Tajlandia ciąg dalszy

Dotarliśmy do Sukhothai. Cały dzień w podróży z przerwą na miasto małp, czyli Lop Buri. Małp, tam, faktycznie, od groma. Włażą człowiekowi na plecy i głowę ("w szczycie" miałam na sobie trzech osobników), grzebią w plecakach, kradną co się da (koleżanka straciła spinkę do włosów) i generalnie uważają, że to my, ludzie, jesteśmy intruzami w ich królestwie. Może coś jest na rzeczy.

Podróż dostarczyła mi sporo aktrakcji. Jechaliśmy busikiem. Ja, nie wiedzieć czemu, znów z przodu. Taka karma. Kierowca bardzo miły i niezwykle ekspresyjny. Śpiewał, cmokał, kląskał i w ogóle wydawał taką gamę dźwięków, że radio zbędne. On jednak uważał inaczej i na koniec włączył jakieś przedpotopowe radyjko, z którego popłynęło coś, co zdiagnozowałam jako tajski rock. Na krótką metę znośne, na dłuższą - hmmm...

Jeśli już o mowa o obyczajach, Tajowie wyznają zasadę, że nic co ludzkie, nie jest im obce i kompletnie się nie krępują, jeśli chodzi o higienę górnych dróg oddechowych. Smarczą, charczą, plują - tam, gdzie stoją. Młodsza córka doznała szoku, gdy pewna Tajka wydmuchała przy niej nos prosto do śmietnika. Bez użycia chusteczki, rzecz jasna. Jedzą też głośno. Poczęstowany cukierkiem kierowca dał taki koncert ćmoktania, że oddał polskim kukułkom sprawiedliwość absolutną.

Na koniec dzisiejszej relacji krótka refleksja na temat tutejszej kasty urzędniczej. Celowo piszę "kasty", bo jest to całkiem osobna kategoria ludzi. O policji już pisałam - Tajowie mają o niej opinię jednoznaczną. Mawiają, że jedynym policjantem w Bangkoku, który nigdy nie wziął w łapę, jest posąg policjanta stojący przy jednym ze skrzyżowań. Z innymi przedstawicielami władzy jest chyba podobnie. I to niezależnie od szczebla. Gościa, który sprawuje jakikolwiek urząd, poznasz od razu. Uniform, kupa naszywek, mina sroga, zero uśmiechu. Im więcej naszywek i im groźniejsza mina, tym ważniejsza szycha.

Urzędnik może wszystko. Z urzędnikiem się nie dyskutuje. Podejmuje decyzje szybko i często "po uważaniu". Przekonałam się o tym w jednej ze świątyń. Przy którymś z ołtarzy  widniał napis "Thai only". Mimo to, próbowaliśmy podejść, pokornie i z miną wyrażającą najwyższy szacunek. Pilnujący porządku "stójkowy" pogonił nas bezceremonialnie. Przy innym zabudowaniu świątynnym widniał napis "No entry". Córki i mąż odpuścili, ja postanowiłam spróbować. Zdjęłam buty i idę. Przy wejściu dwóch panów. Młodszy syknął krótko :"Thai". Starszy, wyraźnie ten ważniejszy, zmierzył mnie od stóp do głów i nie wiedzieć czemu, może tylko po to, żeby pokazać, kto tu rządzi, powiedział coś po tajsku do tego drugiego. Na co młody, podał mi spódnicę na gumce, pokazał, że mam ją założyć (byłam w szortach) i... wpuścił mnie do środka. Gdzie, faktycznie, byli sami Tajowie. No, w każdym razie Azjaci. Władza to władza.

Jutro zwiedzamy okolice Sukhothai, a pojutrze - żegnaj Tajlandio, witaj Laosie!

Bangkok revisited

No to jestem w Bangkoku. Po raz drugi w życiu, po raz pierwszy od 10 lat. Zapach nadal ten sam. Brud też. Kompletny brak architektonicznego ładu - bez zmian. Król też ten sam, tak samo kochany i ubóstwiany, a na zdjęciach ciągle młody. Jak zresztą cała reszta rodziny królewskiej. Krążą plotki, że 88-letni Rama tak naprawdę już nie żyje, ale lud utrzymywany jest w przekonaniu, że wręcz przeciwnie, żeby córka, która zasadniczo nie ma prawa do tronu, ale de facto rządzi, zdążyła zmienić konstytucję i rządzić także de juri. Bo, niestety, syn, który prawo do tronu ma, nie ma za to smykałki do rządzenia i bardziej go interesuje wino, kobiety i śpiew. Gazety malezyjskie nazywają go tajskim Berlusconim, co mówi samo za siebie. Tajskie gazety na ten temat milczą, bo tu o rodzinie królewskiej dobrze albo wcale.

Jak widać, życie polityczne w Tajlandii barwne i zawiłe do tego stopnia, że nasze wybory i potyczki opozycyjno-rządowe nudne przy tym jak flaki z olejem. Co to jednak znaczy monarchia!

Bangkok przywitał nas wilgotnym upałem, w którym każdy ruch staje się aktem brawury połączonej ze skłonnościami samobójczymi. Te ostatnie objawia też każdy, kto zechce uczestniczyć w tutejszym ruchu ulicznym - nieważne, czy jako pieszy, czy pasażer pojazdu. Przekonałam się o tym, jadąc z lotniska do naszego hostelu. W naszym wesołym busiku przypadło mi miejsce obok kierowcy, co okazało się ryzykowne z dwóch powodów.

Po pierwsze, widziałam dokładnie, jak nasz kierowca jedzie. A jechał z fantazją iście kawaleryjską, nie przejmując się kompletnie czymś tak prozaicznym jak pasy ruchu. Podśpiewywał sobie przy tym wesolutko, co kompletnie nie grało z moim stanem ducha. Po drugie, okazało się, że mój pas  bezpieczeństwa się nie zapina, bo nie ma się o co zapiąć, za to między mną a kierowcą leży jakaś poduszka, której przeznaczenie zrozumiałam po jakimś czasie. Nawiasem mówiąc, kierowca pasa też nie zapiął, co potraktowałam jako gest solidarności ze mną - jak wylecimy przez przednią szybę, to razem.

Nagle, tuż przy kolejnym punkcie opłat autostradowych, nasz kierowca nerwowo zapiął swój pas, po czym, przeciągnął mój przeze mnie, a jego końcówkę nakrył... poduszką. Wyglądało, jakbym była zapięta. Zbaraniała gapiłam się na te jego czary-mary, a on poinformował mnie dobitnie: Mafia, mafia i skinął głową w stronę punktu opłat. Gdzie stało kilku policjantów. W lot zrozumiałam, o co chodzi.

Policjant kazał nam zjechać. Kierowca nerwowo coś mu tłumaczył. Po czym wyjął z samochodu... tablicę rejestracyjną i okazał panu władzy. Do tablicy dołączył banknot. I pojechaliśmy. Kiedy byliśmy już poza zasięgiem słuchu przedstawicieli prawa, zwrócił się do mnie i ponownie oświadczył z emfazą: Mafia, mafia!

Dziś cały dzień łaziliśmy po tutejszych zabytkach, a na koniec dnia udało nam się załapać na mszę w katolickiej katedrze, a raczej przykatedralnej kaplicy, bo katedra w remoncie. Liturgia po tajsku - bezcenne. Fajną też mają oprawę muzyczną - wszystkie pieśni wesolutkie i takie trochę w stylu disco-taj. 

Jemy na straganach i w przyulicznych knajpkach. Na wszelki wypadek wybieramy dania bardzo spicy, bo tak ponoć można wytłuc wszystkie mikroby. Na razie symptomów zatrucia brak, więc proceder będziemy kontynuować. Rekordy popularności biją soki z miksowanych świeżych owoców. Odkryliśmy już kilka rewelacyjnych mieszanek, a to dopiero początek!

Wakacje!

Doczekałam. Nawet się. Doczekałam się! Rozpoczęłam urlop. Siedzę na lotnisku w Dubaju i zażywam odrobiny luksusu przed tym, co czeka mnie w Tajlandii (raptem dwa dni) i Laosie (bite dwa tygodnie). Ostatnie chwile z wifi (mam nadzieję) oraz klimatyzacją (hmmm).

Desperacko próbuję oczyścić głowę z wszystkiego, co wiąże się z pracą. Wprawdzie, jak słusznie zauważył mój przenikliwy PiW, metodę przyjęłam marną, bo jak tylko wylądowaliśmy, nerwowo włączyłam komórkę i natychmiast odpisałam na trzy służbowe maile. Jedyny ratunek upatruję w tym, że jak już dotrzemy na laotańskie bezdroża, żadnej łączności elektronicznej tam nie będzie i praca sama się ode mnie odwiąże.

Patrzę na ludzi dookoła i widzę, że nie jestem w tym szaleństwie sama. Wszyscy dzierżą w dłoni komórkę lub tablet, a rekordziści gadają przez komórkę, jednocześnie klepiąc w klawiaturę. Nie wiem, jaki odsetek spośród tych nieszczęśników jest na wakacjach, a jaki w podróży służbowej, ale obawiam się, że statystyka nie wygląda najlepiej. Sądząc po wybitnie wakacyjnych strojach...

A ja wśród nich. Ale już niedługo.

Ogon lamparta

Zabawne, jak proste czynności prowadzą niekiedy do całkiem złożonych procesów myślowych. Okazuje się bowiem, że nawet ugaszenie pragnienia może dać zupełnie nieoczekiwane skutki. Intelektualne - nie fizjologiczne. A było to tak...

Zmęczona pracą po pracy, postanowiłam rozprostować kości i napić się soku grejpfrutowego. Odkręciłam zakrętkę, a tam, od spodu, w ramach uatrakcyjnienia spożycia rzeczonego soku, producent umieścił następującą informację: "Najwyższą średnią życia mają Japończycy (81,5 roku), a najniższą mieszkańcy Zambii (32,7)". Smaku soku to nie poprawiło, ale skłoniło do refleksji.

"Hm - pomyślałam w pierwszym porywie tkliwego serca - biedni Zambijczycy. Ledwo się narodzą, poznają, co znaczy wino, kobiety i śpiew, a już muszą się żegnać z życiem." Kiedy jednak tkliwe serce ustąpiło miejsca bardziej trzeźwemu osądowi, musiałam przyznać, że w moim rozumowaniu tkwi zasadniczy błąd. Albowiem, o ile o kobietach i śpiewie to może Zambijczycy jakieś pojęcie mają, o tyle wina kosztują raczej rzadko. Produkt krajowy brutto w tym pięknym, afrykańskim kraju wynosi nieco ponad tysiąc dolarów na łeb (gorzej ma już tylko Burundi, Jemen, Malawi i parę innych równie zamożnych państw), analfabetyzm sięga 20%, a dookoła żyją lwy, lamparty i mucha tse-tse. Żadna frajda.

Gdy przyłożyć do tego sytuację Japonii, z PKB przekraczającym 35 tysięcy dolarów na głowę, społeczeństwem wykształconym po zęby oraz brakiem drapieżnych i chorobonośnych zwierząt, gołym okiem widać, że w Japonii lepiej jest żyć, a w Zambii umierać - im szybciej, tym lepiej.

Kwadratura koła

Oczywiście, takie rozumowanie może natychmiast wzbudzić sprzeciw. W końcu, fakt, że Zambijczycy żyją krótko i mało szczęśliwie, to właśnie efekt wyżej wymienionych czynników - braku forsy, wykształcenia oraz obecności muchy tse-tse. Ergo, gdyby się z tym uporali, mogliby żyć i dłużej, i lepiej. Gdyby.

Sęk w tym, że z pewnością długo się nie uporają. Zaś prawdopodobieństwo, że Japończycy gwałtownie zbiednieją i zaczną masowo umierać na śpiączkę afrykańską, jest tak samo wysokie, jak to, że Doda zostanie misjonarką i pojedzie do Zambii ulżyć niedoli afrykańskich dzieci. Krótko mówiąc, szanse na to, że opisana na zakrętce od butelki soku grejpfrutowego reguła ulegnie odwróceniu, są nikłe. Japończycy nadal będą żyli długo i dostatnio, zaś Zambijczycy - krótko i nędznie.

Pytanie jednak, czy w tym układzie Zambijczycy chcieliby żyć dłużej. Czy ktoś, kto wegetuje w lepiance, nieustannie narażony na pożarcie przez lamparta, opędzając się 24 godziny na dobę od muchy tse-tse, pragnąłby taką egzystencję ciągnąć przez 81,5 roku? Bardzo wątpię. A może jednak? Może instynkt samozachowawczy, ten pierwotny zew, który każe człowiekowi pazurami wczepiać się w tkankę życia, jaka by ona nie była cherlawa i sparszywiała, zagłusza rozum, który mówi: "Marne to moje życie, nie ma czego żałować"?

A jednak to be!

Sok mi się skończył, na ekranie tkwi niedokończony tekst na poniedziałkową konferencję, a ja tkwię pomiędzy nudnym i skomercjalizowanym życiem japońskich osiemdziesięciolatków a nędzną wegetacją trzydziestoletnich Zambijczyków. I dochodzę do wniosku, że odpowiedź jest w gruncie rzeczy prosta. Jakoś dziwnym trafem, więcej samobójców spotkamy w Japonii niż w zambijskim buszu. Na Hamletowskie pytanie "być albo nie być" Zambijczycy pewnie bez wahania odpowiedzą: być!

Pewnie dlatego, że bardzo dobrze wiedzą, iż to "być" jest niezwykle kruche i w każdej chwili może się zmienić w "nie być". Załatwi im to lampart albo mucha tse-tse. Walczą więc o każdy dzień, by tę swoją nędzną średnią 32,7 roku podnieść choć trochę. A my, zblazowani, zepsuci komfortem ludzie zamożnego Zachodu i równie zamożnego Dalekiego Wschodu, stawiamy sobie filozoficzne pytania, które lampart zmiecie jednym zamachem swego cętkowanego ogona.

Kiedy chwalą

Kolega opowiedział mi dziś anegdotę. 

Pewien carski generał wybierał się na paradę. Wystrojony w uniform, obwieszony orderami, pyta małżonkę: "Jak wyglądam, moja duszko?" Żona z podziwem: "Jak lew, mój drogi, jak lew!" Generał zadowolony, ale nie do końca. Wiadomo - żona chwali, bo tak stało w małżeńskim kontrakcie. Pyta więc służacego: "Grigorij, jak wyglądam?" Sługa na to: "Jak lew, jaśnie panie, jak lew!"

Generał zadowolony, ale coś go tknęło, więc żeby się upewnić, pyta: "Grigorij, a wiesz ty, jak lew wygląda?" "No, wiem, panie". "A gdzieś ty lwa widział?" - pyta generał. "A na obrazku. Jak Pan Jezus na nim do Jerozolimy wjeżdżał."

Ot, taka sobie historyjka - ku przestrodze. Żeby czujność zachować, jak nas chwalą. 

Białe skarpetki a sprawa polska

W internetowym wydaniu Polityki z 11 czerwca ukazał się artykuł Piotra Sarzyńskiego, który wprawił mnie w taką konsternację, że aż się podzielę. Tytuł "Kwestia smaku" w pierwszej chwili skojarzył mi się z Herbertem, ale jak się w chwilę później okazało, zupełnie niepotrzebnie, bo aż tak wysublimowany ten tekst nie był, choć też o estetyce.

Autor artykułu ubolewał w nim nad brakiem gustu bogatych kolekcjonerów sztuki, którzy "szastają milionami", nabywając - o zgrozo! - "malarstwo spod znaku patriotyczno-sentymentalnego". Bezpośrednią przyczyną tego lamentu było wydarzenie z pewniej niedawnej aukcji, na której jakiś kolekcjoner nabył za - uwaga, uwaga - blisko dwa miliony złotych "nieznośnie patetyczny obraz Jacka Malczewskiego Lekcja historii."

Pan Sarzyński uznał ten fakt za przejaw złego smaku, porównywalnego z noszeniem białych skarpetek do ciemnego garnituru, co jak powszechnie wiadomo, jest zbrodnią niewybaczalną i aż dziw bierze, że do tej pory nieujętą w kodeksie karnym. Co ciekawe, w artykule nie było ani słowa o tym, czy z punktu widzenia sztuki malarskiej, obraz ten jest dobry, średni czy kompletnie do kitu. Ani słowa o kompozycji, kolorystyce, perspektywie czy innych tego typu kryteriach. Jedyne, co autor miał dziełu do zarzucenia, to związki ze szkołą realizmu petersbursko-monachijskiego oraz, co chyba najważniejsze, tematykę patriotyczną.

Pierwszy zarzut pominę, bo się nie znam, choć z tego, co zapamiętałam ze szkoły, wynika, że Malczewski od realizmu dosyć szybko odszedł i sytuuje się go raczej w nurcie symbolizmu. Drugi wprawił mnie w prawdziwe zdumienie. Gdyby bowiem przyjąć tok rozumowania autora artykułu, wątki patriotyczne w sztuce nieodwracalnie tę sztukę dyskredytują, zaś uznanie dla tego rodzaju twórczości to zwyczajny obciach.

Cóż, nawet gdybym miała na zbyciu dwie bańki, pewnie i tak nie kupiłabym Malczewskiego, bo zwyczajnie za nim nie przepadam (między innymi dlatego, że z uporem maniaka malował sam siebie). Ale za to chętnie nabyłabym grafiki Grottgera, choć też "nieznośnie patetyczne". Co w sposób oczywisty sytuuje mnie w kręgu pozbawionych gustu parweniuszy. Na pociechę pozostaje mi fakt, że nie noszę białych skarpetek do garnituru. Dobre i to.