Moja Ryska Przygoda. Rozentals, czyli bynajmniej nie o porcelanie

Łotewską kulturę poznaję na raty. Oraz na wyrywki. Tu wyrwę, tam wyrwę i w sumie składa mi się z tego kolaż, którego nie powstydziliby się kubiści. Bardzo kolorowy i bardzo nieczytelny.

Oczywiście, najłatwiej jest ze sztukami audio-wizualnymi. Muzyka, taniec, malarstwo, rzeźba, architektura... Gorzej z literaturą, do której dostępu na razie nie mam z powodów oczywistych, którym na imię brak znajomości łotewskiego oraz zwykłe lenistwo, które sprawiło, że jakoś do tej pory nie zaznajomiłam się z przekładami. Ba, nawet nie sprawdziłam, czy takowe istnieją, choć skoro istnieją przekłady literatury, dajmy na to, tadżyckiej (a istnieją), to i łotewskiej zapewne też. Ale wróćmy do tego, co już znam, zamiast biczować się tym, o czym nie mam pojęcia.

W ostatnią niedzielę postanowiłam wreszcie odwiedzić Muzeum Narodowe. Zmobilizował mnie do tego kolega Brytol. Już od kilku tygodni napomykał, że jest tam jakaś wystawa, którą absolutnie i koniecznie trzeba zobaczyć, w dodatku natychmiast, bo czynna tylko do końca października. Co chwila padało słowo "rozentals", które mgliście kojarzyło mi się z porcelaną, w dodatku niemiecką, ale skoro Łotwa miała w swojej historii całkiem sporo wątków niemieckich, to kto ich tam wie, może i porcelana odegrała tu jakąś rolę. Koniec końców, razem z moim PiW-em, zebraliśmy się i poszliśmy.

Tu mała dygresja dla oddania tak zwanego tła. Otóż budynek Latvijas Nacionalais Makslas Muzejs (Narodowe Łotewskie Muzeum Sztuki) pochodzi z początku dwudziestego wieku. Okazała, można by rzec, monumentalna bryła z elementami klasycyzmu i baroku, o pięknych proporcjach - w sam raz na przybytek sztuki. Notabene, był to podobno pierwszy budynek w krajach bałtyckich wzniesiony specjalnie dla celów muzealnych. Kiedy się jednak wejdzie do środka, czeka nas niespodzianka. Budynek podzielono na dwie części - parter i pierwsze piętro utrzymane zostały w stylu zbliżonym do oryginalnego, podczas gdy podziemia, gdzie znajduje się wielka sala wystawowa, to nowoczesny minimalizm - kamień, metal i szkło. Co ciekawe, obie te tak różne części połączono schodami ze złocistego metalu, co sprawia, że szok staje się jakby nieco mniejszy. W sumie, udany zabieg.

Wikimedia Commons

 
Właśnie w tym wnętrzu czekała nas... bynajmniej nie porcelana. Okazało się bowiem, że ów tajemniczy "rozentals" to tak naprawdę Janis Rozentāls, słynny łotewski malarz z przełomu XIX i XX wieku. Artysta, którego uważa się za twórcę narodowego malarstwa łotewskiego. Syn wiejskiego kowala (był jednym z całej gromadki kowalowych dzieci), którego talent zaprowadził do Sankt Petersburga, a następnie na malarskie salony Europy. 

Nie będę tu opisywać jego obrazów, bo jestem pewna, że Rozentāls lepiej malował, niż ja piszę. Wspomnę tylko, że dla mnie, laika, objawił się on jako artysta bardzo wszechstronny i niedający się łatwo zaszufladkować. Tworzył obrazy, fotografie, plakaty, grafiki. W jego obrazach znaleźć można realizm, neoklasycyzm, symbolizm, impresjonizm i licho wie, co jeszcze. Trochę Renoira, trochę Seurata... A najwięcej Rozentālsa, artysty, który - jak się okazało - był moim sąsiadem, bo mieszkał przy tej samej ryskiej ulicy, cztery numery dalej. Dziś, w miejscu, gdzie stał jego dom, znajduje się mała winiarnia... Gdybym ją prowadziła, pewnie nazwałabym ją Rozentāls.  Na szyldzie zaś umieściłabym Łucznika - ugodził mnie prosto w serce. 

Wagner w basenie

Dawno nie byłam na operze, więc informację, że koleżanka ma dwa bilety na zbyciu, przyjęłam z entuzjazmem. Trochę się zmartwiłam, że na "Latającego Holendra", bo za Wagnerem nie przepadam, ale darowanemu koniowi... I tak dalej. Zatem, wczorajszego wieczora, wspięłam się na szpilki, mąż zaś na wyżyny poświęcenia, któremu na imię garnitur, i tak odstawieni pomknęliśmy na Plac Teatralny. Wyczytaną na stronie Teatru Wielkiego informację, że spektakl trwa 3 godziny z hakiem, przezornie zostawiłam dla siebie, żeby nie płoszyć zwierzyny. I tak się dowie, a im później, tym szansa na ucieczkę mniejsza.

Zaczęło się zachęcająco. Na scenie, jak okiem sięgnąć, woda. A na wzniesionej pośród tego bezmiaru wód platformie - kobieta w bieli. Panna młoda w welonie i z bukietem. Do dźwięków uwertury wygina się to kusząco, to dramatycznie, ale generalnie, bardzo zmysłowo. Tarza się w wodzie, rozchlapując ją na wszystkie strony, by w końcu zerwać z siebie szatki i przez dobre 5 minut hasać po scenie na golasa.

Wrażenie poirunujące. Komentarze męskiej części widowni - bezcenne. Zwłaszcza na temat muskulatury pośladków artystki (faktycznie, prima sort). A to dopiero uwertura. Ciąg dalszy - w tym samym stylu. Nikogo już nie dziwił fakt, że dziewczęta oczekujące marynarzy i - jak wynika z tekstu śpiewanej przez nie pieśni - przędące kądziel, ubrane były w samą bieliznę i tańczyły na stole. Wiadomo, że wszystkie prządki świata tak robią, prawda? Natomiast sternik ubrany w kieckę panny młodej i wystylizowany na Conchitę Wurst, wywołał tylko lekkie zdziwienie, które szybko ustapiło innym wrażeniom, kiedy otaczające go dziewczęta rzuciły się do basenu, by urządzić tam wodną orgietkę.

Na tym tle dramat nieszczęsnego Holendra-tułacza oraz jego wytęsknionej  Senty wypadł dosyć bezbarwnie. Może dlatego, że reżyser nie kazał naszym kochankom występować w bieliźnie lub stroju kosmonauty, ale w dosyć zachowawczych kostiumach. Fakt, że Senta nosiła gumiaki, był jak najbardziej usprawiedliwony - trzy godziny brodzenia po wodzie mogłaby, biedaczka, przypłacić reumatyzmem.

Jedno trzeba duetowi Treliński-Kudlicka przyznać: na łatwiznę nie poszli. Na scenę wpompowano 50 ton wody, nie licząc tej, która lała się z góry, udając sztorm. Nikt nie miał wątpliwości, że otacza nas morski żywioł, w którym artyści z mniejszym lub większym entuzjazmem pogrążali się, bynajmniej niemetaforycznie. I tym sposobem, głównym bohaterem "Latającego Holendra" stała się woda. Plus ta artystka z uwertury, o której długo rozprawiano w kuluarach. A którą, podobno, zaangażowano z zewnątrz, bo żadna z baletnic Teatru Wielkiego nie chciała latać goła po deskach teatru. Nawet jeśli te deski nakrył basen, w którym utopiono Wagnera. 

Sztukmistrze z Wrocławia

O sztuce pisałam tu już wielokrotnie. O sztuce i o Sztuce. A także o sztuczkach. Bo tak się składa, że niektórzy artyści muszą się uciekać do sztuczek, żeby to, co uważają za Sztukę, dla innych stało się choćby sztuką. I nie mogę się oprzeć wrażeniu, że jesteśmy oto świadkami kolejnej sztuczki. Mało subtelnej, wręcz ordynarnej, przy czym słowa "ordynarna" używam celowo.

Mowa, rzecz jasna, o tym, co wydarzyło się we Wrocławiu, przy okazji premiery sztuki Elfriede Jelinek "Śmierć i dziewczyna". Spektaklu nie widziałam, zatem pojęcia zielonego nie mam, czy atak na sztukę i okrzyknięcie jej pornografią, jest słuszny czy grubo przesadzony. Mogę jedynie powiedzieć, że pornografii nie akceptuję pod żadnym pozorem i w żadnej formie i nikt mnie nie nabierze na gadki o wolności słowa, gdy w grę wchodzi publiczne kopulowanie.

Nie będę tu więc rozstrzygać, która strona tego ostrego sporu ma rację. Zastanawia mnie tylko jedno: jakiż to subtelny, artystyczny zamysł wymagał od reżyserki spektaklu zaangażowania aktorów porno? W grę musiały wchodzić jakieś niezwykłe zadania aktorskie, skoro pani Marciniak uznała, że nie podołają im normalni (pardonnez-moi le mot) aktorzy. Czyżby, faktycznie, chodziło o sceny tak śmiałe, że zwykły adept Melpomeny nie udźwignie?

A może, jak sugerowałam na wstępie, chodzi po prostu o sztuczkę? Nie od dziś przecież wiadomo, że nic tak dobrze nie robi dziełu, jak rozpętany wokół niego skandal. A jak się jeszcze do tego dorzuci aurę prześladowanego artysty - sukces murowany! Jeśli wierzyć mediom, w przypadku wrocławskiego spektaklu, ten przepis zadziałał bez pudła. Bilety wyprzedano do końca roku.

Niefajnie. Bo albo mamy do czynienia z cynizmem (porno w sztuce nie ma, ale w celach marketingowych wmówiono ludziom, że jest), albo z nieprzyzwoitością i złamaniem prawa (porno na deskach teatru). Tertium non datur. Zarówno jedno, jak i drugie paskudne i godne potępienia. I w sumie, żałosne. Bo prawdziwa Sztuka obywa się bez sztuczek.

Mrożek kontra Chopin

W ostatnią niedzielę mój PiW zabrał mnie do teatru. Wyznał mi przy tym, że jest to kolejna odsłona obchodów moich urodzin, które z niewiadomych przyczyn postanowił świętować przez bity miesiąc, co nieustannie zmusza mnie do uświadamiania sobie, ile mam lat. W odwecie, w lutym urządzę mu taki jubileusz, że popamięta! Ale ad rem.

Zatem poszliśmy do teatru. Tym razem był to spektakl grany gościnnie w Mazowieckim Instytucie Kultury, z którym doświadczenia teatralne już mamy, i to całkiem niezłe. Jeśli dodać do tego, że udawaliśmy się na dwie jednoaktówki Mrożka, którego uwielbiam, perspektywa wieczoru z Melpomeną ucieszyła mnie niepomiernie.  W programie były „Wdowy” i „Na pełnym morzu”.  Pierwszy utwór można by nazwać filozoficzną groteską o śmierci. Drugi – bezlitosną diagnozą psychologiczno-społeczną, także w formie groteski (w końcu, to Mrożek).

Fabuły opisywać nie będę – każdy zainteresowany znajdzie sobie w bibliotece lub w sieci. Napiszę tylko głośno i wyraźnie: ODPUŚĆCIE SOBIE ! Odpuśćcie sobie Mrożka w Mazowieckim Instytucie  Kultury na Elektoralnej w Warszawie. Tekst zmasakrowano. Inscenizacyjne pomysły sprowadzono do cieni kościotrupa oraz statku (tak się domyślam, choć cień był nieoczywisty) na kawałku tkaniny. A gra aktorska, eufemistycznie rzecz ujmując, poziomem dorównywała szkolnemu przedstawieniu w liceum mojej córki. By oddać sprawiedliwość,uściślę, że w „Na pełnym morzu” było trochę lepiej, a chwilami wręcz przyzwoicie. Za to we „Wdowach” paleta środków aktorskiego wyrazu ograniczała się do nerwowych chichotów, histerycznych wrzasków,afektowanych min i zamaszystych gestów.

Wpojona przez rodziców kultura kazała nam nie zdezerterować po pierwszej jednoaktówce.Wytrwaliśmy więc do rachitycznych oklasków i przeklinając, że właśnie koło nosa przeleciała nam pierwsza część koncertów finałowych Konkursu Chopinowskiego, wróciliśmy do domu. W drodze powrotnej PiW przyznał się ze skruchą, że w ramach mojego jubileuszu, za 10 dni znów zawitamy w progach Mazowieckiego Instytutu Kultury. O matko z córką!

PS A propos córek. Muszę przyznać, że ich obecność w rodzinie bardzo się przydaje. Nasza starsza wpadła bowiem na pomysł nagrania nam finału Konkursu Chopinowskiego. Przy czterech koncertach e-moll wysłuchanych ciurkiem sprofanowane "Wdowy" odpłynęły "Na pełnym morzu". 

Białe skarpetki a sprawa polska

W internetowym wydaniu Polityki z 11 czerwca ukazał się artykuł Piotra Sarzyńskiego, który wprawił mnie w taką konsternację, że aż się podzielę. Tytuł "Kwestia smaku" w pierwszej chwili skojarzył mi się z Herbertem, ale jak się w chwilę później okazało, zupełnie niepotrzebnie, bo aż tak wysublimowany ten tekst nie był, choć też o estetyce.

Autor artykułu ubolewał w nim nad brakiem gustu bogatych kolekcjonerów sztuki, którzy "szastają milionami", nabywając - o zgrozo! - "malarstwo spod znaku patriotyczno-sentymentalnego". Bezpośrednią przyczyną tego lamentu było wydarzenie z pewniej niedawnej aukcji, na której jakiś kolekcjoner nabył za - uwaga, uwaga - blisko dwa miliony złotych "nieznośnie patetyczny obraz Jacka Malczewskiego Lekcja historii."

Pan Sarzyński uznał ten fakt za przejaw złego smaku, porównywalnego z noszeniem białych skarpetek do ciemnego garnituru, co jak powszechnie wiadomo, jest zbrodnią niewybaczalną i aż dziw bierze, że do tej pory nieujętą w kodeksie karnym. Co ciekawe, w artykule nie było ani słowa o tym, czy z punktu widzenia sztuki malarskiej, obraz ten jest dobry, średni czy kompletnie do kitu. Ani słowa o kompozycji, kolorystyce, perspektywie czy innych tego typu kryteriach. Jedyne, co autor miał dziełu do zarzucenia, to związki ze szkołą realizmu petersbursko-monachijskiego oraz, co chyba najważniejsze, tematykę patriotyczną.

Pierwszy zarzut pominę, bo się nie znam, choć z tego, co zapamiętałam ze szkoły, wynika, że Malczewski od realizmu dosyć szybko odszedł i sytuuje się go raczej w nurcie symbolizmu. Drugi wprawił mnie w prawdziwe zdumienie. Gdyby bowiem przyjąć tok rozumowania autora artykułu, wątki patriotyczne w sztuce nieodwracalnie tę sztukę dyskredytują, zaś uznanie dla tego rodzaju twórczości to zwyczajny obciach.

Cóż, nawet gdybym miała na zbyciu dwie bańki, pewnie i tak nie kupiłabym Malczewskiego, bo zwyczajnie za nim nie przepadam (między innymi dlatego, że z uporem maniaka malował sam siebie). Ale za to chętnie nabyłabym grafiki Grottgera, choć też "nieznośnie patetyczne". Co w sposób oczywisty sytuuje mnie w kręgu pozbawionych gustu parweniuszy. Na pociechę pozostaje mi fakt, że nie noszę białych skarpetek do garnituru. Dobre i to.

Milcz, Eurydyko!

Mój ślubny zaprosił mnie wczoraj do teatru. Fakt sam w sobie miły i świadczący o tym, że opowieści o Marsie i Wenus są rodem z Księżyca. Ślubny wie, czym mnie ucieszyć i korzysta z tej wiedzy - no, może oszczędnie, ale jednak. Repertuar wybrał ambitny, z kręgu teatralnej awangardy i literatury spod znaku pana Nobla. Jelinek w intepretacji Kleczewskiej. Czyli "Cienie. Eurydyka mówi" w warszawskiej Imce.

Szłam z uczuciami mieszanymi - za twórczością Jelinek, ujmując rzecz eufemistycznie (i bynajmniej nie feministycznie), nie przepadam, ale postanowiłam się nie uprzedzać. Recenzje "Cienie..." zebrały entuzjastyczne, że zacytuję tylko "Politykę": "Piękny, świetnie zagrany spektakl".  Uznałam, że może coś jest na rzeczy.

Coś na rzeczy było. A mianowicie Kasia Nosowska. Ilekroć pojawiała się na scenie, dostawałam zastrzyk estetyczno-emocjonalnej energii najwyższej próby. Niestety, chwile to były nieliczne i zbyt rzadkie, by Jelinkowa historia Eurydyki do mnie przemówiła. Powiem krótko: bełkot i efekciarska tandeta. Po nawet nieźle zapowiadającym się początku, spektakl rozlazł się w szwach i był zwyczajnie nudny. Tylko chwilami pojawiał się jakiś niezły kawałek tekstu, z którego wyzierał SENS.

Na koniec dodam, że wijące się na scenie dwie całkiem gołe aktorki nie wywołały dreszczu emocji nawet w moim ślubnym. (W każdym razie, tak mi zeznał.) Epatowanie nagim kroczem dziś już trudno uznać za szczyt artystycznej prowokacji, a sens tego inscenizacyjnego zabiegu, przynajmniej dla mnie, pozostał nieodgadniony.

Reasumując, jeśli o mnie chodzi, Eurydyka mogłaby dalej milczeć.

Hamlet w Głuchej Dolnej, czyli dom kultury zrehabilitowany

Nie wiem, jak Tobie, miły Czytelniku, ale mnie domy kultury kojarzyły się zawsze z placówką, w której serwuje się kulturę siermiężną, peerelowsko-pszenno-buraczaną, przyobleczoną w łowicki (wybacz, Ziemio Łowicka!) pasiak i krakowską (wybacz, dumny Krakowie!) czapkę z pawim piórem. Placówkę, której sale wypełnia przykurzona pustka, a na ścianach podziwiać można wyłącznie prace plastyczne młodocianych mieszkańców najbliższej okolicy. Aha, i jeszcze z kaowcem o twarzy Stanisława Tyma z "Rejsu".

Najzabawniejsze, że skojarzenia te nie były poparte szczególnie bogatym doświadczeniem, bo w domach kultury właściwie nie bywałam, a jeśli bywałam, to nie pamiętam. Nie będę się jednak zagłębiać w badanie przyczyn tego stanu mojej (nie)świadomości, bo to bez znaczenia. Znaczenie  ma natomiast fakt, że kiedy tydzień temu Małżonek obwieścił, że zaprasza mnie do teatru, a ten teatr to Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki, poczułam się dziwnie. Trochę tak, jakby mi ktoś dał w prezencie pudełko czekoladek, a po otwarciu okazałoby się, że czekoladek jest połowa, a to, co zostało, ktoś ponadgryzał.

I choć natychmiast przypomniała mi się sztuka "Przedstawienie Hamleta we wsi Głucha Dolna", postanowiłam podejść do sprawy bez uprzedzeń. Tym bardziej, że w sztuce "Diabelski młyn", na którą zabierał mnie mój Pan i Władca, grał jeden z moich ulubionych aktorów scen polskich - Przemysław Bluszcz, a partnerowała mu znana mi z filmu, ale jeszcze nie ze sceny, Roma Gąsiorowska. Dodatkowym atutem MCKiS był adres - rzut kamieniem od Hali Mirowskiej, czyli, w dużym przybliżeniu, moje okolice.

Czy mi się podobało? Bardzo! Czy było warto? Bezwzględnie! Czy poszłabym raz jeszcze? Nie tylko bym poszła, ale poszłam!

Tydzień później, czyli w ostatni piątek, ponownie wylądowałam w Mazowieckim Centrum Kultury i Sztuki. Tym razem na "Małych zbrodniach małżeńskich" Schmitta z Katarzyną Herman (oklaski) i widzianym po raz pierwszy (mam szczerą nadzieję, że nie ostatni) Redbadem Klijnstra. I znowu pełna satysfakcja.

W obu wypadkach świetny tekst, doborowa, choć kameralna obsada, koncertowa gra aktorska. Dzięki tym trzem zaletom, zupełnie nie przeszkadza skromna, wręcz ascetyczna scenografia na scenie utworzonej z zaadaptowanej na ten cel sali konferencyjno-koncertowej.

Te dwie wizyty w MCKiS odniosły podwójny skutek. Po pierwsze, przypomniały mi, dlaczego tak kocham teatr. Między innymi, dlatego, że można go robić WSZĘDZIE.  Dobrzy aktorzy, mówiący dobrym tekstem, mogą nas przenieść w dowolny czas i przestrzeń, nawet jeśli do dyspozycji mają tylko cztery kartonowe pudła i bukiecik kwiatów  ("Małe zbrodnie małżeńskie").

Po drugie, sprawiły, że z domu kultury opadła maska kaowca w łowickim pasiaku. W MCKiS robią naprawdę kupę fajnych rzeczy, nie tylko z gatunku teatralnych. Jak Pan Małżonek zasłuży, może go zaproszę na koncert Mark Shepherd Swing Quartet?



 

Sztuka czy sztuczka?

W Krakowie, pod Wawelem, w blaszanym kontenerze zamieszkał pewien facet. Podobno nie je, nie pije alkoholu, nie uprawia seksu. Czy się myje, nie wiem, bo o tym prasa nie pisze. Natomiast ma psa, który ponoć sika, gdzie popadnie. Facet nosi pomarańczowy kombinezon i kilkudniowy zarost.

Bezdomny? Gdzie tam! Artysta! Pardonnez-moi le mot: performer. Nazywa się Rafał Betlejewski i ma już na koncie kilka innych performance’ów.  Ten najnowszy ma podobno zwrócić uwagę społeczeństwa na nadmierną konsumpcję. Stąd blaszak, dieta (jak się dobrze wczytać w artykuł w GW, okazuje się, że facet jednak coś tam jada, ale fakt, nie za wiele), abstynencja alkoholowa i seksualna. Oraz wielki napis HUNGER wywieszony na blaszaku.  Podobno artyście miała towarzyszyć świnia (sic!), ale – jak sam mówi, a Wyborcza donosi – zaprotestował weterynarz.

Oczywiście, cała akcja ma głęboki sens i ideologiczny fundament, którego z zapałem broni Magdalena Sroka, wiceprezydent Krakowa odpowiedzialna za kulturę i promocję miasta.  Przechadzanie się artysty pod Wawelem w stanie fizjologicznych niedoborów zapewne wstrząśnie społeczeństwem, które natychmiast porzuci zakupy w supermarkecie i zakrapiane imprezy z przyjaciółmi. Wstrząśnie też turystami, którzy dzięki przezorności artysty, mają szansę zrozumieć słowo HUNGER, jasne i dla anglo-, i dla niemieckojęzycznych gości Krakowa. 

Na razie jednak, jedynym efektem akcji jest oburzenie okolicznych mieszkańców, którzy kompletnie nieświadomi doniosłości tych działań, narzekają na paskudny widok, jaki na tle Wawelu tworzy blaszak artysty. Oraz na psa, który obsikuje okoliczne trawniki. Komentarz artysty mówi sam za siebie (cytat za www.gazeta.pl):  Rodzaj tej beznadziei rozmowy związanej z tym, że coś może być projektem artystycznym, jest absolutnie nieprawdopodobny. Ludzie tego nie rozumieją.

Ano, nie rozumieją.  Ja też nie za bardzo, szczerze mówiąc. I tak się zastanawiam, czy jak postawię na środku placu Piłsudskiego  wannę z napisem HYGIENE albo może lepiej – PURITY (to drugie brzmi bardziej wieloznacznie, przez co bardziej artystycznie) i zalegnę w niej na dwa tygodnie, to co się stanie szybciej – zaaresztują mnie czy trafię do annałów polskiego performance’u?

Starość jest piękna?

Tego lata Warszawa jest okropna. Rozkopana, rozgrzebana, zakorkowana. Władze miasta, postanowiły chyba wyremontować wszystko, co się da, położyć wszystkie zaległe instalacje, wszystko poszerzyć, utwardzić, wyrównać. Małodusznie podejrzewam, że ma to jakiś związek ze zbliżającymi się wyborami samorządowymi i tylko mam nadzieję, że urzędnikom stołecznego ratusza zapał nie przejdzie do zimy, bo może dzięki temu, w tym roku będą mniejsze zaspy.

Na tym jednak inicjatywa warszawskich urzędników się nie kończy - i chwała Bogu. Przejawia się też bowiem w różnych przedsięwzięciach kulturalnych, do których ratusz dokłada się hojną ręką. A warszawiacy i przebywający w stolicy turyści mogą się ukulturalnić, mimo przerw urlopowych w warszawskich teatrach. Sztuka wychodzi na ulicę. Ostatnio (podobnie jak rok temu) wyszła na Plac Konstytucji, gdzie kilka spektakli daje teatr Polonia i Fundacja Krystyny Jandy na rzecz Kultury. Postanowiłam skorzystać i wczorajsze popołudnie spędziłam na MDM-ie, gdzie akurat wystawiano sztukę "Starość jest piękna" do tekstu Esther Vilar.

Powiem krótko - nie polecam. Gdybym miała tę samą rzecz obejrzeć w teatrze, zakupiwszy wcześniej bilet (z trudem, zapewne, bo do teatru Krystyny Jandy zwykle są kolejki), byłabym mocno wkurzona. A tak - jestem tylko rozczarowana. Sztuka, jak sam tytuł wskazuje, traktuje o starości. Temat stary jak świat, choć zawsze można powiedzieć, że nieustająco aktualny. Wszyscy się bowiem zestarzejemy, co może wesołą konstatacją nie jest, ale i tak lepszą od stwierdzenia, że pożyjemy za krótko, by się zestarzeć. Z dwojga złego, każdy raczej wybierze opcję pierwszą.

Zmienia się jedynie podejście do starości i ludzi starych i o tym właśnie traktuje sztuka. Jej bohaterowie - jedna starsza pani i czwórka młodych ludzi, pouczają widzów, czym jest starość i jakie ma prawa. A ma ich, wbrew pozorom, bardzo wiele i tylko cały wic polega na tym, by wbić to do głowy zagubionemu w kulcie młodości społeczeństwu. Starość ma być godna i pełna radości. Bo jest piękna. Piękne są zmarszczki, piękne siwe włosy, piękne ruchy starych ludzi.

I wszystko to prawda, tyle tylko, że spektakl uszyty jest tak grubym ściegiem, że bardziej przypomina manifest i happening niż teatr. Aktorzy wykrzykują ze sceny hasła w stylu "mamy dość...", a oczywistość sloganów sprawia, że właściwie każdy z widzów mógłby sobie dalszy ciąg dośpiewać sam. Przed irytacją ratuje tylko fakt, iż spektakl jest krótki (około pół godziny), co zresztą jest zbawienne dla wielu starszych osób, które przychodzą na Plac Konstytucji, by się dowiedzieć, dlaczego ich starość jest piękna. Na ławkach ustawionych na chodniku dla widzów siedzi bowiem spora grupa młodych ludzi, którzy najwyraźniej uważają, że młodość też ma swoje prawa i do głowy im nie przyjdzie, by ustąpić miejsca jakiejś spragnionej kontaktu ze sztuką staruszce. No ale skoro staruszka ze sceny krzyczy "mam dość waszej litości i współczucia"...

Matka artysty

Matka artysty łatwo nie ma. Ba, powiem więcej, matka artysty ma głównie pod górkę. Wiem coś o tym - jestem matką artysty.

Zanim zostałam matką artysty, sądziłam, że bycie matką artysty to fajna sprawa. Jak pokazuje literatura, synowie-artyści często bardzo kochali swoje mamusie i stawiali im artystyczne pomniki - słowem lub pędzlem malowane. I dzięki temu, matki artystów jakby bocznymi drzwiami dostawały się na artystyczny panteon, unieśmiertelnione i upiększone przez nieobiektywne spojrzenie synków. Odkąd jednak jestem matką artysty, zaczynam rozumieć, że tak to mają tylko matki NIEKTÓRYCH artystów, i to bardzo nielicznych. Ja zaś załapałam się do tej drugiej, liczniejszej grupy, która do żadnego panteonu nie trafi, a na dodatek nieźle dostanie w kość.

Weźmy choćby pokój artysty. Panuje w nim zwykle nieład, który wielu zwie artystycznym, lecz bardzo niewielu chciałoby się z czymś takim stykać na co dzień. Ów "nieład" chętnie nazwałabym dosadniej, ale tego bloga czytają czasem moje nieletnie córki, więc się powstrzymam. Oczywiście, można przyjąć, że pokój artysty jest pokojem... artysty, więc matce artysty nic do tego. I szczerze mówiąc, jest to chyba najlepsza strategia, bo walka z "artystycznym nieładem" jest wyczerpująca i zwykle skazana na sromotną klęskę. Podobnie jak dyskusje o upływie czasu. Dla artysty bowiem płynie on zupełnie inaczej niż dla matki artysty. Czas artysty ma właściwości gumy (oczywiście, wyłącznie w mniemaniu artysty), doba liczy więcej godzin niż u zwykłych śmiertelników, terminy są po to, by je przesuwać, a sesja egzaminacyjna nigdy nie nadejdzie. Matka artysty, która nie jest w stanie tego pojąć, narażona jest na życie w ciągłym napięciu (zdąży - nie zdąży), chyba że umie powiedzieć sobie, że ma to w nosie. Tyle, że zwykle nie ma.

Kolejnym problemem matki artysty jest - że tak to ujmę obrazowo - materia, w której "robi" artysta. Szykując się do roli matki artysty, w duszy pieściłam obraz sztalug, farb, pędzli, ślicznie zaostrzonych ołówków lub różnobarwnych pasteli. W życiu mi do głowy nie przyszło, że po domu będą mi się walały akcesoria typu: ledy (takie małe żaróweczki), transformatory, wiadra kleju Vicol, taśma silikonowa (chyba z tysiąc metrów bieżących w rolkach), kalki kreślarskie, kartony w rozmiarach małego basenu i wiele innych przedmiotów, których przeznaczenia nawet się nie domyślam. Nie sądziłam też, że będę wydawała fortunę na zakupy w sklepach z artykułami budowlanymi i latała po całym mieście, szukając gipsu budowlanego, koniecznie tej, a nie innej firmy, sprzedawanego w workach po 30 kg! Albo, że dostanę zadanie polegające na kupieniu pasty do podłogi, co okaże się niemal mission impossible, bo bez problemu to sobie można kupić zagraniczne specyfiki do konserwacji podłóg, ale zwykłej pasty - takiej, jak to się kiedyś używało do parkietów, to za skarby świata! A co się człowiek wstydu naje! Sprzedawczyni w Leroy Merlin patrzyła na mnie jak na raroga, myśląc pewnie, że jakaś zacofana jestem, bo kto to widział w dzisiejszych czasach mieszkać na klepce wymagającej pastowania. I do głowy jej nie przyszło, że oto stoi przed nią matka artysty!

Piszę o tym w ramach autoterapii, lecząc się z zakupowej traumy, jaką przeżywałam przez całe dzisiejsze przedpołudnie. Latając za gipsem, pastą do podłóg i wiadrem (z tym przynajmniej nie było problemów), myślałam ponuro, że nie tak sobie wyobrażałam życie matki artysty. I uważam, że w ramach zadośćuczynienia należy mi się choć marny portrecik - najlepiej taki, na którym będę młoda i śliczna. Muszę o tym pogadać z moim artystą. I zrobię to - jak już odleje w gipsie stopy. Swoje własne.

Paszportowa "Polityka" kulturalna

Paszporty rozdane. Gala w Teatrze Wielkim odhaczona. Byłam, widziałam, słyszałam. Trochę się zniesmaczyłam, a trochę ucieszyłam. Wszystkiego opisywać nie będę, bo zrobi(ła) to prasa mainstreamowa, offowa, wirtualna i podziemna, a telewizja to nawet pokazała. Z powodu tej telewizyjnej transmisji, musiałam być na gali pół godziny wcześniej, co mi się nie udało przez warszawskie śniegi (problem z parkowaniem), więc od wczoraj telewizja kojarzy mi się dodatkowo ze stresem (do tej pory kojarzyła mi się głównie z meblem, który stoi nieużywany).

Gala... jak gala. Z brylantem w postaci Grażyny Torbickiej, która udowodniła, że profesjonalista uratuje każdą sytuację. Laureatka paszportu w kategorii Teatr, Sandra Korzeniak, powinna pani Torbickiej wysłać dobrego szampana, bo gdyby nie ona, pani Sandra spędziłaby na scenie kolejne 10 minut, zaplatając coś nieskładnie o ludziach i aniołach, a reszta laureatów nie zdążyłaby odebrać swoich paszportów.

Co może, w niektórych wypadkach, nie byłoby takie złe? Odniosłam bowiem wrażenie, że "Polityka" postanowiła przyznać paszporty wedle zasady "Panu Bogu świeczkę i diabłu ogarek". Świeczka była dla Łukasza Rostkowskiego (vel L.U.C.) za album "39/89 Zrozumieć Polskę". Ogarek dla Karola Radziszewskiego za wystawę w Zachęcie "Siusiu w torcik".

Album Rostkowskiego przesłuchałam i zdejmuję przed nim kapelusz (fakt, że nie noszę, jest bez znaczenia - i tak zdejmuję). Wystawy Radziszewskiego nie widziałam i już nie zobaczę, bo skończyła się w listopadzie, ale wiem, co na niej było i dlaczego na nią nie poszłam. Nie dlatego, że kurator Radziszewski postanowił metaforycznie nasikać do tortu, czyli dokonać artystycznej prowokacji. Ale dlatego, że w tej prowokacji, która w sztuce nie jest niczym nowym, posunął się o parę mostów za daleko. Pokazywanie w jednym z najważniejszych muzeów tego kraju filmu pornograficznego tak się ma do sztuki, jak sikanie do tortu na urodzinach ukochanego dziadka do szacunku dla jubilata.

Fakt, że była to pornografia gejowska, jest kompletnie bez znaczenia. W wersji hetero byłaby równie smaczna (choć pewnie nie dla wszystkich) i równie na miejscu. Oczywiście, można dorabiać ideologię - sama jestem w stanie wykoncypować piękne uzasadnienie (np. pornografia = przedmiotowe traktowanie człowieka, a galeria = miejsce pokazywania przedmiotów - lub coś równie błyskotliwego). Ale można też podejrzewać, że skoro wystawa pana Radziszewskiego potrzebowała aż tak bulwersującego wabika, to może sama kiepsko się broniła?

Widocznie jednak  "Polityka" dojrzała w tym jakąś głębię, skoro Karol Radziszewski paszport dostał. I wiecie co? Może to nie taki głupi pomysł? Z paszportem pan Radziszewski może pojechać sobie gdzieś poza Unię Europejską i sikać w cudze torciki. Na przykład, białoruskie.