Wielkie dzieło o "wielkiej" rewolucji

Bernard René Jourdan, Prise de la Bastille, Wikimedia Commons

Uprawnione i chwalebne święto braterstwa, przez wieki oczekiwany owoc „rozumu” – tak najczęściej przedstawia się wydarzenia okresu, który był też jednym z najbardziej krwawych w historii i w tragiczny sposób zapoczątkował całą serię rewolucji i konfliktów, które naznaczyły Europę aż do połowy XX wieku.

Każdy naród opiera się na mitologii, która go tworzy i jednoczy, dostarczając mu kluczy interpretacyjnych dla jego własnej historii i przyszłości, pozwalając mu rozumieć samego siebie i odróżniać od innych, dając wspólny aparat pojęciowy.

Naród francuski też ma swoje mity. Jednym z nich jest bez wątpienia rewolucja francuska. Jej chronologia, aktorzy, wydarzenia i piewcy stanowią części składowe tej wielkiej i majestatycznej opowieści epickiej, pozwalając wierzyć, że nie wzięła się ona znikąd.

Oczywiście, w interesie narodu jest kazać błyszczeć swoim mitom, a w interesie tych, którzy przejęli władzę – ukrywać gwałt i bezprawie, na których ją zbudowali.

Ale historia nie pisze się jak mitologia i jej zasadniczy wymóg prawdy nie powinien być obciążony czyimś interesem i względami utylitaryzmu.

Le Livre noir de la Révolution Française; tłum. Beata Biały

Tak zaczyna się blisko dziewięciusetstronicowe dzieło wydane pod redakcją Renaud Escande'a OP, które - jak sam tytuł wskazuje (Czarna księga rewolucji francuskiej) - dalekie jest od powszechnych peanów na cześć rewolucji zwanej wielką. Kto je przeczyta, na pewno dwa razy pomyśli, nim 14 lipca odda się fetowaniu ataku na Bastylię. I nie chodzi tylko o terror, gilotynę i czystki wśród kleru i arystokracji, którym przecież i tak nikt nie współczuje, bo za Burbonów żyło im się aż za dobrze. "Czarna księga" jest naprawdę czarna - tyle na jej kartach pleni się zła, które wykiełkowało w 1789 roku, a potem wydało rewolucyjny owoc sięgający naszych czasów.

Piszę o tym nie przez przypadek. Na moim biurku leży to wielkie tomiszcze, które właśnie dziś, za chwilę, zacznę tłumaczyć. I czuję zabarwiony lękiem respekt przed tak wielkim i (od)ważnym dziełem. Obalanie mitów to rzecz wielce ryzykowna, a ja zamierzam przyłożyć do tego rękę. A zatem - w imię Ojca i Syna...!