Prawda i biznes

W pewnym kraju była sobie gazeta. Tygodnik zwany opiniotwórczym, który chlubił się tym, że wali prawdę między oczy. Sam tytuł podkreślał tę szachetną misję - "Prosto z mostu". Naczelny tygodnika, postać znana w środowisku, kreował się na obrońcę prawdy i wolności słowa, za którą to wolność gotów był się dać posiekać na drobne kawałki.

Pewnego dnia "Prosto z mostu" zwęszyło aferę na szczytach władzy. Ministerstwo Rekreacji przeprowadziło przetarg na dostawy wody dla olimpijczyków. Wygrała firma "Kropla orzeźwienia", co starsznie wkurzyło firmę "Rosa pustyni", która przetarg przegrała. Protesty, oskarżenia o manipulowanie przetargiem  - nihil novi sub sole. "Prosto z mostu" zaangażowało się w sprawę. Opublikowało serię artykułów bezlitośnie obnażających machlojki skorumpowanych urzędników. Prawda nade wszystko! Prosto z mostu.

I wszystko byłoby fajnie, gdyby nie fakt, że naczelny gazety miał kłopoty z pamięcią. W ferworze walki o prawdę zapomniał poinformować swoich czytelników, że od jakiegoś czasu ma spore udziały w firmie "Rosa pustyni". Co w bardzo dwuznacznym świetle stawiało tę konkretną krucjatę w imię prawdy i tylko prawdy.

A morał z tej bajki niech sobie każdy sam dośpiewa. 

Przerwany Lot Tu-154 - odcinek 132

Od kilku tygodni mam dojmujące wrażenie, że w mediach dokonała się swoista rewolucja. Oto zamiast informować (rzetelnie - dodam dla porządku) i komentować rzeczywistość, media - wszystkie jak leci, drukowane i elektroniczne - same piszą scenariusze, które przedstawiają odbiorcom, umiejętnie dozując napięcie. W niektórych wypadkach zaczyna to przypominać opery mydlane - takie neverending stories, gdzie w jednym odcinku bohaterka kroi warzywa na zupę, która gotuje się przez cały kolejny odcinek, by zostać podana na stół w następnym, zjedzona za trzy kolejne i tak dalej. Przy czym, dopiero po jakimś czasie okazuje się, że bohaterka wcale nie dodała do zupy pieprzu tylko chili, co przez dwa odcinki jest niezwykle ważne, by trzy odcinki dalej okazać się zupełnie bez znaczenia.

Właśnie taką operę mydlaną przypominają medialne doniesienia o śledztwie w sprawie katastrofy pod Smoleńskiem. Śledztwie prowadzonym na styku dwóch państw, przez co najmniej dwie różne ekipy, opartym o przepisy międzynarodowe, a w dodatku odbywającym się w atmosferze ogromnego napięcia i oczekiwań społecznych, z kampanią prezydencką w tle. Nikt chyba nie zaprzeczy, że takie śledztwo to nie jest bułka z masłem.

Roztropność nakazywałaby zatem wstrzemięźliwość w snuciu domysłów, wysuwaniu hipotez i wyciąganiu wniosków. Dla dobra śledztwa właśnie. Tymczasem media prześcigają się w donoszeniu społeczeństwu rozmaitych rewelacji "z dobrze poinformowanych źródeł", które to źródła tryskają sobie swobodnie i bez skrępowania. To słyszą strzały, to ich nie słyszą. A potem znowu słyszą, tyle, że to, być może, nie były strzały, ale eksplozja nabojów z broni oficerów BOR. Jednego dnia donoszą, że "piąty głos w kokpicie należał do kobiety", a w chwilę potem, że wcale nie do kobiety, tylko do pana Mariusza Kazany, który pytał ponoć, czy lot przebiega planowo. Jutro pewnie się okaże, że "piąty głos" należał jeszcze do kogoś innego, a kto wie, może wcale go nie było?

Takie domysły można sobie snuć ku chwale ojczyzny (czy aby na pewno?) bez końca, ale dla mnie, szarej obywatelki RP, podobne "informacje" kompletnie nic nie znaczą. Są jak ta marchewka krojona na zupę w 132. odcinku serialu, którego finiszu nie widać i wcale nie ma pewności, czy ta zupa to będzie krupnik, pomidorowa czy zwykła jarzynówka. Podobnie jak większość obywateli naszego kraju, jestem żywo zainteresowana wynikami śledztwa i nie jest mi obojętny jego wynik. Ale - właśnie - ŚLEDZTWA. Nie medialnych spekulacji prowadzonych dla podgrzewania atmosfery i zwiększania nakładu. Ktoś, kto dziś pisze, że w kokpicie słychać było kobietę, a jutro, że sorry, ale to był mężczyzna, powinien chyba zmienić zawód. Bo albo ma kiepskie źródła, którym ufa nadmiernie, albo po prostu prawda wcale go nie interesuje. Ważne, żeby się działo!

W hołdzie Nelllie Bly, czyli parę uwag o parytecie

Od jakiegoś czasu wielką popularność w świadomości społecznej zyskało słowo parytet. W największym skrócie, słowo to oznacza, że ma być po równo, nawet jeśli będzie głupio i bez sensu. Niektórzy nawet posuwają się do stwierdzenia, że jak będzie po równo, to będzie sprawiedliwie (tak niedwuznacznie sugerował Piotr Pacewicz w swoim artykule z grudnia ub. r.). W myśl tej zasady, należałoby w redakcji "Gazety Wyborczej" przydzielić wszystkim równe wynagrodzenia - od gońca po redaktora naczelnego (z zastępcą red. nacz., Piotrem Pacewiczem, po drodze), bo tylko tak sprawiedliwości stanie się zadość.

Na szczęście, nie wszyscy uważają jak redaktor Pacewicz, Magdalena Środa oraz parę innych osób, więc losy parytetu nie są przesądzone. Co za tym idzie, można mieć nadzieję, że w przyszłych wyborach nie będę musiała stawiać po równo krzyżyków przy nazwiskach damskich i męskich, niezależnie od tego, jak oceniam zalety osób, które się za tymi nazwiskami kryją. Istnieje też szansa, że nie będę zmuszona oglądać na sali sejmowej posłanek z kurwikami w oczach, entuzjastek pionowych i poziomych ciągów komunikacyjnych czy też miłośniczek tańca (z gwiazdami, rzecz jasna).

Nie chcę przez to, bynajmniej, powiedzieć, że kobiety się do polityki nie nadają, a w sejmie powinni zasiadać sami faceci, bo są wcieleniem mądrości, uczciwości i innych cnót wszelakich. Nie, nie i jeszcze raz nie! Uważam jedynie, że kobiety doskonale radzą sobie bez upokarzających regulacji. Jeśli któraś ma talent do polityki (co w moim osobistym systemie ocen, wcale nie musi być komplementem), w końcu w ławie sejmowej zasiądzie. A co zdziała i czym się popisze, to już inna sprawa.

Dziś mija 120 lat od dnia, w którym pewna dzielna kobieta pobiła rekord Fineasa Fogga. 25 stycznia 1890  roku Nellie Bly, dziennikarka New York World, powróciła z podróży dookoła świata. Zajęła jej ona 72 dni z haczykiem (sześć godzin z groszami). Nellie była pierwszą kobietą, która wyruszyła w taką podróż bez faceta. Bez faceta też dała się zamknąć w zakładzie dla umysłowo chorych, gdzie spędziła 10 dni, które zaowocowały fascynującym reportażem Ten Days In a Mad-House (http://digital.library.upenn.edu/women/bly/madhouse/madhouse.html). Nie był jej do tego potrzebny żaden parytet. Wystarczył talent, inteligencja, upór... I mądrość Josepha Pulitzera, który jako szef gazety, nie kierował się zasadą "sprawiedliwie znaczy równo". Najtrudniejsze zadania przydzielał Nellie, a nie - zgodnie z regułą parytetu - raz jej, a raz jakiemuś dziennikarzowi rodzaju męskiego.

Na koniec, jeszcze jeden kamyczek do ogródka redaktora Pacewicza. W ramach propagowania parytetu, niech Pan Redaktor będzie uprzejmy pogadać ze swoim zarządem. Zasiada w nim czterech panów i ani jedna pani.  W redakcji też nie lepiej - w ścisłym kierownictwie (naczelny i zastępcy) jedna kobieta przypada na pięciu facetów. Ładnie to tak krzyczeć o sprawiedliwości, u siebie pielęgnując rażące przejawy dyskryminacji? Agora powinna natychmiast ten stan rzeczy zmienić. Osobiście znam parę dziennikarek i menedżerek, które chętnie Wam te 50% załatwią. Nie wiem, czy znajdzie się wśród nich druga Nellie Bly, ale to już Wasze zmartwienie.

Wolność nie znaczy samowola, czyli o wolności słowa słów kilka

Wolność słowa to wielka wartość. Wie to każdy, kto zasmakował jej przeciwieństwa, czyli knebla cenzury. Za PRL-u nie trzeba było być dysydenckim publicystą, by popaść w kłopoty - przechlapane mógł mieć niepokorny licealista, który na lekcji historii palnął coś o Katyniu. Ciągłe pilnowanie się, by nie powiedzieć o słowo za dużo, to rzecz uciążliwa i upokarzająca, a całe narody zmuszane do tak poniżającej autocenzury, po jakimś czasie karleją intelektualnie i duchowo. Chyba, że skutecznie się temu opierają, broniąc się satyrą i drugim obiegiem.

Ale wróćmy do wolności. Ta od jakiegoś czasu stała się naszym udziałem i chwała za to wszystkim, którzy się do tego stanu rzeczy przyczynili. Tylko, że z wolnością jest jak z każdym wielkim skarbem - trzeba umieć z niej korzystać. Jak człowiek zaczyna zakładać brylantowe spinki lub kolie do wybierania szamba, brylanty prędziej czy później wylądują na dnie kloacznego dołu. Z wolnością słowa jest dokładnie tak samo.

Większość z nas pamięta zapewne słynną sprawę Kazimiery Szczuki, która w wyemitowanym w Polsacie programie Kuby Wojewódzkiego z właściwym sobie wdziękiem parodiowała Magdę Buczek - nieuleczalnie chorą dziewczynę, prowadzącą modlitwy w Radiu Maryja. Opinia publiczna była podzielona - jedni się oburzali, inni uważali, że "bez przesady". Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji uznała, że faktycznie, bez przesady i wlepiła Polsatowi karę grzywny w wysokości pół miliona złotych. Parę dni temu Sąd Najwyższy podtrzymał wyrok sądu niższej instancji - Polsat grzywnę musi zapłacić.

Ktoś spyta: czemu Polsat, a nie sama Szczuka? Ano pewnie temu, że program był nagrany, nie szedł na żywo, więc telewizja miała szansę podjęcia decyzji, czy go wyemitować, czy lepiej zostawić na półce. Wyemitowała. Puściła w eter panią Kazię używającą sobie na kimś, czyjego nazwiska nawet nie pamiętała. A potem, w ramach ekspiacji, tłumaczyła, że nie miała pojęcia o chorobie parodiowanej dziewczyny. Ergo, po osobie zdrowej można sobie w świetle reflektorów jeździć jak po łysej kobyle. W końcu mamy wolność słowa, no nie?

Skoro tak, to może zróbmy eksperyment. Pani Szczuka, o ile wiem, jest zdrowa i pełnosprawna. Zatem, na pewno się nie obrazi, jeśli pani Magda Buczek pójdzie  do telewizji i powie, że jej idolką jest pewna krytyczka i feministka, która być może jest facetem, bo chodzi w garniturach, a poza tym stłasnie fajnie sepleni, nie wymawia "er" i ułoco miesa innych z błotem. Nazwiska krytyczki pani Magda sobie nie przypomni, ale mętnie będzie jej się kojarzyło z jakąś drapieżną rybą. Może doda coś o intelekcie swojej "idolki", który jak ulał pasował do programu "Najsłabsze ogniwo". Będzie błyskotliwie i zabawnie - cha, cha.

Nie będzie. Bo na szczęście, nie wszyscy zakładają brylanty do babrania się w gnojówce. I nie wszystkim wolność myli się z samowolą, a trzymanie języka na wodzy z cenzurą. Granica jest cienka, ale to nie znaczy, że można ją mieć w nosie.