Moja Ryska Przygoda. Dzień Zwycięstwa, maj zielony...

... białe kwitną bzy.
Dziadek usiadł zamyślony,
wspomniał wojny dni...

Pamięć to jednak tajemnicza sprawa. Tylu rzeczy nie mogę sobie przypomnieć, a to wierszydło wbite do dziecięcej głowy w peerelowskiej szkole tłucze mi się między szarymi komórkami niczym potępiony duch socjalizmu. Swoją drogą, kiedy sam socjalizm odszedł w mojej Ojczyźnie (miejmy nadzieję, że na zawsze) do lamusa historii, sądziłam, że 9 maja będzie mi się już kojarzył li i jedynie z Dniem Unii Europejskiej. A tymczasem...

A tymczasem zamieszkałam na Łotwie. Zaś na Łotwie, miły Czytelniku, 9 maja powinien zostać ochrzczony Dniem Narodowej Schizofrenii. Mamy tu bowiem dwa w jednym - Dzień UE i Dzień Zwycięstwa. Zwycięstwa Armii Czerwonej nad faszystowskim najeźdźcą. Co ciekawe, właśnie ów Dzień Zwycięstwa fetowany jest w Rydze z rozmachem, którego Unia Europejska, przynajmniej na razie, się nie doczekała.

Żeby się o tym przekonać na własne oczy, dziś po pracy wskoczyłam na rower (w końcu, to już "maj zielony", choć - dodam z kronikarskiego obowiązku - nieprzyzwoicie zimny, tak że żadne bzy tu jeszcze nie kwitną) i pojechałam pod pomnik Zwycięstwa Armii Czerwonej. Łotewska koleżanka, której się z moich planów zwierzyłam, rzuciła mi na pożegnanie "uważaj na siebie" oraz "nie rób zdjęć", co ździebko mnie zaniepokoiło. Postanowiłam jednak, że skoro przeżyłam ZOMO pałujące na ulicach Warszawy 3 maja, przeżyję i Dzień Zwycięstwa w wolnej, bądź co bądź, Rydze.



Schizofreniczny charakter ryskiego 9 maja można tu dostrzec na ulicach bez specjalnego wysiłku. W jednej chwili mija nas miejski autobus, na którym powiewają dwie niewielkie flagi - łotewska i unijna. W chwilę późnej można podziwiać kawalkadę samochodów (w tym jeden wojskowy gazik) oflagowanych godłem Federacji Rosyjskiej lub - tak, to nie żart - sierpem i młotem. Wszędzie pełno ludzi niosących kwiaty i zatknięte na drzewcu tabliczki ze zdjęciem mężczyzn w mundurze Armii Czerwonej. Ku pomnikowi Zwycięstwa zmierzają całe rodziny. Na płaszczach i kurtkach pyszni się czarno-pomarańczowa wstążka świętego Jerzego. Na koszulkach młodzieży - 9 maja.

Park przy pomniku to jeden wielki festyn. Sceny koncertowe, kramy z militariami, pełno kwiatów. Atmosfera radosnej jedności i pikniku. Ludzie słuchają występów, śpiewają z wykonawcami, tańczą. Są babuszki w strojach ludowych, dziewczątka w granatowych spódniczkach i białych bluzeczkach, wysztafirowane matrony, których trwała ondulacja dobitnie wskazuje, że ich estetyczne wyczucie przyhamowało gdzieś w okolicy lat 70. Gdzieniegdzie mignie mundur.

Wszędzie słychać wyłącznie język rosyjski. Na prowizorycznych drogowskazach można przeczytać, jak daleko stąd do Petersburga czy Omska. Można, jeśli zna się cyrylicę i wie się, że Leningrad to Petersburg. Albo odwrotnie. Łotewska jest tylko policja. Kręci się jej tu sporo, bo - jak opowiadali mi koledzy - "różnie to bywa" i piknik może się przerodzić w zamieszki.

Spacerowałam sobie wśród tego tłumu i robiło mi się coraz bardziej nieswojo. Co innego czytać opracowania na temat społecznych pęknięć na Łotwie, a co innego doświadczyć takiego pęknięcia osobiście. Wymiękłam, kiedy z jednej ze scen popłynęła Katiusza, co to wychadziła na bierieg. Śpiewały ją z uczuciem biało-granatowe dziewczynki, a tłum pod sceną wtórował ogniście. Wracałam do domu, nucąc pod nosem Odę do radości. Nie wykluczam, że było to dziś jedyne jej wykonanie w całej Rydze. W każdym razie, jedyne spontaniczne.

Pa! Ryżanka.

Łomatko

Dzień Matki. Przez wielkie M. I  D. Od rana moje ulubione radio informuje mnie, że dziś w Liedlu 13 róż tylko po 7,50. Co na pewno wkurza niewąsko kwiaciarzy spod Hali Mirowskiej, dla których DM jest jednym z kilku dni obfitych żniw i taka konkurencja może im te żniwa skutecznie żni..., tfu! zniweczyć.

W pracy żeńska część personelu ulega wyraźnej polaryzacji. Jedne radośnie demonstrują każdemu, kto się nawinie, różne cud-laurki, korale z jarzębiny i bransolety z makaronu pracowicie wykonane przez latorośle pod okiem cierpliwych przedszkolanek. Inne, które latorośli nie mają, lub - co gorsza - mają latorośle w wieku, w którym na naszyjniki z jarzębiny już za późno, a na kolie z pereł za wcześnie, unikają tych od makaronu jak ognia i udają, że DM to komercja, konfekcja i takie tam.

Na ulicach sporo panów z bukietami - to zapewne tatusiowie, którzy pełni obaw o niepewną pamięć latorośli, postanowili, że tradycji musi stać się zadość. Mamusie dostaną więc, co mamusiowe, choćby tylko od męża.

A jutro nikt już nie będzie się tym przejmował. No, może tylko ci spod Hali Mirowskiej.

Z palemką do Jezuska

Kicz wyciska łzy wzruszenia. Pierwsza łza mówi: jakie to piękne, dzieci biegnące po trawniku!
Druga łza mówi: jakie to piękne, wzruszać się wraz z całą ludzkością dziećmi biegnącymi po  trawniku! Dopiero ta druga łza robi z kiczu kicz.

Milan Kundera, Nieznośna lekkość bytu

Kiedy zbliżają się święta - nieważne, Wielkanoc, Boże Narodzenie czy inne, którym towarzyszy bogata oprawa i rytuał, toczę małą, prywatną wojnę. Rozgrywa się ona po cichutku, bez fajerwerków, w głębi duszy. A stawką jest dusza właśnie.

Bo tak się jakoś składa, że im bogatszy obrządek, tym częściej ociera się o kicz. Choinki, baranki, szopki, pisanki, kurczaczki, palemki... Panoplia symboli, motywów, ozdób i ornamentów. Tak bogata, że jak się człowiek nie postara, łatwo w tym grzęźnie. Łatwo to polubić. Łatwo tym się zachwycić. I zamiast świętować, czyli się uświęcać, zachłysnąć się tanim wzruszeniem.

Czy jest od tego ucieczka? Zacytowany wyżej Kundera dał jakże celną odpowiedź - trzeba pytać. Bo w krainie totalnego kiczu odpowiedzi są z góry ustalone i wykluczają jakiekolwiek pytania. (...)  Pytanie jest jak nóż, który rozcina płótno namalowanej dekoracji, abyśmy mogli zajrzeć, co się za nią kryje.

Tylko, że to, cholera, wcale nie jest takie łatwe.

Dzień jak co dzień?

1. Wstałam o świcie - jak zwykle.
2. Mąż zrobił śniadanie - jak zwykle (sic!).
3. Pojechałam do pracy - jak zwykle.
4. Tyrałam tam jak głupia - jak zwykle.
5. Pojechałam z córką do lekarza - jak zwykle.
6. Z domu odpisałam na kilka służbowych maili - jak zwykle.

1. W pracy koledzy złożyli mi urocze życzenia i zafundowali słodkie latte - miła odmiana.
2. Córka mnie naciągnęła na zakup 3 pilniczków do paznokci - zawsze to coś w rodzaju prezentu.
3. Wieczorem idę do kina z mężem - na "Żelazną damę" - to nie zdarza się co dzień.
4. ....................................................... - tu zostawiam miejsce na jakiś niespodziewany gest ze strony Ślubnego lub - co mniej prawdopodobne - Synusia.

Wychodzi na to, że jeśli śniadanie szykowane przez małżonka uznać za wydarzenie z gatunku nadzwyczajnych (u mnie to normalka, ale podobno u innych kobitek niekoniecznie), wynik byłby 5:5. Czyli ani rutyna, ani święto. Wiem! Przed snem zapalę sobie kadzidełko o zapachu lawendy. Mąż tego nie znosi, ale kto wie, może DZIŚ nie zaprotestuje? Niech żyje Dzień Kobiet!

Niekomercyjne, acz wymierne korzyści z Walentynek

Na święta pokroju Walentynek zżymałam się wielokrotnie. Że komercha, że nie nasze, że marketing, że w ogóle ściema. Obecność czerwonych serduszek wszędzie z wyjątkiem mojej lodówki nieodmiennie budzi we mnie pobłażliwe rozbawienie pomieszane z irytacją. Ostatnio jednak zauważyłam, że zmieniły się proporcje – irytacji jakby mniej, rozbawienia jakby więcej.

Co ciekawe, w miarę zbliżania się 14 lutego pojawia się także coś w rodzaju wyrzutu sumienia, który po bliższym zdiagnozowaniu, można streścić następująco: Walentynki tuż, a JA NIE MAM PREZENTU! Sumienie wspierane jest aktywnie przez potomstwo, które najwyraźniej nie zadaje już sobie pytań na temat celowości tego święta-nie-święta, za to bombarduje mnie pytaniami typu „Co kupiłaś tacie na Walentynki?”

Co. Nie - czy. Zatem odpowiedź w stylu „odczepcie się, toż to czysta komercja” nie wchodzi w grę. Co gorsza, okazuje się, że moja męska połowa ma podobnie. I choć on z całą mocą podkreśla, że Walentynki nic a nic go nie obchodzą, mnie dochodzą słuchy, że „a ja wiem, co ci tata kupił, ale nie powiem”. Czytaj: zasuwaj, matka, do sklepu, bo będzie obciach.

Więc zasuwam. Kombinując jak koń pod górę, żeby przypadkiem nie kupić czegoś choć odrobinę przypominającego serduszko. A jednocześnie, żeby było: niebanalne, choć bezpretensjonalne, zabawne, choć w dobrym guście, słodkie, choć nieociekające lukrem (metaforycznie, rzecz jasna), wysokiej jakości, choć nieprzesadnie drogie… Ilość kryteriów, które ów prezent musi spełnić, sprawia, że zakupy przypominają bieg z przeszkodami po ciemku.

Czasem się udaje, a czasem nie. Jak było w tym roku, trudno stwierdzić jednoznacznie, kiedy się ma tak kulturalnego męża jak mój PiW. Natomiast muszę wyznać, że tegoroczne Walentynki zaliczam do udanych z jednego zasadniczego powodu. Otóż proszę sobie wyobrazić, że byłam na randce! Co – wyznaję z pewnym zażenowaniem – w moim wieku już nie zdarza się nagminnie. Randka była legalna – z własnym ślubnym. Romantyczna, choć nie nazbyt sentymentalna. Słodka, choć nieociekająca lukrem. Wysokiej jakości, choć nieprzesadnie droga…

Jednym słowem – RANDKA DOSKONAŁA. Czego i Państwu życzę.