Miejca dalekie, miejsca bliskie

Przeczytałam dziś informację o kataklizmie w Brazylii. Ulewne deszcze spowodowały osuwanie się ziemi w okolicach Rio de Janeiro, ludzie zostali bez dachu nad głową, wielu zginęło. Ot, wydawałoby się, zwykły deszcz...

Nie wiem, czy te wieści z drugiego końca świata przyciągnęłyby moją uwagę, gdyby nie fakt, że byłam w Rio. Ładnych parę lat temu, na Kongresie Wydawców Prasy. I doskonale pamiętam dzielnice nędzy - fawele, które zwiedzałam z grupą znajomych, pod opieką miejscowego przewodnika. Facet miał ewidentne układy z lokalną mafią narkotykową, bo do faweli nie każdy mógł sobie tak po prostu wejść i po nich spacerować. Miał też chyba częsty kontakt z koką, o czym świadczył opuchnięty nos, permanentny katar i nadmierne ożywienie. Ale fawele nam pokazał, dzięki czemu dziś, gdy czytam o tym, jak osuwa się tam ziemia, nie prześlizguję się po tej informacji jak po wielu innych doniesieniach z odległych zakątków globu. Bo ta informacja trochę bardziej mnie dotyczy.

Tak samo, jak bardziej dotyczyły mnie wstrząsające relacje z tsunami, które zniszczyło tajlandzką wyspę Phuket. Kiedy uświadamiałam sobie, że zaledwie rok wcześniej opalałam się na tamtejszej plaży, to miejsce na ziemi nagle przestawało być dalekie i abstrakcyjne. Stawało się realne, dotkliwie bliskie. I trudno się było opędzić od myśli: a gdyby tak wielka fala przyszła parę miesięcy wcześniej...?

Sporo mam takich miejsc "bliskich-dalekich". Kiedy ziemia zatrzęsła się w Indiach, myślałam, że gdyby rok wcześniej... Kiedy w Ammanie wybuchły bomby, myślałam, że gdyby dzień później... I choć dobrze wiem, że takie gdybanie nie ma najmniejszego sensu, za każdym razem, gdy jakieś nieszczęście spada na miejsce, w którym byłam, wiadomość ta dotyka mnie mocniej, bardziej bezpośrednio. Przed oczami mam betonowe domki w fawelach, ze strzelającymi ku niebu prętami zbrojeniowymi. Tamtego dnia, gdy na nie patrzyłam, chropowaty beton wydawał się biały od rozżarzonego do białości słońca. Dziś pewnie jest szary. Bo dziś leje tam deszcz...

Bóg rzeczy małych

Nie pamiętam już, kiedy kupiłam tę książkę. Dawno temu. Nie pamiętam też, gdzie dokładnie. Na jakimś lotnisku. Leciałam skądś dokądś. W jakimś, zapewnebardzoważnym, celu. The God of Small Things wpadł mi w ręce przypadkiem, jak wiele innych książek kupowanych w przejściu między odprawą paszportowo-bagażową, sklepem z perfumami a bramką zwaną gatem. O ile coś takiego jak przypadek w ogóle istnieje...

Przeleżała się na mojej półce z książkami w języku angielskim przez parę ładnych lat. Raz już po nią sięgnęłam, pamiętam, ale coś mnie odciągnęło, jakaś, zapewnebardzoważna, sprawa. Lub książka. The God of Small Things czekał cierpliwie na swoją kolej. Aż do teraz. A kiedy się doczekał, wciągnął mnie w swój duszny świat, pachnący monsunowym deszczem, dojrzałymi owocami mango, krwią i miłością - bez reszty.

To pierwsza i podobno jak dotąd jedyna powieść hinduskiej pisarki Arundhati Roy. Jest tak piękna, że zapiera dech, tak przejmująca, że zostawia czytelnika ze ściśniętym gardłem. Napisana jest przy tym językiem niezwykłym - świeżym i pełnym zaskakujących asocjacji. Aż ciśnie się na myśl, że tak po angielsku może pisać tylko osoba, dla której ten język nie stał się codzienną rutyną. I która nie boi się posłużyć nim, jak rzeźbiarz posługuje się gliną, która w jego palcach posłusznie zmienia się w to, co tylko jemu się zamarzy.

O czym jest ta książka? O miłości - brata i siostry, matki i dzieci, mężczyzny i kobiety... O nienawiści - skrzywdzonych do krzywdzicieli, krzywdzicieli do skrzywdzonych... O okolicznościach, które sprawiają, że sprawy toczą się tak, a nie inaczej, choć przecież mogłyby w całkiem w inny sposób... O rzeczach małych, które najczęściej ważniejsze są od tych wielkich... O rzeczach wielkich, które najczęściej pozostają w ukryciu... O Indiach - ich smakach, zapachach, kolorach, ich wielkości i małości...

Kiedy czytałam powieść Arundhati Roy, wiele razy nachodziła mnie myśl: "Boże rzeczy wielkich i małych! Jak wspaniale by było tę książkę przetłumaczyć!" Byłoby. Ale tego nie zrobię, ktoś już to zrobił przede mną. I bardzo dobrze - dzięki temu ci, którzy nie potrafią przeczytać tej książki w oryginale, mogą już teraz, natychmiast sięgnąć po polski przekład: "Bóg rzeczy małych", Zysk i S-ka, 2010.

Jak przeczytałam na stronie internetowej polskiego wydawcy, książkę wprowadzono do sprzedaży... wczoraj. Ja skończyłam ją czytać dziś. Niesamowity przypadek. O ile coś takiego jak przypadek w ogóle istnieje...