W stepie szerokim, czyli urlop w Kazachstanie. Część szósta: W Kanionie Szaryńskim

Po wrażeniach wielkomiejskich (Astana) pora na trochę natury. Tym bardziej, że kazachskiej przyrody zaznaliśmy w dużych dawkach.

Zaczęliśmy od gór. A ściślej rzecz biorąc od kanionów. Zasadniczo, miał to być jeden kanion, który przewodniki nazywają Kanionem Szaryńskim. Jak się jednak okazało, Kanion Szaryński to cała sieć rozsianych na sporej powierzchni kanionów, z których każdy jest inny. By je opisać w skrócie, najlepiej posłużyć się kolorami – jest kanion czerwony, kanion żółty i kanion czarny. Summa summarum, odwiedziliśmy wszystkie trzy, choć najdłuższą wizytę złożyliśmy w kanionie czerwonym, zwanym też Doliną Zamków.

Poranna medytacja w Kanionie Szaryńskim. Fot. M. Talarek

Nim jednak było nam dane zachwycić się krajobrazem jak z amerykańskich westernów, musieliśmy zapłacić frycowe. Nasz telefoniczny gps okazał się źle poinformowany i na autostradzie (tak, tak, jest w Kazachstanie autostrada, bodaj że jedna jedyna, ale za to nówka-sztuka, której żadna aplikacja jeszcze nie wprowadziła do systemu) przegapił nasz zjazd. Po paru kilometrach od nieszczęsnego zjazdu zaczęliśmy coś podejrzewać. Po paru następnych podejrzenia przerodziły się w pewność – zasuwamy ku chińskiej granicy, a Dolina Zamków została za plecami. Zrobiło się nieco nerwowo – w planach mieliśmy podziwianie zachodu słońca nad kanionem, a pora zrobiła się późnawa. Jak okiem sięgnąć nie widać żadnej opcji nawrotki.

Nagle zauważyliśmy coś w rodzaju parkingu, a na nim dwa samochody. Jednomyślna decyzja – trzeba spytać, jak z tego ambarasu się wykaraskać. Zatrzymujem się, wychodzimy z Ravki. Jeden gość właśnie rozłożył dywanik i zaczyna modły – mowy nie ma, żeby mu przeszkodzić. Drugi, najwyraźniej mniej religijny, po prostu stoi i kurzy papierosa. Idziemy do niego, pytamy o drogę do kanionu. Nasze podejrzenia potwierdzają się w całej rozciągłości – z prędkością 100 km/h oddalamy się od celu. Pytamy o najbliższy zjazd. Gość drapie się po głowie i mówi, że będzie za jakieś... 100 km. No tak, to Kazachstan, tu odległości liczy się w setkach. Przekonaliśmy się o tym później po wielokroć, gdy pytaliśmy, czy coś jest daleko. Daleko? Nie, niedaleko, będzie jakieś 200 km...

Którędy na Szaryń? Fot. M. Talarek

Gość widzi naszą rozpacz i podsuwa rozwiązanie. Jakieś dwa kilometry wcześniej są na autostradzie roboty. Barierka oddzielająca pasy ruchu ma przerwę. Wróćcie się tam i przejedźcie na przeciwległy pas. Jak to „wróćcie się”? – pytamy wstrząśnięci - Na wstecznym? E, nie, zwyczajnie. Obróćcie samochód, włączcie awaryjne i trzymajcie się blisko pobocza. Nadal nie możemy uwierzyć, że on tak poważnie. A policja? – wytaczamy działo. Gość śmieje się serdecznie i mówi: Ja jestem policja. Nie uwierzyliśmy. Ale zrobiliśmy, jak radził. Z duszą na ramieniu i śmiercią w oczach. Udało się. Po dwóch najdłuższych kilometrach autostrady w życiu dobrnęliśmy do przerwy w barierce i już po chwili zasuwaliśmy setką w stronę kanionu.

Zachód słońca podziwialiśmy nad autostradą. Do Doliny Zamków dotarliśmy ciemną nocą. Strażnicy pilnujący wjazdu do parku narodowego byli mocno zaskoczeni, że o tej porze ktoś tam się pcha. Radzili podjechać kawałek, rozstawić namiot i poczekać do rana. Posłuchaliśmy rady. W nagrodę nad namiotem wartę trzymała Wielka Niedźwiedzica, którą mąż Przyjaciółki złapał w sidła swojego obiektywu.
 

Wielka Niedźwiedzica nad naszym namiotem. Fot. M. Talarek

Po nocy krótkiej, bo zimnej, do woli i z rozkoszą podziwialiśmy wschód słońca, od którego czerwone skały kanionu stały się jeszcze bardziej czerwone. Towarzyszyły nam w tym licznie hasające wokół namiotu stepowe gryzonie. Szybko się przekonaliśmy, że ich obecność na stepie oznacza, że trzeba uważnie stawiać stopy, bo ilość wykopanych przez nie nor skutecznie zwiększa ryzyko skręcenia kostki. Są to stworzonka dosyć płochliwe, choć u niektórych - jak widać na poniższym zdjęciu - "parcie na szkło" zwyciężało z lękiem przed tymi dwunożnymi potworami, które nie wiedzieć po co szwendają się wokół ich domków.

Stepowy gryzoń (nazwa nieznana). Fot. M. Talarek

Potem było zejście na dno kanionu. Z sobie tylko wiadomych względów wybraliśmy drogę najtrudniejszą z możliwych, którą poza nami nikt chyba nie chodzi (tak w każdym razie wynikało z informacji udzielonych post factum przez strażników parku). A nie chodzi, bo tylko idiota lub samobójca pójdzie z ciężkim plecakiem czymś w rodzaju koziej ścieżki, gdzie trapery ślizgają się na osypujących się kamieniach, a czasem trzeba iść przyklejonym do skały, za plecami mając tylko przepaść. Nasi aniołowie stróże mieli w tym dniu kupę roboty. Skończyło się na jednym zjeździe na twarz po kamienistym żlebie (mój PiW) oraz ataku histerii na wspomnianej półce skalnej (ja). PiW miał po wypadku na przedramieniu rany, jakby go zaatakowała Wielka Niedźwiedzica. Ja wstydziłam się tego, co wykrzykiwałam w trakcie przeprawy nad przepaścią, co najmniej do końca dnia. Innymi słowy, ucierpiała jedna ręka i jedna duma. Nieźle, jak na tę trasę.

Jeśli o mnie chodzi, ochy i achy towarzyszyły mi głównie w drodze powrotnej, kiedy to już poszliśmy normalną drogą, a nie jakimś samobójczym szlakiem. Tym razem patrzyliśmy na kanion z dołu, czując, jak jego ściany napierają na nas swoim czerwonym masywem, i podziwiając rzeźby, jakie stworzyła Matka Natura. Żeby to wszystko opisać, potrzebowałabym kilku tomów. Dlatego...

BB i skała-serce. For. M. Talarek

ciąg dalszy nastąpi.

Pa! Ryżanka

W stepie szerokim, czyli urlop w Kazachstanie. Część piąta: Astana wielka jest

fot. W. Biały

W Astanie spędziliśmy o jeden dzień więcej niż planowaliśmy. Wszystko przez remont pasów startowych na astańskim lotnisku oraz linie lotnicze SCAT, które jako alternatywę dla porannego lotu do Ałmaty zaproponowały nam lot późnowieczorny. Co było robić? Choć wyczerpani nocnym lotem Warszawa - Astana, poczłapaliśmy do przechowalni bagażu, zostawiliśmy nasze klamoty i uzbrojeni w przewodnik ruszyliśmy na nieplanowany spacer po stolicy.

Jak się wkrótce okazało, słowo "uzbrojeni" było mocno na wyrost. Należałoby raczej powiedzieć, że nasza "broń" była klasycznym niewypałem. Już pobieżna lektura wydanego przez Księgarnię Globtrotera przewodnika wprawiła nas w konsternację. Autor dzieła (litościwie przemilczę nazwisko, kto chce, to sobie sprawdzi), nie mógł się na przykład zdecydować, czy nazwa Ałmaty to rzeczownik w liczbie mnogiej czy pojedynczej. W jednym zdaniu dowiadywaliśmy się o atrakcjach, które mogą nas zaskoczyć w "Ałmatach". W innym Ałmaty okazywało (nie okazywały) się miastem pełnym interesujących zabytków. I choć z Astaną takiego problemu nie było, dłuższe obcowanie z przewodnikiem zrodziło w nas przekonanie, że: a) autor nigdy w Kazachstanie nie był; b) dokonał przekładu z języka obcego, najpewniej rosyjskiego, o czym świadczyło uporczywe nazywanie pewnego asyryjskiego władcy carem.

Jeśli się, miły Czytelniku, wybierzesz do Astany, radzę, byś na lotnisku nie rozglądał się za taksówką. Nie ma to najmniejszego sensu, gdyż do centrum zawiozą Cię bezpośrednio i w bardzo przystępnej cenie dwie linie autobusowe - 10 i 12. Musisz tylko uważać z powrotem, gdyż ich trasy są jakoś tak dziwnie zaprojektowane, że wracając na lotnisko, o mały włos pojechalibyśmy w stronę przeciwną niż należy. Proszę mnie nie pytać, jak to możliwe, do dziś nie rozumiem. Grunt, że sympatyczna bileterka (tak, tak, w Kazachstanie - przynajmniej tam, gdzie korzystaliśmy z transportu miejskiego, bilety kupuje się u biletera-kontrolera) przepytała nas, dokąd jedziemy, i kazała się przesiąść.

Bileterzy w ogóle są bardzo pomocni - nie tylko w ustalaniu, gdzie należy wysiąść, ale i w innych kwestiach. W jednym z autobusów, gdy tylko kupiliśmy bilety, kontrolerka machnęła ręką na dwóch siedzących niedaleko młodzieńców i wrzasnęła tonem nieznoszącym sprzeciwu "Malcziki, wstawat'!" Chłopaki zerwały się z miejsca, a bileterka popchnęła na siedzenia mnie i moją Przyjaciółkę. Pojęcia nie mam, czy zdecydował fakt, że jesteśmy "żeńszczyny", czy to, że jesteśmy "w pewnym wieku" (Boże, uchowaj!), czy też może był to gest uprzejmości dla cudzoziemców.

Co do samej Astany, obejrzeliśmy ją sobie dosyć dokładnie, a wspomniane wyżej komplikacje z lotem do Ałmaty sprawiły, że dane nam było zwiedzić zarówno Astanę "letnią" (dwadzieścia pięć stopni w cieniu), jak i Astanę "zimową" (plus dwa stopnie, lodowaty wiatr, coś w rodzaju śniegu). A wszystko to we wrześniu, w odstępie zaledwie 10 dni. Osobiście wolałam tę pierwszą Astanę - ciepłą i roziskrzoną słońcem odbijającym się w wielkich taflach szkła tamtejszych wieżowców. Wieżowców w przeważającej większości błękitnych, szafirowych, lazurowych. Można by powiedzieć, że Astana to miasto w smutnym kolorze blue, jak śpiewa nieoceniona Maryla R.

fot. M. Talarek

fot. W. Biały

Najbardziej dojmujące wrażenie? Astana jest WIELKA. Nie w sensie powierzchni (choć jest sporo większa od Warszawy) czy ludności (jak cały Kazachstan, także Astana jest wręcz pustawa). Astana jest wielka, bo prawie wszystko w niej jest wielkie. Okazałe, rozległe, niebotyczne - przymiotniki można mnożyć. Od razu widać, że Astana ma zachwycać i przytłaczać - sama nie wiem, co bardziej. Stworzona na fundamentach istniejącego od XIX w. miasta, stała się symbolem potęgi Kazachstanu i - co tu kryć - jego wodza, ojca narodu i jednostki czczonej niczym bóstwo - prezydenta Nazarbajewa. To on wymyślił Astanę, on zatrudnił światowej sławy urbanistów i architektów, za co miasto odpłaca mu się hojnie, nazywając co bardziej szacowne instytucje jego imieniem i utrwalając w coraz to bardziej szlachetnej materii rozmaite części ciała wielkiego prezydenta. W wieży Bajterek można przyłożyć dłoń do odcisku najszlachetniejszej z kazachskich dłoni, co - rzecz jasna - skrzętnie uczyniliśmy. Licho wie, może gość faktycznie przynosi szczęście.

fot. M. Talarek

Swoją drogą, Foster et consortes musieli się czuć, jakby chwycili Pana Boga za nogi, a może i za coś więcej, bo tak poszaleć z wyobraźnią i budżetem mogli chyba jeszcze tylko w Dubaju. Pod wieloma względami Astana przypomina zresztą Dubaj - można tu znaleźć podobnie "odjechane" formy architektoniczne i podobny rozmach. Kiedy jednak przyjrzeć się z bliska, podobieństwa się kończą - wykonawstwo wyraźnie nosi ślady całkiem postsowieckiej "dbałości". Nowiutkie fontanny pękają już tu i ówdzie i tylko patrzeć, jak całe miasto będzie potrzebowało kompleksowej renowacji.

Miłą odskocznią od tego urbanistyczno-architektonicznego szaleństwa jest leżąca po drugiej stronie rzeki stara Astana, gdzie można znaleźć kilka dziewiętnastowiecznych kamienic i drewnianych domów, dających poczucie, że i tu kiedyś było normalne życie.

fot. M. Talarek

Bo Astana sprawia wrażenie, jakby od początku do końca była sztuczna. Poruszamy się wśród czegoś na kształt filmowych dekoracji, a mijający nas ludzie bardziej przypominają statystów niż osoby z krwi i kości. Wrażenie to pogłębia się jeszcze, gdy się pojedzie do Ałmaty - miasta bardziej siermiężnego, mniej spektakularnego, za to po prostu prawdziwego i kipiącego życiem. Kiedy pytaliśmy mieszkańców Astany, gdzie znajdziemy bazar, na którym można kupić wyroby lokalnego rzemiosła, skierowano nas do... galerii handlowej Chan Szatyr - wielkiego budynku w kształcie "namiotu chana" (Foster i spółka, a jakże), gdzie o klienta walczą wszystkie marki znane nam z warszawskich centrów handlowych. Natomiast w starej części miasta wysłano nas do czegoś, co zwie się targiem, a co jest domem towarowym podzielonym na liczne butiki, gdzie niepodzielnie króluje chińszczyzna. Kazachskich wyrobów tyle co jak napłakał, a one podobno nigdy nie płaczą.

Na koniec słowo o czymś, co można by chyba uznać za syntezę ambicji prezydenta Nazarbajewa - o Piramidzie Pokoju i Pojednania (Foster i spółka, jakże by inaczej). Ta niesamowita budowla powstała jako miejsce, gdzie liderzy światowych religii mają deliberować o problemach tego łez padołu. I deliberują - co dwa lata odbywa się tam wielki jak ego Nazarbajewa kongres, z którego, jak wiemy, nic kompletnie nie wynika, oczywiście poza sławą i chwałą dla ojca narodu kazachskiego. Skorzystaliśmy z okazji, by usiąść na krzesłach zajmowanych przez wielkich tego świata. Napisaliśmy też przesłanie do liderów - karteczka z naszym tekstem czeka na nich w specjalnej skrzynce. Kusiło, by napisać "pocałujcie nas w nos". Napisaliśmy "no more war" - wprawdzie do rymu, ale bez większej nadziei na realizację tego szlachetnego przesłania.

fot. W. Biały

Ciąg dalszy, oczywiście, nastąpi.

Pa! Ryżanka

W stepie szerokim, czyli urlop w Kazachstanie. Część czwarta: Na drogach i bezdrożach

Dziś opowiem Ci, miły Czytelniku, o kazachskich drogach. Bez nich bowiem nasza podróż zwyczajnie nie miałaby miejsca. Przejechaliśmy dwa tysiące kilometrów z ogonkiem, co zgodnie uznaliśmy za cud, biorąc pod uwagę, po czym musieliśmy jeździć, oraz fakt, że nasza wypożyczona Ravka zniosła to dzielnie i dowiozła nas do krańca podróży w jednym kawałku.

Interesujące jest to, że kiedy opuszczaliśmy Polskę, Ravka była jeszcze Hiluxem, bo taki wóz zarezerwowaliśmy w ałmatyńskim biurze Avisa. Kiedy jednak zjawiliśmy się w rzeczonym biurze (notabene, mieści się ono w luksusowym hotelu, więc nasze pojawienie się w strojach zaprawionych w boju trampów wywołało lekkie zdziwienie na twarzach hotelowej obsługi), czekała nas niespodzianka. "Naszego" Hiluxa gwizdnął nam sprzed nosa niejaki Bot Petrus (takie nazwisko figurowało na umowie, która przypadkowo została nam okazana), a dla nas została toyota RAV. Dyskusja była bezprzedmiotowa - mogliśmy albo wziąć Ravkę, albo nic. Przeklęliśmy w duchu Bota Petrusa, ja skomentowałam, że skoro nazywa się Bot, na pewno musi być kimś niecnym, a w ogóle to wcale nie jest pewne, czy ma cechy ludzkie (wiem co mówię, z botami mam w robocie do czynienia na co dzień), wzięliśmy Ravkę i ruszyliśmy na podbój kazachskich dróg i bezdroży.

Z przewagą tych ostatnich, jak się okazało. Takich dziur, dołów, kolein, tarek, kamieni i innych atrakcji nie zaznałam w całym moim życiu. No, może z wyjątkiem gruzińskiej Drogi Wojennej, ale w Kazachstanie dawka była piorunująca. Co ciekawe, kazachskie drogi mają irytującą skłonność do robienia kierowcom niespodzianek. Jedziemy sobie, dajmy na to, na trasie Kanion Szaryński - wioska Saty. Na początku jest milutko, asfalt wprawdzie chropawy, ale do przeżycia. Nagle się kończy, by przejść w żwirowy koszmar. Ciągnie się i ciągnie kilometrami, a żeby nie było za łatwo, na środku drogi powbijane są stalowe pręty - chyba coś w rodzaju znaczników geodezyjnych, które są na tyle grube i sztywne, by z łatwością przebić oponę, ale na tyle cienkie i krótkie, że w zapadającym zmroku stają się kompletnie niewidoczne. Nagle - cud! Znowu jest asfalt. Tym razem gładki i równy jak lodowisko na olimpiadzie w Soczi. Oddychamy z ulgą, Ravka dostaje zastrzyk energii i wreszcie pokazuje, na co ją stać. A już w chwilę później - prrrr!  Ale przed prrr, gwałtowne łup! Koniec asfaltu, znowu szuter. I tak już do końca.

Generalnie, można powiedzieć, że po kazachskich drogach nie tyle jeździliśmy, ile się po nich tłukliśmy. Ravka dostała naprawdę nieźle w kość, a my razem z nią. Pokonywanie stepowych dróg parku Ałtynemel należało do przeżyć bardzo szczególnych - o tym, że jesteśmy na drodze świadczył jedynie jaśniejszy, wyjeżdżony ślad pod oponami i równie dobrze moglibyśmy jechać obok, nie odczuwając specjalnej różnicy. Z jednym wyjątkiem - drogi do petroglifów. Tu zjechanie z drogi choć na centymetr groziło zawieszeniem się na szczodrze rozsianych na poboczu głazach. Które, nawiasem mówiąc, zalegały też i na samej drodze. W obawie przed rozcięciem opon nasi panowie dzielili się obowiązkami - jeden prowadził, a drugi szedł przed Ravką i usuwał co ostrzejsze skały spod jej delikatnych stóp. W pewnym momencie uznaliśmy jednak, że skoro poruszamy się w tempie 5 km na godzinę, to pieszo pójdzie nam się niewiele wolniej, a na pewno przyjemniej. Porzuciliśmy Ravkę na poboczu (zaparkowanie między jedną skałą a drugą to był prawdziwy majstersztyk) i dalszą drogę pokonaliśmy na nogach.

Ravka służyła nam wiernie i z oddaniem, za co byliśmy jej niewymownie wdzięczni. W uznaniu zasług zdradziliśmy ją tylko raz. Kiedy zwierzyliśmy się naszej gospodyni w Saty, że wybieramy się na podbój jeziora Kaindy, chaziajka złapała za telefon, mówiąc, że zaraz nam zamówi szafiora (kierowcę, znaczy). Zaprotestowaliśmy, że nie, że po co, że przecież my sami... Chaziajka jednak nie na darmo była nauczycielką - tonem nieznoszącym sprzeciwu pouczyła nas, że droga do Kaindy nadaje się wyłącznie na specjalny samochód i jeśli chcemy tam dojechać żywi, musimy jej posłuchać. Szczerze mówiąc, podejrzewaliśmy małodusznie, że to klasyczny sposób na to, by naciągnąć naiwnych turystów i dać zarobić kuzynowi. Kiedy jednak następnego dnia pokonywaliśmy trasę Saty - Kaindy pięćdziesięcioletnim uazem, zmieniliśmy zdanie. Czego jak czego, ale przeprawy przez rzekę w bród nasza Ravka chyba by nie przetrwała.

W nagrodę, że jej tego oszczędziliśmy, dostaliśmy uroczego szafiora, który przez całą trasę nie odezwał się ani razu (podejrzewamy, że znał wyłącznie kazachski, a może uzbecki), za to z uporem godnym lepszej sprawy zabawiał się w didżeja, racząc nas bardzo nieoczywistą mieszaniną języków, stylów i rytmów. Mąż Przyjaciółki spekulował, że był to swego rodzaju eksperyment - szafior sprawdzał nasze reakcje na różne utwory, bo wyrobić sobie opinię, co kręci zachodnich turystów. Ot, takie małe badanie rynku na czterech żywych organizmach.

By być sprawiedliwą, muszę dodać, że największą rekompensatą za obite na kazachskich drogach gnaty było wszystko to, co na nas czekało na końcu każdej z naszych tras - widoki jak z National Geographic, tyle że w realu. Ale o tym, co zobaczyliśmy tu i ówdzie, napiszę następnym razem. Czyli... ciąg dalszy nastąpi.

Pa! Ryżanka

PS. No, dobra, dziś jedna fotka - na zachętę do dalszej lektury.

Jezioro Kaindy

W stepie szerokim, czyli urlop w Kazachstanie. Część trzecia: Gdzie głowę złożyć

Planując naszą wyprawę, dość szybko przekonaliśmy się, że pod względem organizacyjnym nie będzie ona podobna do innych - ot, choćby do tej, którą odbyliśmy w ubiegłym roku na Sycylię. Wtedy całą trasę zaprojektowaliśmy w najdrobniejszych szczegółach, porezerwowaliśmy wszystkie noclegi i kolejne odcinki pokonywaliśmy w czasie z grubsza zgodnym z przewidzianym. Kazachstan niemal od razu powiedział nam jasno: nic z tych rzeczy, moi drodzy!

Astana i Ałmaty, gdzie noclegi zarezerwowaliśmy przez Booking.com, nie stanowiły problemu (tak nam się przynajmniej wydawało, bo życie zweryfikowało to przeświadczenie dosyć radykalnie). Gorzej z tak zwaną prowincją. Wygrzebane z wielkim trudem w sieci adresy internetowe agencji turystycznych okazały się kompletnie nieprzydatne. Wszystkie maile, jakie wysłałam, zostały chyba skierowane na Berdyczów. Nie doceniono nawet mojego poświęcenia, które wyraziło się w mozolnym kleceniu korespondencji po rosyjsku. Odpowiedziała mi pełna lekceważenia cisza. Kiedy więc ruszaliśmy w podróż, wiedzieliśmy z grubsza, gdzie będziemy nocowali w miastach. Reszta miała się okazać na miejscu.

Ałmaty potraktowało nas przychylnie. Zarezerwowany hostel okazał się całkiem sympatycznym miejscem, okupowanym w miażdżącej większości przez Kazachów. Cudzoziemców było jak na lekarstwo - poza nami, przebywał tam pewien miły Słowak w wieku emerytalnym, o czym informował z radością i satysfakcją, podkreślając, że tylko na emeryturze może sobie człowiek pozwolić na pięciotygodniową włóczęgę po Kazachstanie, Uzbekistanie, Tadżykistanie i paru innych stanach. By nie psuć atmosfery, nie wszczęliśmy dyskusji na temat wysokości świadczeń emerytalnych w naszych ojczyznach. Spotkaliśmy też rodaczkę - intrygujące dziewczę o niebieskich (!) włosach i radykalnych, lewicowych poglądach, której piercingi, fryzura oraz deklaracje, że prosto z Kazachstanu udaje się na paradę równości, stanowiły przedmiot pełnego konsternacji zainteresowania kazachskich studentów. Ci ostatni, jak się okazało, traktowali hostel jak akademik i żyli tam sobie na stałe, często-gęsto okupując kuchnię i pichcąc potrawy suto zaprawiane czymś straszliwie ostrym (zostaliśmy poczęstowani - kasłałam przez resztę wieczoru). Jakim cudem udawało im się tam uczyć, pozostanie dla mnie zagadką.

Hostelowa obsługa mówiła wprawdzie wyłącznie po rosyjsku, ale za to była niezwykle miła i chętna do rozwiązywania naszych problemów (np. braku prądu w naszym pokoju). Uroku miejscu dodawał fakt, że tuż obok znajdował się meczet i o świcie oraz zachodzie słońca, jeśli tylko byliśmy na miejscu, mogliśmy słuchać melodyjnych nawoływań muezzina. Urok bladł znacząco, gdy tylko udawaliśmy się pod prysznic. Stan infrastruktury łazienkowej wołał gromko o pomstę do nieba, której na imię solidny remont. No ale była ciepła woda, lecąca pod niezłym ciśnieniem, więc narzekać nie wypadało.

Tym bardziej, że jak się okazało już wkrótce, takie luksusy jak toaleta i prysznic nie były nam pisane na całej trasie. Dwie noce spędzone pod namiotem - jedna w Kanionie Szaryńskim, a druga wśród tamaryszków nad jeziorem Kapczagaj, utwierdziły mnie w przekonaniu, że zapakowane do plecaka "na wszelki wypadek" chusteczki cleanic nie były głupim pomysłem. Notabene, ten drugi nocleg przypadł na nagłą zmianę pogody - dobę wcześniej zaczął wiać potężny i chłodny wiatr, który sprawił, że temperatura w nocy spadła w okolice zera. Dawno nie miałam na sobie tylu warstw ubrania. I dawno tak nie zmarzłam. Ale nie ma tego złego. Zimno wyganiało nas z legowiska przed świtem i mogliśmy się napawać widokiem takich wschodów słońca, że klękajcie narody. A takie gwiazdy jak nad Kanionem Szaryńskim, widziałam jedynie nad jordańską pustynią Wadi Rum.

Musieliśmy też zweryfikować nasze przeświadczenie, że "zawsze przecież możemy znaleźć nocleg u ludzi". Akurat! Owszem, tam gdzie turyści są na porządku dziennym - jak na przykład w wiosce Saty leżącej niedaleko granicy z Uzbekistanem i będącej bazą wypadową nad jeziora Kaindy i Kolsai, podróżnicy znajdą nocleg bez trudu. Zwłaszcza jeśli znają rosyjski. Inaczej nie zrozumieją napisu "здесь живут туристы" umieszczonego na bramie jednego z domów. My, obeznani z cyrylicą od szkoły podstawowej, w lot załapaliśmy, że "tu mieszkają turyści". Czyli my. Szybko też uznaliśmy przywołany przez gospodynię w negocjacjach cenowych argument "u mnie jest toaleta i prysznic" za decydujący. Kiedy się okazało, że prysznic był, ale działał tylko teoretycznie (siąpanie po kropelce trudno uznać za standard), na renegocjacje było już za późno.

Jednakże w miejscach, gdzie "turisty" nie "żywut", mieszkańcy nie okazali się tak chętni do przyjmowania nas pod swój dach. Ba, odnieśliśmy wrażenie, że pojąć nie mogą, po kiego włóczymy się po ich wiosce, a prosty wniosek z tego niezrozumienia był taki, że nasze cele na pewno są podejrzane. Skończyło się rozbiciem namiotu na stepie, wśród tamaryszków. 

Ale nic nie przebije wstrząsu, który czekał nas w noclegowni u bram parku narodowego Ałtynemel. Do urzędu wydającego zgodę na wjazd do parku dotarliśmy po wyczerpującej podróży z wioski Saty. Seriozny "czynownik" odpytał nas z celu wizyty, tras, które chcemy pokonać, i czasu, który zamierzamy tam spędzić. Potem spytał, czy potrzebujemy przewodnika, i zanim zdążyliśmy odpowiedzieć  cokolwiek, dodał, że jego wynajęcie jest obowiązkowe. No, skoro obowiązkowe... Na koniec przesłuchania padło pytanie, gdzie będziemy spali. Byliśmy łatwym łupem - o miejscu noclegu nie mieliśmy bladego pojęcia, bo "to się miało okazać na miejscu". Zaoferował nam dwie opcje - hostel przy biurze parku (droższy) i inny przy wjeździe do parku (tańszy). Spytany o różnicę, coś tam zaplótł dosyć nieprecyzyjnie, ale zrozumieliśmy z grubsza, że w opcji tańszej będziemy wszyscy czworo spali w jednym pokoju. Dla kogoś, kto miał już za sobą wspólne noce w namiocie, to betka.  Wybraliśmy wariant drugi.

Kiedy po kilku kilometrach drogi przez step dojechaliśmy do rzeczonej noclegowni, moim udręczonym oczom ukazał się taki oto widok.

A w chwilę później taki:

Nieobeznanych z cyrylicą informuję, że napis na stojącym w stepie szerokim blaszaku dumnie głosił "Prysznic". Drugi z przybytków nie potrzebował opisu. W pierwszym odruchu chciałyśmy z Przyjaciółką namówić małżonków na wrzucenie wstecznego i powrót do czynownika. W drugim, obliczyłam w duchu, na ile starczy nam zapas chusteczek cleanic. W międzyczasie weszliśmy do chałupki, której gospodarz - miły starszy pan odziany w barwy paramilitarne, kazał nam zdjąć buty i oprowadził po włościach. Uwagę, że z tymi butami to chyba przegięcie, skoro prysznic jest w stepie, a wychodek takoż, zostawiłam chwilowo dla siebie. I chwała Panu! Bo już chwilę później moje oczy oglądały dwie (!) toalety, każdą wyposażoną w kibelek i prysznic. Alleluja!

Choć wystrój toalet można by elegancko nazwać minimalistycznym, ciepła woda leciała z prysznica z siłą wodospadu, wiec narzekanie należałoby zaliczyć w poczet grzechów śmiertelnych. Na marginesie dodam, że wygódka za płotem nie stała bezużytecznie - korzystali z niej nasi gospodarze. Czy używali "stepowego" prysznica, nie udało mi się wyśledzić.

O noclegach w Astanie napiszę osobno, bo... Nieważne. Ciąg dalszy nastąpi!

Pa! Ryżanka

Moja Ryska Przygoda. Kemeri, czyli deszcz, komary i ja

Od jakiegoś czasu wybierałam się do Kemeri. To park narodowy, pełen lasów i bagien, jak czytałam, bardzo malowniczy, położony jakieś 50 km od Rygi, na zachodnim krańcu Jurmali. Wybierałam się i wybierałam, ale się nie składało. Wczoraj więc postanowiłam, że w ten weekend to już na bank! Prognoza wprawdzie była niezbyt zachęcająca (chmury i opady, z rzadka wątłe słońce), ale ponieważ prognozy nieczęsto się tu sprawdzają, uznałam, że brak deszczu i skrawki błękitu z rana to wystarczająca zachęta, by wyprawę odbyć. Na wszelki wypadek wzięłam do plecaka sztormiak i parasol - z doświadczenia wiem, że jak je dźwigam, to słońce praży jak najęte.

Nie tym razem, niestety! Już na stacji w Kemeri niebo powitało mnie przygnębiającą szarością. Fakt, że z pociągu wysiadłam sama, a okolica ziała dojmującą pustką, świadczył sam za siebie. Jakieś czterdzieści minut później, gdy docierałam do ukrytej w lesie informacji turystycznej o wdzięcznej nazwie Meża Maja (co wcale nie znaczy, że mają męża, lub mąż Mai, ale że jest to leśny domek, czyli leśniczówka), otworzyłam parasol.

W Meża Maja przywitała mnie miła pani, która na mój widok wyraźnie się ożywiła. Dała mi mapy, pokazała różne warianty tras pieszych i mimochodem rzuciła, że mogę się w lesie natknąć na komary. Niezbyt mnie to ucieszyło, bo moje relacje z komarami są mocno niesymetryczne - one mnie uwielbiają, a ja ich nie. Uznałam jednak, że "natknąć się" oznacza możliwość napotkania tu i ówdzie, więc nie zwlekając dłużej, nadal pod parasolem, pomaszerowałam w las.

Było jak w przewodniku. Przepiękne, mieszane lasy. Bagna i uroczyska. Jezioro i ptasia wieża. Wrzosowiska i trzęsawiska. A oprócz tego: deszcz, komary i ja. Ja, i tylko ja. Bo przez całą wyprawę nie spotkałam na tasie żywego ducha. Poza ptakami i komarami, ale tych pierwszych prawie nie zauważyłam, walcząc o życie z tymi drugimi. Dawno czegoś takiego nie przeżyłam. W miarę bezpiecznie było tylko w marszu. Bo kiedy tylko próbowałam się zatrzymać, obsiadał mnie przerażający i bzyczący rój, któremu niestraszna była moja powiewająca na wszystkie strony mapka. Zdjęcia strzelałam z biodra, czując się niczym reporter wojenny, a zamiast kul, wokół głowy bzyczały mi te krwiożercze potwory.

Odrobiny wytchnienia zaznałam na ptasiej wieży nad jeziorem. Wdrapałam się na nią, żeby podziwiać widoki i choć widoków nie było, bo zasłaniał je deszcz, nie było też komarów. Widocznie nie chciało im się wlatywać tak wysoko. Przesiedziałam tam ze trzy kwadranse, licząc na to, że przestanie lać. W końcu dałam za wygraną. Pod przemoczonym do szczętu parasolem pomaszerowałam ku zaznaczonej na mapce wiosce Kudra, skąd podobno odchodził pociąg do Rygi.

Ostatnie kilometry pokonałam w tempie, którego nie powstydziłby się Robert Korzeniowski. Żeby nie zwariować, powtarzałam jak mantrę: "Boże, jak tu pięknie! Boże, jak tu pięknie! Psiakrew, poszedł won w cholerę! (To nie do Ciebie, Panie Boże! To do komara!)". Dawno mnie tak nie ucieszył widok stacji kolejowej, choć była to tylko mała budka przy jednym, jedynym torze. Na szczęście, pociąg jeździł, a co więcej, przyjechał piętnaście minut później. Gdybym się o ten kwadrans spóźniła, musiałabym czekać półtorej godziny. Uf.

Po dotarciu do domu policzyłam bąble. 27. Słownie: dwadzieścia siedem. Choć podejrzewam, że mam ich więcej, bo tych z tyłu nie mogłam policzyć dokładnie, a niektóre wyglądają na "wkłucie podwójne". Przywieziony z Warszawy hydrocortison zużyłam niemal w całości. Teraz czuję się jak jeden wielki bąbel nasączony hydrocortisonem. Na pociechę mam piękny bukiet wrzosów, które zebrałam z narażeniem życia.

Konkluzja? Jeśli, drogi Czytelniku, będziesz kiedyś w Rydze, koniecznie wybierz się do Kemeri! Sprawdź jednak dokładnie prognozę pogody. I oblej się repelentem. Aha, i nie zapomnij parasola - w końcu to Łotwa!

Mrs. White goes to Washington. Selfie z Lincolem

Są takie miejsca na ziemi, z których kultura masowa uczyniła miejsca niemalże kultu. Wieża Eiffela, Schody Hiszpańskie, Empire State Building, Pałac Kutury i Nauki... Nie, no trochę się rozpędziłam. Pałac Kultury jeszcze czeka na swoje pięć minut. Za to na pewno nie musi na nie czekać Biały Dom lub Lincoln Memorial. Liczba filmów, w których się pojawiają, przekracza wszelkie normy dobrego smaku, któremu na imię umiar. Zatem być w Waszyngtonie i nie usiąć na schodach u stóp Abrahama Lincolna, to jak być w Paryżu i nie zobaczyć Wieży Eiffela. 

Ponieważ dziś, za parę godzin odlatuję do Rygi, postanowiłam nadrobić tę haniebną zaległość i skoro świt udałam się z wizytą do Abrahama. Nadmienię, że wizytę u Barracka już złożyłam wczoraj wieczorem, bo jedno ze służbowych spotkań miało miejsce tuż obok Białego Domu. 

Jakimś cudem dotarłam do celu, nie zgubiwszy się po drodze. Byż może dlatego, że droga była prosta jak w mordę strzelił, a recepcjonistka z hotelu uprzejmie, acz stanowczo, uświadomiła mi, że zamierzałam iść w stronę przeciwną do właściwej. Potem już poszło jak z płatka. 

I oto siedzę na schodach Lincoln Memorial i gapię się na Reflecting Pool, która dla mnie chwilowo stała się Reflection Pool. Dookoła mnóstwo turystów. Chodzą, gadają, robią sobie nawzajem zdjęcia. Rodziny, znajomi, pary... Mieszanina języków, ras, kultur. A do mnie dociera, że choć siedzę na jednych z najsłynniejszych schodów świata, radości z tego nie mam za grosz. Bo ci, z którymi chciałabym tu siedzieć, są o 7.189 kilometrów stąd. I niestety, nie mam komu powiedzieć "A pamiętasz, jak Forrest Gump krzyczał z tych schodów do Jane?" 

Więc na pociechę robię sobie fotkę z Lincolnem. Selfie. Najsmutniejsze zjdęcie świata.

Mrs. White goes to Washington. Pani nie w mundurze?

Trzecia trzdzieści. Nad ranem. A może w nocy - za oknem egipskie ciemności. Niech to szlag! Od godziny walczę o kolejne minuty snu. Jak widać, walka przegarna. Wojna trwa - jeszcze cztery noce.

Wczorajszy dzień zaczął się trochę jak przedwczorajszy wieczór. Żeby wziąć udział w wydarzeniu, dla którego pokonałam ocean (dwa i pół filmu, pół powieści, kiepski lunch, chrapiący sąsiad), musiałam się dostać na teren wojskowy. W każdym kraju to wyzwanie. W Stanach wyczyn na miarę zdobycia, hm, żeby nie przesadzić - okej, dla mnie niech będzie Orla Perć.

Zaczęło się jeszcze w Rydze. Maile od organizatorów uświadomiły mi, że lekko nie będzie. Kupa formularzy, telefony i maile do ambasady. Choć sama byłam pracownikiem państwowej administracji, wypełnianie urzędowych papierów zawsze przywołuje najgorsze skojarzenia i powoduje lęk, że coś wypełnię nie tak, o czymś zapomnę, któryś kwit zwyczajnie zgubię. Homo biurocratus to ja nie jestem.

Uporałam się z tym wszystkim i wsiadając do samolotu, dwadzieścia razy sprawdzałam, czy któraś z kartek nie została w Rydze. Wczoraj rano, przy bramie do rzeczonego Obiektu (piszę wielką literą, bo obiekty wojskowe budzą mój ogromny respekt), wręczyłam plik formularzy amerykańskiemu panu w mundurze i zmowiłam krótką modlitwę do św. Tadeusza Judy - nie takie sprawy załatwiał.

Pan był, nie powiem, miły. Kolegę, który przybył w mundurze armii swojego kraju, z miejsca poinformował, że od niego żadnych papierów nie chce. Co mundur, to mundur! Mnie spytał, czy czasem też nie mam munduru. Ja spytałam, czy skautowski by się nadał. On, że - cha, cha, cha - nietety nie. Ja, że w takim razie nie żałuję, że go nie przytargałam, ale że innego nie mam. Pan na to, że szkoda, ale don't worry, zrobimy background check i będę mogła wejść. Po czym zniknął w budce strażników.

Staliśmy pod tą budką w czterdziestopniowym upale (w Waszyngtonie aura jak w Bangkoku - gorąco i wilgotno), kolega spocony jak mysz, ja rozdarta między zazdością, że ma mundur, a współczuciem, że ma mundur. Przez szklane ściany budki widziałam, jak pan z poważną miną studiuje mój paszport i resztę kwitów. Gdzieś dzwoni. Znów studiuje. Po czym wychyla się i mówi: Sorry, Maam, proszę o cierpliwość. I am working on you.

Aż się wzdrygnęłam. To niewinne zdanie, które po prostu znaczy "zajmuję się pani sprawą", w dosłownym tłumaczeniu brzmi "pracuję nad panią". Znaczy, rozpracowuję cię, kobieto. Prześwietlam i skanuję. Za chwilę twoje życie nie będzie miało przede mną tajemnic. Stój tam i czekaj cierpliwie, póki nie dowiem się wszystkiego. Za chwilę odkryję, że w formularzu nr XYZ zapomniałaś wpisać numeru ubezpieczenia społecznego (co prawda, to prawda) i będę zmuszony odprawić cię z kwitkiem.

Kwitek, faktycznie, dostałam. Wielokrotnego użytku. Muszę go okazywać przy wejściu na teren Obiektu. To obecnie, obok paszportu, najcenniejszy kwitek w mojej kolekcji. Strzegę go jak oka w głowie. Kurczę, nie pamiętam, gdzie go wtryniłam! Do wyjścia z hotelu zostały cztery godziny. 

Moja Ryska Przygoda. Weekend na zamku

Gdy ktoś mnie spyta, czego nie brakuje na Łotwie, odpowiem bez wahania: deszczu i zamków. Związek między pierwszym i drugim, na pierwszy rzut oka nieoczywisty, w rzeczywistości jest dosyć ścisły. Żeby bowiem zwiedzić łotewskie zamki i pałace, trzeba się najeździć, a jak wiadomo, turystyka w czasie deszczu to średnia frajda.

Ja, do tej pory, miałam sporo szczęścia. Deszcz lał głównie w tygodniu, weekendy zaś, mimo marnych prognoz, okazywały się słoneczne. Swoją drogą, z tymi prognozami tutaj to prawdziwa loteria. Mam wrażenie, że ponieważ z jakichś przyczyn pogody na Łotwie nie da się przewidzieć, meteorolodzy, na wszelki wypadek zamieszczają prognozy z serii „na dwoje babka wróżyła", zatem spodziewasz się wszystkiego po trochu. Ale wróćmy do zamków.

                                                                               Sigulda

Jeśli wybierasz się, drogi Czytelniku, na zwiedzanie łotewskich zamków, z góry możesz założyć, że będą one dawną siedzibą kawalerów mieczowych (z czasem wchłoniętych przez zakon krzyżacki). No, w ostateczności jakiegoś biskupa. Oba wyżej wymienione zakony zapisały się różnymi zgłoskami w historii Łotwy, pozostawiając po sobie uroczą pamiątkę w postaci lepiej lub gorzej zachowanych zamczysk i twierdz. Najczęściej są to malownicze ruiny, którym przywraca się nieco blasku, odbudowując tę i ową basztę, ustawiając na zamkowym dziedzińcu dyby, a w załomie murów starą armatę.

Trzeba jednak przyznać, że tym zabiegom rekonstrukcyjnym towarzyszy spory wysiłek, by ruiny uczynić atrakcyjnymi. W dawnych zamkowych pomieszczeniach organizowane są naprawdę niezłe ekspozycje, często z wykorzystaniem multimediów, tak że wycieczka staje się pasjonującym spotkaniem z historią Łotwy, regionu, wreszcie samego zamku. Są też i polskie wątki, z których wynika, że byliśmy głównie najeźdźcą, co stanowi spory dysonans poznawczy dla kogoś, kto przez całą swoją edukację słyszał, że my to tylko za wolność waszą i naszą.

Do tej pory odwiedziłam cztery takie przybytki: w Bauska (XV w., kawalerowie mieczowi, potem arcybiskup, w końcu książęta Kurlandii), Cesis (XIII w., siedziba Wielkich Mistrzów zakonu kawalerów mieczowych), Siguldzie (XIII wiek, kawalerowie mieczowi) i Turaidzie (XIII w., siedziba arcybiskupów). Wszystkie cztery to dobrze utrzymane ruiny, za wyjątkiem ostatniego, który można nazwać „nówką-sztuką”, bo wszystko, co dziś wznosi się ponad ziemią, to efekt rekonstrukcji. I ciąg dalszy nastąpi.

Jak się kto uprze, to Siguldę, Turaidę i Cesis można załatwić za jednym zamachem, bo leżą niedaleko siebie (odległość Sigulda – Cesis to ok. 30 km). Z Siguldy malownicza ścieżka wiedzie przez park narodowy rzeki Gauji aż do Turaidy, więc jeśli się ktoś nie boi wędrówki i jest przygotowany na odrobinę wspinaczki, może tę trasę pokonać pieszo, z małym interludium na przejażdżkę kolejką linową z Siguldy do Krimuldy. Widoki jak marzenie! Oczywiście, wszędzie da się dojechać także na kołach, my jednak wybraliśmy spacer. Do Cesis trzeba już dojechać samochodem lub autobusem. Tu uwaga: rozkład jazdy autobusów bywa mało przyjazny, a informacja turystyczna w Siguldzie, pod innymi względami bardzo kompetentna, w tej kwestii okazała się mało precyzyjna. Obsługujący nas młodzieniec, płynną angielszczyzną zapewniał, że autobusy jeżdżą mniej więcej co pół godziny. W rzeczywistości – trzy razy na dzień. Wybaczyliśmy mu tylko dlatego, że była niedziela i nasze chrześcijańskie sumienia nie chciały się skalać grzechem głównym. Gniewem, znaczy.

Żeby zwiedzić zamek w Bauska, trzeba się wybrać na podłudnie, ku granicy z Litwą. Warto przy okazji przeskoczyć o kilka wieków w przód, zwiedzając leżący parę kilometrów dalej pałac w Rundale, o którym już pisałam (tekst znajdziecie Państwo tutaj). Bo pałace to kolejna łotewska spécialité de la maison. Którą podam Państwu na tacy innym razem. Czyli: C. D. N. 

                                                                           Turaida

Moja Ryska Przygoda. Na końcu języka

Mam taką zasadę, że gdy jadę do jakiegoś kraju, uczę się kilku podstawowych zwrotów w jego języku. Żadne tam wielkie mecyje, ot, dzień dobry, do widzenia, dziękuję, proszę, przepraszam. Rozległość repretuaru w dużej mierze zależy od tego, jak bardzo ów język odległy jest od moich dotychczasowych doświadczeń lingwistycznych. Jeśli odległość nie jest bardzo duża, dokładam parę zwrtów typu "jak dojść do" oraz koniecznie, żeby uniknąć nieporozumień, "nie mówię po...". Jeśli zaś język należy do tych bardziej ezgotycznych, karta dań jest krótka - na przykład w Japonii umiałam powiedzieć tylko "arigato" i "hai", ale za to z dużym zaanagażowaniem.

Wybierając się na Łotwę, też miałam zamiar przyswoić sobie kilka zwrotów. Ale, jak to bywa, ponieważ tym razem pobyt jest zdecydowanie dłuższy, zakładałam, że przecież zdążę. Mało tego, chwilę tu pobędę i samo mi do głowy wlezie. Nie wzięłam pod uwagę tak zwanych realiów. A te realia w przypadku Rygi mają na imię mniejszość rosyjskojęzyczna. 

W samej Rydze owa mniejszość liczy podobno blisko 40 procent (średnio na Łotwie ok. 30 proc.). Pojęcia nie mam, jak to możliwe, bo ja na ulicach słyszę niemal wyłącznie rosyjski. Sąsiadki pod oknem rozmawiają po rosyjsku, sprzedawczynie w sklepie takoż, a kiedy raz jedyny jechałam autobusem, gość obok czytał rosyjską gazetę. 

Trudno tu więc o zanurzenie się w oceanie łotewszczyzny. Postanowiłam jednak nie odpuścić i parę dni temu poprosiłam koleżankę Łotyszkę, by mnie poinstruowała w kwestii podstawowych zwrotów. Plan był taki: wkuję dwa, trzy słowa, a przy najbliższej okazji, jak spotkam sąsiadkę z piętra, zaskoczę ją powitaniem w języku urzędowym. Celowo nie piszę "ojczystym", bo pojęcia zielonego nie mam, czy sąsiadka należy do mniejszości, czy większości. Na razie wita mnie po rosyjsku, zachęcona widocznie moim "zdrawstwujcie". 

Koleżanka podeszła do zadania z zapałem. Mówiła, a ja notowałam. Dzień dobry - na rano. Inne dzień dobry - na cały dzień. Dobry wieczór - na wieczór. No i cześć - i na to, i na to, ale za to nie do każdego. I lepiej, żeby mi się nie pomyliło, bo jednak ranek to nie wieczór i vice versa. Skrzętnie zapisałam, a w przerwie na lunch powtórzyłam koledze Brytyjczykowi, który już ponoć przyswoił. Pokiwał głową, że okej. Pewnie dlatego, że jest z Ju Kej.

Wracając do domu, oczyma duszy widziałam zaskoczenie na twarzy sąsiadki. Szczęście mi sprzyjało. Gdy zaparkowałam rower, zza rogu wyszła miła pani z pierwszego (czyli tutejszego drugiego) piętra. Uśmiechnęła się szeroko, a ja nabrałam tchu i już miałam ją pięknie przywitać, gdy nagle uświadomiłam sobie, że jedyne, co mi tkwi na końcu języka, to nieszczęsne "ciau". Znaczy cześć. Przywdziałam klasyczny uśmiech numer pięć (używam go zamiast Chanel). "Zdrawstwujcie"! 

Moja Ryska Przygoda. Rundale - rokoko i róże

Witam Cię, drogi Czytelniku, w cudzych, bynajmniej nieskromnych progach! Oto pałac w Rundale. Perła łotewskiego rokoko. Nosząca liczne znamiona plagiatu z Wersalu. Miejsce, gdzie człowiek nie wie, co podziwiać bardziej - róże na ścianach i sufitach (stiukowe arcydzieło niejakiego Graffa), czy te z ogrodu, będącego w stylu, a jakże, francuskim.

My podziwialiśmy i jedno, i drugie. Odłożyłam na bok moją niechęć do rokokowego przepychu i dałam się ponieść estetycznym uniesieniom, wyrażającym się co i rusz w okrzykach "Ale popatrz na ten sufit!" Bo i jest na co patrzeć. Stiukowe cudeńka, z wielką starannością odrestaurowane, robią niesamowite wrażenie. Zresztą, nie tylko one. Cały pałac, w którym bywała sama Katarzyna II (tu, nie wiedzieć czemu, uporczywie zwana Wielką), jest po prostu piękny. Być na Łotwie i nie być w Rundale, to jak być w Polsce i nie zobaczyć Wilanowa, albo i Wawelu.

Wracając do Katarzyny, to miała powody, by do Rundale zajeżdżać - wszak to właśnie ona podarowała tę posiadłość swojemu kochankowi, księciu Zubowowi. Ten zostawił go w spadku prawowitej małżonce (drobne zadośćuczynienie za niewierność), Tekli primo voto Walentynowicz, która nie pogrążyła się w dozgonnej żałobie, ale wyszła powtórnie za mąż za księcia Szuwałowa. Zanim jednak wszystko to się wydarzyło, pałac w Rundale należał kurladzkiego rodu książęcego Bironów.

Zwiedzając pałacowe wnętrza, z grubsza można sobie wyobrazić, jak wyglądało życie wśród tego całego przepychu, co i rusz wpadając na jakiś zabawny drobiazg, który więcej mówi o mieszkańcach Rundale niż wiszące na ścianach portrety. Ot, na przykład, przylegający do sali balowej pokoik, zaprojektowany jako wystawa pałacowej porcelany. Poza funkcją wystawową, pokoik ów nie spełniał żadnej innej - ot, oryginalny hołd złożony sztuce. A może... próżności?

A kiedy człowiek zmęczy się już trochę obcowaniem ze sztuką użytkową, może śmiało przejść do pałacowych ogrodów, gdzie obcuje nie tyle z naturą, ile - dziś powiedzielibyśmy - z architekturą krajobrazu. Ogród jest zaprojektowany w najdrobniejszych szczegółach, zgodnie z barokowym kanonem piękna. Klomby, fontanny, labirynty żywopłotów... No i róże, róże, róże. Przeróżnych kształtów i kolorów. O nazwach tak fantazyjnych jak Sweet Sultane czy Golden Kiss, o Konstancji Mozart nie wspominając. Jedyne, czego żałowaliśmy to, że nie przyjechaliśmy do Rundale ze dwa tygodnie wcześniej, kiedy różane krzewy były w pełnym rozkwicie. Dziś wiele z nich już przekwitło, zachowując tylko resztki świetności - jak stare księżne, kryjące upływ czasu pod zbyt grubą warstwą różu i bielidła. 

Na koniec praktyczna rada. Jeśli kiedyś, drogi Czytelniku, zawitasz do Rundale i poczujesz głód, nie idź do restauracji na pierwszym piętrze - tam czeka Cię rokokowy luksus i takież ceny, ale do małej tawerny w podziemiach. I tylko pamiętaj, jeśli nie jesteś Gragantuą, nie zamawiaj zupy solianka (jak mnie poinformował PiW, który ją spożył, to coś w rodzaju gulaszu) wyłącznie dla siebie. Zamiast zupy w talerzu, dostaniesz bowiem pusty talerz oraz... wielką wazę pełną gęstej zupy. Za jedyne trzy euro, co, zwłaszcza jak na łotewskie standardy, jest ceną śmiesznie niską.

Wracając do Rygi, nuciłam pod nosem "Groszki i róże" Ewy Demarczyk. Znacie? To posłuchajcie...

Groszki i róże

Moja Ryska Przygoda. Secesja, ach, secesja

Jest rzeczą powszechnie wiadomą (ta fraza świadczy dobitnie o tym, że ostatnio rozczytuję się w Jane Austen), że miejsce, w którym się mieszka, zna się stosunkowo słabo. Jako rodowita warszawianka, ze wstydem muszę wyznać, że moje miasto zaczęłam poznawać dopiero wtedy, gdy przeprowadził się doń mój Pan i Władca, który bezlitośnie obnażał niedostatki mojej wiedzy na temat małej ojczyzny.

Zachodziła zatem obawa, że mieszkając w Rydze, postąpię zgodnie z tą niepisaną regułą i poza kilkoma utartymi ścieżkami, miasto pozostanie dla mnie terra incognita. Dlatego dziś postanowiliśmy zachować się jak rasowi turyści. Uzbrojeni w zakupiony jeszcze w Polsce przewodnik po Rydze, ruszyliśmy tam, gdzie każdy turysta trafić musi, czyli do Rygi secesyjnej.

Jeśli weźmie się do ręki jakikolwiek przewodnik lub wpisze w internetową wyszukiwarkę hasło Ryga, niechybnie trafi się na opisy tego właśnie kawałka miasta, które obok tutejszej starówki, jest żelaznym punktem programu każdej wycieczki. I słusznie. Bo nie dość, że ryska secesja jest rzeczywiście piękna i z wielkim nakładem sił i środków znakomicie odrestaurowana (notabene, proces ten trwa i coraz więcej kamienic odzyskuje dawny blask), to jeszcze, jakby dla wygody turystów, jej największe perły znajdują się dosłownie na kilku sąsiadujących z sobą ulicach. Człowiek się nie nachodzi, a co się nazachwyca, to jego.

Patrząc z perspektywy naszej ulicy, droga do ryskiej secesji jest prosta. Wiedzie bowiem przez długi most, którego konstrukcja jako żywo przypomina warszawski Most Świętokrzyski, a kiedy się go pokona, wystarczy odbić nieco w lewo i już w chwilę później, na ulicach Strzeleckiej (Strelnieku iela) i Alberta zachwyt odbiera nam mowę. Dosłownie na kilkuset metrach mamy tyle przykładów wspaniałej architektury secesyjnej, że przyprawia to o zawrót głowy.

Co ciekawe, autorem większości tych cudnych kamienic (niemal cała parzysta strona ulicy Alberta) jest niejaki Michał Einsenstein, ojciec znanego Siergieja, naczelnik oddziału drogowego guberni inflanckiej, który nie dość, że nie był architektem, to nie miał nawet uprawnień inżyniera budowlanego. Stworzył jednak prawdziwe dzieła sztuki, jak choćby to na zdjęciu poniżej.

Ale ów secesyjny kwartał kryje też niespodzianki. Na tej samej ulicy Alberta dwa domy reprezentują zupełnie inny styl architektoniczny - tak zwany narodowy romantyzm. Nazwa doskonale oddaje charakter tego budownictwa -  wieżyczki, balkoniki, nawiązujące do architektury średniowiecza szczyty domów mogą sprawiać wrażenie nieco kiczowatych, ale romantyczna dusza odnajdzie w nich nieodparty urok.

A stamtąd tylko krok do Raina Bulvaris, na którym znowu szaleje secesja. Usadowiły się tu, jedna przy drugiej, ambasady, a chyba najpiękniejszą poszczycić się może Francja. Cóż, Francuzi zawsze słynęli z dobrego smaku. Rywalizować z nią może tylko ambasada - a jakże by inaczej - Rosji.  Ciekawe, co by na to powiedział Napoleon, któremu zresztą nie udało się zdobyć Rygi. Może dlatego, że jego marszałek dowodzący oblężeniem nazywał się MacDonald? Na szczęście dla Francuzów, ambasada Rosji nie stoi przy tym samym bulwarze, tylko kawałek dalej, przy Antonias iela, więc rywalizacja nie rzuca się w oczy.

 

Flagi jakby podobne... Tu Francja...

                                                                      ... a tu Rosja.

Jest rzeczą powszechnie wiadomą, że przesyt bywa gorszy od głodu. Muszę wyznać, że Ryga oferuje secesję w dawce uderzeniowej. Pewna chińska wycieczka, która zwiedzała secesyjny kwartał równocześnie z nami, miała wyraźnie dość. I kiedy przewodniczka odwróciła na chwilę oczy, dwóch młodych Chińczyków cichcem porzuciło grupę, by poszukać szczęścia w pobliskim butiku. Secesja secesją, ale sklepik też niczego sobie.

My, po tej eksplozji estetycznych wrażeń, z przyjemnością wróciliśmy do naszego Śpiewającego Anioła (tak nazywam naszą dzielnicę, a dlaczego - o tym mowa kilka wpisów wcześniej), dzielnicy, o której przewodnik milczy. Bo przewodniki czasem nie wiedzą, co dobre!

Moja Ryska Przygoda. Jak u Hitchcocka

Tak sobie mieszkam w tej Rydze i mieszkam. Za chwilę stuknie miesiąc. I łapię się na tym, że wychodząc z pracy, mówię, a co więcej, myślę: "Idę do domu". Co przecież oznacza znaczny stopień zakorzenienia. O ulicy, przy której stoi - no właśnie - n a s z  blok, mówię "nasza ulica", o dzielnicy - "nasza okolica", a kiedy w pobliskim zakątku kawiarniano-knajpianym tamtejsi biznesmeni znowu organizują koncert jakiejś młodej, popowej kapeli, żeby sprzedać więcej wina, piwa i zagrychy, komentujemy z moim PiW-em, że "nasi sklepikarze" nie próżnują.

Krótko mówiąc, przyzwyczajam się w tempie, które mnie samą zdumiewa. Brzydota klatki schodowej zrobiła się swojska i już nie powoduje, że wchodząc, cofam się odruchowo i myślę "Co ja, u diabła, tu robię". Pijaczkowie, którzy regularnie urządzają sobie ekspresowe libacje "na jedno piwko" pod ścianą sąsiedniego budynku (notabene, nadal nie wiem, co w nim się mieści, choć podejrzewam, że komórki lokatorskie), wyglądają dziwnie znajomo i prawie się sobie kłaniamy. Prawie. Bo Łotysze są podobno dosyć powściągliwi, więc zakładam, że zadzierzgnięcie bliższej znajomości trochę nam zajmie. Nawet poranne zamiatanie podwórka przez naszą gospodynię domu (patrz poprzedni wpis) stało się czymś w rodzaju rytuału, choć wolałabym, żeby odbywało się jednak o 6.30, a nie - jak dziś rano - dobrą godzinę wcześniej.

Są jednak rzeczy, do których - przynajmniej na razie - ciężko mi się przyzwyczaić. Jedną z nich są ceny w tutejszych sklepach. Naprawdę, nie wiem, ile wody w Dźwinie musi upłynąć, żebym przestała zbierać szczękę z podłogi, widząc nasz polski serek wiejski w cenie trzykrotnie wyższej niż w Ojczyźnie. Koledzy Łotysze, kiedy żalę im się na to zdzierstwo, wzdychają ze zrozumieniem i przyznają, że czasem, wizytując Polskę, robią sobie zapasy z tego i owego...

Trochę mi także trudno przywyknąć do tutejszej mody. W całym swoim życiu nie widziałam tylu kobiet ze sztucznymi kwiatami na głowie. Nie wiem też, czym wytłumaczyć fakt, że ryżanki wykazują wprost nieograniczoną fantazję w zakresie farbowania włosów. Platynowy blond czy ognisty rudy to już passé. Nuda i tyle. Mieszkanki Rygi (na szczęście, nie wszystkie) idą na całość - ich głowy mienią się wszystkimi kolorami tęczy. Na ryskich główkach zobaczyć można błękit, turkus, fiolet, oranż, czerwień, a czasem kilka barw na raz. Pollock miałby używanie. Jak tu dłużej pomieszkam, kto wie, może sobie strzelę lawendowe pióra. Czekajcie na fotę.

Inna sprawa, która nie daje mi spokoju, to - że tak to ujmę - system dostępu do naszego bloku. Drzwi wejściowe chronione są czymś w rodzaju domofonu. Żeby wejść, trzeba znać kod. Jednak w tym wypadku słowo "domofon" nie jest właściwe. Brakuje bowiem "fonu". Innymi słowy, jest kod, ale nie ma dzwonka. Jeśli ktoś kodu nie zna, może sobie czekać pod blokiem na koniec świata albo na to, że do bloku będzie wchodził ktoś, kto jest szczęśliwym posiadaczem kodu. Wygląda na to, że mieszkańcy naszego bloku nie miewają niezapowiedzianych gości. Co, jak się chwilę zastanowić, ma swoje dobre strony.

I na koniec, crème de la crème, czyli ptaki. Nie, powinnam raczej napisać, PTAKI. Albo ptaszyska. Mewa srebrzysta (larus argentatus) - sprawdziłam w Wikipedii - to zmora Rygi. Niby ładna, niby sympatyczna, ale tylko przez chwilę. Bo jak się tu trochę pomieszka, nagle człowiek rozumie, że Hitchcock musiał wiedzieć coś, czego inni nie wiedzieli. A czego ja dowiaduję się tu regularnie. Że mewa srebrzysta byłaby do zniesienia, gdyby Stwórca litościwie odebrał jej głos. Ale nie odebrał. Więc larus argentatus drze się gremialnie i na całe gardło. A najchętniej robi to o poranku, jeszcze przed wschodem słońca. Oraz po jego zachodzie. Zasypiamy (z trudem) i budzimy się (bez trudu) w towarzystwie mewich wrzasków. W dodatku, mewy srebrzyste, podobnie jak tutejsze koty, upodobały sobie nasz samochód i przechadzają się po jego masce i dachu, z wiadomym skutkiem. Jednym słowem, horror. 

Bardzo jestem ciekawa, do którego z wyżej opisanych zjawisk przywyknę najszybciej. "Domofon" prawie mnie już nie dziwi... A co do mew, to tak sobie myślę, że jakby sąsiedzi przestali dokarmiać nasze podwórkowe koty, to może one rozwiązałyby problem? Pożywiom, uwidzim.

Moja Ryska Przygoda. Gospodarz domu

Wczorajsza gwałtowna ulewa ponownie odcięła naszą klatkę schodową od świata. Jedyną, marną pociechą, jest to, że nasze troski dzieli większość mieszkańców Rygi. Burza zaskoczyła nas w środku spaceru, z tym że słowo zaskoczyła jest nie na miejscu. Jak się wychodzi z domu, a niebo nad głową jest barwy kobaltowej i wydaje coraz bardziej wyraźne pomruki, to były skaut i skautka raczej nie mają wątpliwości, co ich czeka. Zatem wiedzieliśmy, aleśmy to zlekceważyli. Skutki były opłakane. Piętnaście minut nawałnicy i wyglądaliśmy jak ofiary tsunami. Nasz parasol okazał się śmiesznym rekwizytem. Ryskie ulice zmieniły się w rwące potoki, co mój PiW, inżynier, skwitował dosadną uwagą na temat braków jakieś tam kanalizacji deszczowej i stanu studzienek.

W dzisiejszym, porannym słońcu wszystko wyglądało już nieco lepiej, wody powoli ubywało, z naciskiem na powoli. Na naszym podwórku jezioro zmalało do rozmiarów stawu i żeby dostać się do klatki schodowej, nadal trzeba uprawiać ekwilibrystykę wodno-lądową. Ale nie ma tego złego, o czym za chwilę.

Najpierw muszę wyznać, że Ryga w wielu aspektach budzi we mnie wspomnienia. Już sam fakt, że mieszkam w bloku z lat 60., w jakimś sensie przenosi mnie w czasy dzieciństwa i młodości, które spędziłam w tak zwanym budownictwie socjalistycznym. Jego rozliczne uroki można by spisać na wołowej skórze, co może kiedyś zrobię. Dziś jednak chcę się opowiedzieć o czymś, a raczej o kimś, kto w bloku odgrywał rolę pierwszoplanową. O gospodarzu domu.

Dziś to już historia. W niektórych, luksusowych apartamentach gospodarzy domu zastąpili eleganccy konsierże, którzy z gospodarzem domu mają tyle wspólnego, co niejaki Anioł z serialu "Alternatywy 4" z Archaniołem Michałem. Ale proszę sobie wyobrazić, że nasz ryski blok gospodarza domu ma. Konkretnie gospodynię.

Na razie wiem o niej dwie rzeczy. Ma ogniście rude włosy i bardzo wcześnie wstaje. Skąd to wiem? Bo mieszkam na parterze. I kiedy o 5.30 nasza gospodyni domu zaczyna sprzątać podwórko, musiałabym być głucha i ślepa, żeby tego nie zauważyć. Sprzątanie polega bowiem głównie na zamiataniu. Szur, szur, szur. Miotłą po żwirze i skrawkach asfaltu. Szur, szur, szur. Tuż pod naszym oknem. I tak codziennie. Nie muszę nastawiać budzika.

A dziś - cisza. Ruda głowa nie pojawiła się pod oknem sypialni. Bo i po co? Żeby zamiatać jezioro? Kiedy obudziliśmy się o skandalicznie późnej godzinie siódmej, zgodnie uznaliśmy, że błoto pod klatką schodową to niska cena za taki luksus. I zanuciliśmy:

Hymn na cześć gospodarza domu, Alternatywy 4

Moja Ryska Przygoda. Czasem słońce, czasem deszcz...

W Rydze znów zanosi się na deszcz. Po kilku dniach cudownej, letniej pogody, nad Łotwę nadciągają chmury i od dwóch dni straszą. Może nie martwiłoby mnie to aż tak bardzo (w końcu, i tak spędzam większość czasu w biurze), gdyby nie jeden szczegół. Podwórko.

Bo podwórko pod naszym blokiem jest z gatunku tych, o których zwykło się mawiać, że są malownicze. Co w gruncie rzeczy, gdy odrzuci się tani sentymentalizm i skłonność do poetyckiej przesady, oznacza trawę, chwasty, trzepak, sznury na bieliznę i nieutwardzoną drogę wewnętrzną. W słoneczny dzień wygląda to nawet uroczo, zwłaszcza, gdy sąsiadki wywieszą pranie – ach, te trzepoczące na wietrze, różnobarwne fragmenty odzienia i pościeli! Za to, kiedy pada...

Tu muszę dodać, że nasze podwórko służy też za parking. Z tym parkingiem to oczywiście przesada, bo tak naprawdę, każdy staje gdzie popadnie i obowiązuje zasada kto pierwszy, ten lepszy. Pod koniec dnia, kiedy już wszyscy zjadą z roboty, na podwórku robi się okropnie tłoczno, a spóźnialscy często muszą szukać miejsca gdzie indziej. Nam, odkąd przyjechaliśmy do Rygi, tylko raz zdarzyła się taka siurpryza. Kiedy wróciliśmy z długiego weekendu świętojańskiego, „nasze” miejsce pod płotem zajął gość z wielką terenówą, łaskawie zostawiając nam miejsce obok, którego nikt nie chciał, a to z tej prostej przyczyny, że na samym jego środku tkwi gigantyczny korzeń bujnego drzewa. Parkowanie na czymś takim to gwarancja kłopotów.

Tak czy siak, musieliśmy poszukać sobie innego miejsca. A tymczasem... Tymczasem w nocy było oberwanie chmury. Ryskie niebo, zmęczone czterodniowym upałem, powiedziało dość i wylało na miasto hektolitry wody. Rano, kiedy wyjrzeliśmy przez okno, na naszym podwórku falowało i bulgotało sporej wielkości jezioro. Okazało się, że podwórko znajduje się w niecce i brak na nim jakichkolwiek studzienek odprowadzających wodę, która w związku z tym spływa do nas z całej okolicy. A największy dół jest tam, gdzie stoi wielka terenówa. Ha!

Od tej pory nigdy już tam nie zaparkowaliśmy. Gość z terenówą też nie. W ogóle, wszyscy to miejsce omijają jak siedlisko zarazy. Nam udało się dopaść miejscówkę, która znajduje się nieco wyżej, i konsekwentnie unikamy ruszania samochodu, w obawie, że ktoś nam to wyjątkowe miejsce podwędzi. Z niepokojem też patrzymy w niebo. Wczorajszy, nocny deszcz prawie przyprawił nas o zawał. Jeśli popada dłużej niż dwa dni, jezioro może zmienić się w morze, morze w ocean, a nasz scenic amfibią nie jest.

Szczęśliwie, po krótkiej, nocnej ulewie, dzisiejszy dzień był pogodny. Trzymamy kciuki - byle tak dalej. Ale nie ma tego dobrego, co by na złe nie wyszło. Dziś, kiedy byłam w pracy, Małżonek odkrył, że maskę naszego samochodu upodobał sobie pewien spasiony dachowiec i z rozkoszą się na niej wygrzewa. Nic dziwnego - stoimy na słoneczku, z dala od drzew... Na masce już pojawiły się pierwsze rysy. Kurczę, może niech jednak popada!

Moja Ryska Przygoda. Latgale, czyli tam, gdzie zaczyna się Łotwa

Świętojański długi weekend spędziliśmy w Latgale. Po ryskich emocjach związanych z Ligo postanowiliśmy opuścić stolicę i zapoznać się nieco z Łotwą sielską. Wybór padł na Latgale, a to z dwóch powodów. Po pierwsze, obejrzeliśmy w ryskim muzeum sztuki "Riga Bourse" wystawę rosyjsko-łotewskiego malarza, Bogdanowa-Bielskiego, którego obrazy z Latgale w roli głównej rzuciły nas na kolana. Kilka przykładów można zobaczyć tu: http://www.rigathisweek.lv/event/cultural_agenda/exhibitions/nikolai-bogdanov-belsky-1868-1945/819. Po drugie, wyczytaliśmy w przewodniku, że Latgale, po naszemu Łatgalia, kiedyś nosiła nazwę Inflantów Polskich i do dziś można tu znaleźć liczne ślady polskiej obecności. Może zadrgała w nas nutka nostalgii za ziemią ojczystą, może czysta, podróżnicza ciekawość - kto wie. Dość, że w piątkowy poranek ruszyliśmy na wschód, do krainy lasów, jezior i polskich pamiątek.

Łatgalia była dla nas bardzo łaskawa. Przywitała nas piękna pogoda oraz pan Józef, potomek rodu, który na tej ziemi mieszka od czasów Batorego (!). Potem było już tylko lepiej. Zwiedziliśmy wszystko, co zaplanowaliśmy, a nawet więcej. Krasław z pamiątkami po rodzie Platerów i mogiłą polskich legionistów, Daugavpils z Centrum Marka Rothki, Aglonę zwaną łotewską Częstochową, Lielindricę z przecudnym, drewnianym kościółkiem z XVII wieku, rezerwat Loki z domami starowierów... A jako wisienkę na torcie dostaliśmy nocleg w Arkadiji - uroczym zakątku nad samą Dźwiną, gdzie ciszę przerywał tylko śpiew ptaków i rechotanie żab.

Wrażenia? Piękny region, powikłane ludzkie losy, trudna historia, serdeczni mieszkańcy. Na każdym kroku spotykał nas uśmiech i życzliwość. Kiedy, szukając kościółka w Lielindricy, przypadkiem trafiliśmy do domu zakrystianki,  ta, nie zważając, że akurat miała gości, porzuciła suto zastawiony stół i pojechała z nami na kościelne wzgórze, żeby otworzyć dla nas drzwi kościoła. Zaś nasi gospodarze z Arkadiji sprawili nam nie lada frajdę, zabierając na wyprawę po leśnych bezdrożach, by pokazać nam miejsca na granicy z Białorusią, gdzie kiedyś byli krasiwyje dzierewni, a tiepier' tolko pustota.

Wielu naszych rozmówców w pierwszych słowach wspominało: A moj dzied (moja babuszka) był Poliak... Jednak po polsku rozmawialiśmy tylko z panem Józefem oraz księdzem z kościoła św. Piotra w Daugavpils. Inni już tylko "dzień dobry" i "dziękuję". Nie było zmiłuj - musieliśmy odkopać nasz głęboko zagrzebany w (nie)pamięci rosyjski. Szło jako tako. Pani profesor Pulkowska z mojego liceum pewnie drastycznie obniżyłaby mi ocenę. Ja jednak, niezrażona, powtarzałam sobie, że najważniejsza jest komunikacja, i brnęłam przez gąszcz rosyjskich słów, co chwila posiłkując się polskimi, dla niepoznaki dodając rosyjski akcent. Grunt, że poniali. I ja toże.

Latgale znaczy podobno "koniec Łotwy". Dalej już Białoruś. Ale jak nam powiedział pan Józef, koniec to także początek. Wracając do Rygi, myśleliśmy, że opuszczamy miejsce, gdzie Łotwa się zaczyna. I wierzcie mi, to bardzo piękny początek.

Moja Ryska Przygoda. Ligo, Ligo, czyli też mogę mieć wianek

Jedną z niespodzianek, jakie czekały na mnie w Rydze, był fakt, że zaledwie 10 dni od rozpoczęcia tu pracy, załapałam się na święto państwowe. W dodatku, nie celebruje ono żadnego doniosłego faktu historycznego, chyba żeby za doniosły fakt historyczny uznać przesilenie letnie. Tu uznano. A wskutek tego uznania 23 i 24 czerwca są dniami wolnymi od pracy. Gdy wziąć pod uwagę miłą koincydencję, że w tym roku dni te przypadają w czwartek i piątek, w efekcie otrzymujemy dłuuuugi weekend. Który dla mnie właśnie się rozpoczął. Ha! Ale wróćmy do samego Święta.

Napisałam je wielką literą nie przez przypadek. Bo dla Łotyszów Ligo-Jani (tak się to święto nazywa) to sprawa poważna. Nasza Sobótka czy inne Wianki mogą się schować! Tu świętuje się NAPRAWDĘ. Prawdopodobnie ma to związek z faktem, że za czasów Związku Radzieckiego władza surowo zakazała świętowania, uznając Ligo za oczywisty wyraz ciemnoty i - co gorsza - przywiązania do zgoła nieradzieckich korzeni. Zatem, gdy tylko władza sowiecka sobie poszła, Łotysze przywrócili Ligo, nadając świętu charakter tyleż oficjalny (święto państwowe, dni wolne od pracy), co ludyczny.

Mamy tu wszystko, co ludy naszego regionu uznawały za ważne - szacunek i wdzięczność dla natury, hołd składany płodności, nadzieję na urodzaj i szeroko rozumianą pomyślność. Mamy ogień, wodę, zioła. Mamy ofiary składane naturze. Wreszcie, mamy to, co homo ludens lubi najbardziej - taniec, śpiew i... napoje wyskokowe. W przypadku Łotwy - piwo.

Wiele tradycji nam, Polakom, jest dobrze znanych. Różnią się detale, ale sens pozostaje ten sam. Można powiedzieć, że to wariacje na temat. Na przykład, podobnie jak podczas naszej kupalnocki, dziewczęta plotą wianki, ale zamiast rzucać ja na wodę, próbują je zarzucuć na gałęzie dębu - każda
nieudana próba o jeden rok oddala perspektywę zamążpójścia. O tym, czy mariaż będzie szczęśliwy, dąb roztropnie milczy. Panowie skaczą przez ogień, który ma ponoć właściwości oczyszczające. Wszyscy zajadają się serem, który jest żółty i okrągły jak słoneczko i ma w sobie dużo kminku. A jak kto nie lubi sera, może oddać hołd słońcu, zjadając okrągłe, pomarańczowe placki marchwekowe. Wszystko, z piwem włącznie, nawiązuje do Matki Natury, bo przecież piwo to sama natura. CBDU.

Oczywiście, święto ma także wymiar komercyjny. Towarzyszą mu rozmaite targi, na których kupić można wszystko - od rękodzieła, poprzez artykuły spożywcze, po rośliny. Te ostatnie stanowią zresztą wiodący motyw Ligo. Na topie są kwiaty, zioła, trawy i gałęzie dębu, który, jako symbol siły, cieszy się wielką estymą. Do tego stopnia, że panowie przystrajają głowy wieńcami z jego liści. Widok bezcenny. W ogóle, wianki nosi się tu bez żadnych ograniczeń - nieważna płeć, wiek, status... Na własne oczy widziałam dziś w centrum Rygi panie w eleganckich garsonkach i wianuszkach zdobiących skronie. Naszła mnie nawet pokusa, żeby też sobie taki sprawić. Powstrzymała mnie jednak myśl, że to trochę ryzykowne. Ktoś mi strzeli fotkę, wrzuci do sieci, pół świata to zobaczy, a krewni-i-znajomi-królika skomentują, że pojechała do Rygi, pobyła tam raptem dwa tygodnie i już jej odbiło. Więc nie kupiłam. A teraz żałuję.

Ale jest jeszcze szansa. Jutro właściwe Ligo. Ryga świętuje na całego. Po dwóch stronach rzeki dwie konkurencyjne imprezy. My, jako lokalni patrioci Agenskalns, zostaniemy na ryskiej "Pradze". I kto wie, może wrócimy do domu w wiankach? 

Moja Ryska Przygoda. Truskawki w tonacji a-mol

Mieszkanie mogę uznać za ostatecznie wynajęte. Właścicielka przyjechała, wprawdzie spóźniona o ponad dwie godziny, ale za to pełna najlepszych chęci. Niektóre usterki usunęła od ręki (np. wymieniła wiszącą na jednym kablu i słowie honoru halogenową lampkę w łazience), inne przyjęła do wiadomości (lekkie wzruszenie ramion oznaczające "tak musi zostać, przecież to drobiazg"), a jeszcze inne, jak nierozkładająca się rozkładana sofa, ma załatwić w najbliższym czasie. Generalnie, po obu stronach było dużo dobrej woli, serdecznych uśmiechów i zrozumienia. Współpraca zapowiada się miło. Pożywiom, uwidzim.

Poza kwestiami mieszkaniowymi absorbuje mnie, oczywiście, praca. A ponieważ odbywa się ona w tak zwanym środowisku międzynarodowym, jest ciekawie po wielokroć. Stwierdzenie, że poznaję w szybkim tempie inne nacje, można z powodzeniem uznać za truizm. Natomiast bardzo interesująca jest wiedza, jaką dzięki kontaktom z kolegami z innych krajów, czerpię o mojej własnej ojczyźnie. Na przykład, na temat jej najbardziej pożądanych produktów eksportowych.

O czekoladkach Wedla rozpisywać się nie trzeba. Wszyscy wiedzą, że są najlepsze na świecie. Zdanie odrębne zgłaszają nieśmiało tylko Belgowie i Szwajcarzy, ale reszta wątpliwości nie ma - za ptasie mleczko i torcik wedlowski każdy da się pokroić i posypać solą. Obiektem westchnień są także nasze frukty. Ach, te polskie truskawki! - wzdychają moi zagraniczni koledzy i zaciskając zęby, płacą za nie bajońskie sumy na tutejszym targu. O naszym Łaciatym już pisałam - w moim biurze nawet podawana gościom śmietanka do kawy ma na opakowaniu dobrze znane łatki, co mnie napawa wielką i zrozumiałą dumą.

Okazało się jednak, że z Polski przywozi się nie tylko słodycze i witaminy. Kiedy ktoś wraca z podróży służbowej do Polski, od progu witany jest natarczywym pytaniem: "Amol przywiozłeś?" Wczoraj na własne uszy usłyszałam takie powitanie zgotowane jednemu z naszych kolegów. W pierwszej chwili sądziłam, że albo chodzi o kreta (a mole) do przetykania rur, albo innego kreta w sensie szpicla, którego kolega miał zdemaskować. Kiedy nieśmiało sondowałam, który z moich domysłów jest słuszny, gremialnie uświadomiono mi, że na wszelkie dolegliwości nie ma to jak Amol, którego w tutejszych aptekach niestety nie uświadczysz. Amol z polskich aptek przywozi każdy, więc jeśli będę w Warszawie...

To niespodziewane odkrycie nasunęło mi pewien pomysł. Otóż każdy z odwiedzających mnie rodaków, z rodziną na czele, musi mi przywieźć w prezencie skrzyknę Amolu. Jak to spylę po cenach komercyjnych, to ceny w tutejszych sklepach przestaną mi się śnić po nocach. I kto wie, może starczy mi nawet na polskie truskawki?