uświadamia się już od wczesnych etapów kształcenia, że świat jest zjawiskiem złożonym, którego nie da się pojąć, podchodząc doń wyrywkowo. Zainteresowanym polecam jeden z najświeższych artykułów na ten temat, które zdarzyło mi się przeczytać: The Latest School Reform in Finland .

Przy okazji tych lektur dopadły mnie dosyć ponure refleksje, jak na tym tle wygląda nasze, polskie podwórko oświatowe. Refleksje tym boleśniejsze, że podbite jakże aktualnym doświadczeniem, któremu na imię matura A.D. 2017. Z którą to maturą dziś zakończyła walkę moja najmłodsza latorośl. Fakt, że przebrnęła i nie umarła przy tym na atak serca, pociągając za sobą mnie, mojego PiW-a, a swojego ojca, a być może i rodzeństwo, sam w sobie stanowi powód do wielodniowej fety. Obserwując jej zmagania, co chwila dochodziłam do wniosku, że kompletnie nie rozumiem, czego ta matura ma dowieść i jaki rodzaj wiedzy sprawdzić.

Weźmy na przykład egzamin ustny z języka polskiego. Już sam fakt, że maturzysta losuje tylko jedno pytanie, zalatuje loterią. Tym bardziej, że stopień trudności pytań daleki jest od czegoś, co można by uznać za podejście zrównoważone. Jedne są z gatunku "wallenrodyzm a sprawa polska", inne domagają się od ucznia przykładów katachrezy w literaturze. Kiedy to ostatnie pytanie ujawniło się w sieci, spytałam kilkoro znajomych (wszyscy z wyższym wykształceniem), czy wiedzą, co to takiego katachreza. Wykres kołowy odpowiedzi byłby okrąglutki i jasny jak słońce, bowiem pojawiła się tylko jedna odpowiedź: "ki diabeł?" Zainteresowanych informuję, że ten uroczy środek stylistyczny nosi też inną nazwę - nadużycie, która to nazwa w tym kontekście nabiera szczególnego znaczenia.

Jeśli zatem uczeń ma pecha i trafi na katachrezę lub - inny z moich ulubionych przykładów - mizoandryzm, można uznać, że maturalna rosyjska ruletka nie była dlań łaskawa. Fakt, że do zaliczenia matury konieczne jest uzyskanie tylko 30% punktów, niczego w tym przypadku nie zmieni, bo albo wiesz, co to jest katachreza, albo do zobaczenia w sierpniu na poprawce!  Niech mi ktoś wytłumaczy, po kiego komukolwiek taka wiedza, i dlaczego młodzi Polacy mają nie spać po nocach, modląc się do wszystkich świętych od spraw beznadziejnych, żeby trafić na pytanie, w którym wszystkie słowa będą zrozumiałe. Co, wziąwszy pod uwagę, że egzamin jest z języka ojczystego, świadczy dobitnie o fałszywie pojętej kreatywności szanownych autorów pytań.

A tymczasem Finowie i Szwedzi już w podstawówce uczą dzieciaki odróżniania informacji od komentarza, fake news od informacji prawdziwej, weryfikowania źródeł, etc. Wychodzą bowiem ze słusznego założenia, że jak ktoś się interesuje wyszukanymi środkami stylistycznymi, to sobie je postudiuje na uniwersytecie w ramach doktoratu. Ewentualnie sprawdzi w jakiejś encyklopedii. I tylko zadbają o to, by nie była to Wikipedia.

Pa! Ryżanka.

Niech mnie osoba nie denerwuje

Wprawdzie nie lubię latać samolotem, ale muszę przyznać, że podniebne podróże to ostatnio niemal jedyny czas, kiedy mogę spokojnie przeczytać gazetę. Choć z tym "spokojnie" to nieco przesadziłam. Prawda jest bowiem taka, że lektura prasy to zwykle doskonały sposób na to, by się zdenerwować. Albo przestraszyć.

Na przykład, we wczorajszej "Rzeczpospolitej" natknęłam się na artykuł, który najpierw mnie zdziwił, potem zdenerwował, a w końcu przestraszył. Tekst dotyczył sztokholmskiego przedszkola pod wdzięczną nazwą Egalia. Szwedzkiego wprawdzie nie znam, ale nietrudno się domyślić, że egalia ma coś wspólnego z równością. W tym wypadku - płci.

Rzeczone przedszkole stawia sobie za cel stworzenie - cytuję - "przeciwwagi dla segregowanego ze względu na płeć, konserwatywnego społeczeństwa". Dlatego uczęszczające tam dzieci nie mogą się do siebie zwracać w sposób sugerujący płeć kolegi czy koleżanki, ale per "kolego" lub... "osobo". Tak dyskryminujące słowa, jak dziewczynka czy chłopiec, są raz na zawsze wykreślone ze słownika. Lektury proponowane dzieciom unikają jak ognia piekielnego ukazania rodziców (w sensie: mamy i taty), z upodobaniem serwując za to "rodzinę" w składzie mama plus mama, tata plus tata, ewentualnie samotna mama lub samotny tata. Dzięki tej światłej metodzie, dzieci mają szansę pojąć, że utrzymywano je dotąd w niewiedzy co do właściwego modelu rodziny.

Panie wychowawczynie - o, przepraszam, osoby wychowujące dzieci - dbają o to, by ich podopieczni nie bawili się zabawkami typowymi dla płci, która jak wiadomo, nie istnieje i jest czystym wymysłem konserwatywnego społeczeństwa.

Jak już pisałam, nie znam szwedzkiego, więc nie wiem, na ile język ten pozwala uniknąć sugerowania płci. Domyślam się jednak, że trzeba naprawdę sporego wysiłku, by takie niepoprawne politycznie sformułowania z języka wyeliminować. "Niech osoba zje kaszkę!" - strofuje przedszkolaka osoba opiekująca się grupą maluchów. "Ta osoba mnie kopnęła!" - żali się kolega przedszkolak. I tak dalej.

Cóż, już bojownicy rewolucji francuskiej dowiedli, że równość wymaga poświęceń. Najlepiej zaś walczy się o nią, poświęcając czyjąś głowę. W tym wypadku poświęcono kupę zdrowego rozsądku i głowy Bogu ducha winnych dzieci, którym się w tych główkach zdrowo miesza.

Chopin made in China?

Ostatnio syn stwierdził, że powinien się nauczyć jeszcze jednego języka obcego. Konstatacja mało oryginalna i w sumie niewarta wzmianki, gdyby nie ciąg dalszy. Bo w chwilę potem powstała kwestia, jakiegoż to języka powinien się uczyć, żeby było pożytecznie, pragmatycznie i przyszłościowo. I z tych rozważań wyszło nam, że nie ma to jak chiński. Skoro dziś już niemal wszystko, co mamy na sobie, w czym gotujemy i na czym jemy, jest "made in China", istnieje spore prawdopodobieństwo, że za jakiś czas znajomość tego języka stanie się zwykłą koniecznością.

Można się śmiać i drwić z dowcipów w stylu "rasa żółta nas zaleje", ale kiedy czytam, że Chińczycy właśnie kupili zakłady produkcyjne Volvo, śmiech zamiera mi na ustach. Fakt, że Volvo już dawno nie jest szwedzkie, bo po drodze było jeszcze amerykańskie, jakoś mi umknął, ale jedno jest pewne - słynne powiedzenie, że co jest dobre dla Volvo, jest dobre dla Szwecji, chyba straci nieco na aktualności. Wprawdzie, podobno volwiaki nadal mają być produkowane na ziemi Wazów, więc będą "made in Sweden", a nie "made in China", ale to może być tylko etap przejściowy. W końcu siła robocza jest sporo tańsza w państwie środka niż w socjalnej Szwecji, a słowo "strajk" figuruje w chińskim słowniku wyłącznie jako pojęcie czysto teoretyczne, więc kto wie, kto wie...

Osobiście nic przeciw produktom "made in China" nie mam, niektóre są całkiem niezłe, inne wręcz rewelacyjne, ale trochę mnie jednak to wszystko niepokoi. Jak powiadają, Bóg lubi różnorodność, a ja, jako Jego nieodrodne stworzenie, także. I dlatego wolałabym, żeby nie wszystko dookoła było chińskie. Zwłaszcza, że nawet nasz Chopin powoli staje się "made in China", bo podobno najlepiej grają go Chińczycy. Obchody Roku Chopinowskiego otwierał Lang Lang, a gwiazdą obchodów był Li Yundi.

W tym kontekście, cieszę się, że na dzisiejszym koncercie w Teatrze Wielkim nie będzie ani jednego chińskiego wykonawcy, tylko - jak rodowód Chopina sugeruje - Polacy i Francuzi. Wyjątek będzie stanowiła Jane Birkin, ale to zrozumiałe, bo tytuł koncertu brzmi "Chopin inspiruje Gainsbourga", więc Jane Birkin jest jak najbardziej na miejscu. Wątpię, czy zaśpiewa słynne "Je t'aime, moi, non plus" (w bardzo wolnym przekładzie: "Kocham cię. Spadaj na drzewo."), ale nic nie szkodzi. Ma być gainsbourgowsko-chopinowsko, czyli - jak mniemam - odjazdowo. Już się nie mogę doczekać!

PS. W kwestii dodatkowego języka obcego: stanęło na hiszpańskim. Prawdopodobieństwo, że za jakiś czas wszystko będzie "made in Spain" jest wprawdzie niewielkie, ale Barcelona to piękne miasto!