Moja Ryska Przygoda. Gospodarz domu

Wczorajsza gwałtowna ulewa ponownie odcięła naszą klatkę schodową od świata. Jedyną, marną pociechą, jest to, że nasze troski dzieli większość mieszkańców Rygi. Burza zaskoczyła nas w środku spaceru, z tym że słowo zaskoczyła jest nie na miejscu. Jak się wychodzi z domu, a niebo nad głową jest barwy kobaltowej i wydaje coraz bardziej wyraźne pomruki, to były skaut i skautka raczej nie mają wątpliwości, co ich czeka. Zatem wiedzieliśmy, aleśmy to zlekceważyli. Skutki były opłakane. Piętnaście minut nawałnicy i wyglądaliśmy jak ofiary tsunami. Nasz parasol okazał się śmiesznym rekwizytem. Ryskie ulice zmieniły się w rwące potoki, co mój PiW, inżynier, skwitował dosadną uwagą na temat braków jakieś tam kanalizacji deszczowej i stanu studzienek.

W dzisiejszym, porannym słońcu wszystko wyglądało już nieco lepiej, wody powoli ubywało, z naciskiem na powoli. Na naszym podwórku jezioro zmalało do rozmiarów stawu i żeby dostać się do klatki schodowej, nadal trzeba uprawiać ekwilibrystykę wodno-lądową. Ale nie ma tego złego, o czym za chwilę.

Najpierw muszę wyznać, że Ryga w wielu aspektach budzi we mnie wspomnienia. Już sam fakt, że mieszkam w bloku z lat 60., w jakimś sensie przenosi mnie w czasy dzieciństwa i młodości, które spędziłam w tak zwanym budownictwie socjalistycznym. Jego rozliczne uroki można by spisać na wołowej skórze, co może kiedyś zrobię. Dziś jednak chcę się opowiedzieć o czymś, a raczej o kimś, kto w bloku odgrywał rolę pierwszoplanową. O gospodarzu domu.

Dziś to już historia. W niektórych, luksusowych apartamentach gospodarzy domu zastąpili eleganccy konsierże, którzy z gospodarzem domu mają tyle wspólnego, co niejaki Anioł z serialu "Alternatywy 4" z Archaniołem Michałem. Ale proszę sobie wyobrazić, że nasz ryski blok gospodarza domu ma. Konkretnie gospodynię.

Na razie wiem o niej dwie rzeczy. Ma ogniście rude włosy i bardzo wcześnie wstaje. Skąd to wiem? Bo mieszkam na parterze. I kiedy o 5.30 nasza gospodyni domu zaczyna sprzątać podwórko, musiałabym być głucha i ślepa, żeby tego nie zauważyć. Sprzątanie polega bowiem głównie na zamiataniu. Szur, szur, szur. Miotłą po żwirze i skrawkach asfaltu. Szur, szur, szur. Tuż pod naszym oknem. I tak codziennie. Nie muszę nastawiać budzika.

A dziś - cisza. Ruda głowa nie pojawiła się pod oknem sypialni. Bo i po co? Żeby zamiatać jezioro? Kiedy obudziliśmy się o skandalicznie późnej godzinie siódmej, zgodnie uznaliśmy, że błoto pod klatką schodową to niska cena za taki luksus. I zanuciliśmy:

Hymn na cześć gospodarza domu, Alternatywy 4

Moja Ryska Przygoda. Czasem słońce, czasem deszcz...

W Rydze znów zanosi się na deszcz. Po kilku dniach cudownej, letniej pogody, nad Łotwę nadciągają chmury i od dwóch dni straszą. Może nie martwiłoby mnie to aż tak bardzo (w końcu, i tak spędzam większość czasu w biurze), gdyby nie jeden szczegół. Podwórko.

Bo podwórko pod naszym blokiem jest z gatunku tych, o których zwykło się mawiać, że są malownicze. Co w gruncie rzeczy, gdy odrzuci się tani sentymentalizm i skłonność do poetyckiej przesady, oznacza trawę, chwasty, trzepak, sznury na bieliznę i nieutwardzoną drogę wewnętrzną. W słoneczny dzień wygląda to nawet uroczo, zwłaszcza, gdy sąsiadki wywieszą pranie – ach, te trzepoczące na wietrze, różnobarwne fragmenty odzienia i pościeli! Za to, kiedy pada...

Tu muszę dodać, że nasze podwórko służy też za parking. Z tym parkingiem to oczywiście przesada, bo tak naprawdę, każdy staje gdzie popadnie i obowiązuje zasada kto pierwszy, ten lepszy. Pod koniec dnia, kiedy już wszyscy zjadą z roboty, na podwórku robi się okropnie tłoczno, a spóźnialscy często muszą szukać miejsca gdzie indziej. Nam, odkąd przyjechaliśmy do Rygi, tylko raz zdarzyła się taka siurpryza. Kiedy wróciliśmy z długiego weekendu świętojańskiego, „nasze” miejsce pod płotem zajął gość z wielką terenówą, łaskawie zostawiając nam miejsce obok, którego nikt nie chciał, a to z tej prostej przyczyny, że na samym jego środku tkwi gigantyczny korzeń bujnego drzewa. Parkowanie na czymś takim to gwarancja kłopotów.

Tak czy siak, musieliśmy poszukać sobie innego miejsca. A tymczasem... Tymczasem w nocy było oberwanie chmury. Ryskie niebo, zmęczone czterodniowym upałem, powiedziało dość i wylało na miasto hektolitry wody. Rano, kiedy wyjrzeliśmy przez okno, na naszym podwórku falowało i bulgotało sporej wielkości jezioro. Okazało się, że podwórko znajduje się w niecce i brak na nim jakichkolwiek studzienek odprowadzających wodę, która w związku z tym spływa do nas z całej okolicy. A największy dół jest tam, gdzie stoi wielka terenówa. Ha!

Od tej pory nigdy już tam nie zaparkowaliśmy. Gość z terenówą też nie. W ogóle, wszyscy to miejsce omijają jak siedlisko zarazy. Nam udało się dopaść miejscówkę, która znajduje się nieco wyżej, i konsekwentnie unikamy ruszania samochodu, w obawie, że ktoś nam to wyjątkowe miejsce podwędzi. Z niepokojem też patrzymy w niebo. Wczorajszy, nocny deszcz prawie przyprawił nas o zawał. Jeśli popada dłużej niż dwa dni, jezioro może zmienić się w morze, morze w ocean, a nasz scenic amfibią nie jest.

Szczęśliwie, po krótkiej, nocnej ulewie, dzisiejszy dzień był pogodny. Trzymamy kciuki - byle tak dalej. Ale nie ma tego dobrego, co by na złe nie wyszło. Dziś, kiedy byłam w pracy, Małżonek odkrył, że maskę naszego samochodu upodobał sobie pewien spasiony dachowiec i z rozkoszą się na niej wygrzewa. Nic dziwnego - stoimy na słoneczku, z dala od drzew... Na masce już pojawiły się pierwsze rysy. Kurczę, może niech jednak popada!

Moja Ryska Przygoda. Latgale, czyli tam, gdzie zaczyna się Łotwa

Świętojański długi weekend spędziliśmy w Latgale. Po ryskich emocjach związanych z Ligo postanowiliśmy opuścić stolicę i zapoznać się nieco z Łotwą sielską. Wybór padł na Latgale, a to z dwóch powodów. Po pierwsze, obejrzeliśmy w ryskim muzeum sztuki "Riga Bourse" wystawę rosyjsko-łotewskiego malarza, Bogdanowa-Bielskiego, którego obrazy z Latgale w roli głównej rzuciły nas na kolana. Kilka przykładów można zobaczyć tu: http://www.rigathisweek.lv/event/cultural_agenda/exhibitions/nikolai-bogdanov-belsky-1868-1945/819. Po drugie, wyczytaliśmy w przewodniku, że Latgale, po naszemu Łatgalia, kiedyś nosiła nazwę Inflantów Polskich i do dziś można tu znaleźć liczne ślady polskiej obecności. Może zadrgała w nas nutka nostalgii za ziemią ojczystą, może czysta, podróżnicza ciekawość - kto wie. Dość, że w piątkowy poranek ruszyliśmy na wschód, do krainy lasów, jezior i polskich pamiątek.

Łatgalia była dla nas bardzo łaskawa. Przywitała nas piękna pogoda oraz pan Józef, potomek rodu, który na tej ziemi mieszka od czasów Batorego (!). Potem było już tylko lepiej. Zwiedziliśmy wszystko, co zaplanowaliśmy, a nawet więcej. Krasław z pamiątkami po rodzie Platerów i mogiłą polskich legionistów, Daugavpils z Centrum Marka Rothki, Aglonę zwaną łotewską Częstochową, Lielindricę z przecudnym, drewnianym kościółkiem z XVII wieku, rezerwat Loki z domami starowierów... A jako wisienkę na torcie dostaliśmy nocleg w Arkadiji - uroczym zakątku nad samą Dźwiną, gdzie ciszę przerywał tylko śpiew ptaków i rechotanie żab.

Wrażenia? Piękny region, powikłane ludzkie losy, trudna historia, serdeczni mieszkańcy. Na każdym kroku spotykał nas uśmiech i życzliwość. Kiedy, szukając kościółka w Lielindricy, przypadkiem trafiliśmy do domu zakrystianki,  ta, nie zważając, że akurat miała gości, porzuciła suto zastawiony stół i pojechała z nami na kościelne wzgórze, żeby otworzyć dla nas drzwi kościoła. Zaś nasi gospodarze z Arkadiji sprawili nam nie lada frajdę, zabierając na wyprawę po leśnych bezdrożach, by pokazać nam miejsca na granicy z Białorusią, gdzie kiedyś byli krasiwyje dzierewni, a tiepier' tolko pustota.

Wielu naszych rozmówców w pierwszych słowach wspominało: A moj dzied (moja babuszka) był Poliak... Jednak po polsku rozmawialiśmy tylko z panem Józefem oraz księdzem z kościoła św. Piotra w Daugavpils. Inni już tylko "dzień dobry" i "dziękuję". Nie było zmiłuj - musieliśmy odkopać nasz głęboko zagrzebany w (nie)pamięci rosyjski. Szło jako tako. Pani profesor Pulkowska z mojego liceum pewnie drastycznie obniżyłaby mi ocenę. Ja jednak, niezrażona, powtarzałam sobie, że najważniejsza jest komunikacja, i brnęłam przez gąszcz rosyjskich słów, co chwila posiłkując się polskimi, dla niepoznaki dodając rosyjski akcent. Grunt, że poniali. I ja toże.

Latgale znaczy podobno "koniec Łotwy". Dalej już Białoruś. Ale jak nam powiedział pan Józef, koniec to także początek. Wracając do Rygi, myśleliśmy, że opuszczamy miejsce, gdzie Łotwa się zaczyna. I wierzcie mi, to bardzo piękny początek.

Moja Ryska Przygoda. Ligo, Ligo, czyli też mogę mieć wianek

Jedną z niespodzianek, jakie czekały na mnie w Rydze, był fakt, że zaledwie 10 dni od rozpoczęcia tu pracy, załapałam się na święto państwowe. W dodatku, nie celebruje ono żadnego doniosłego faktu historycznego, chyba żeby za doniosły fakt historyczny uznać przesilenie letnie. Tu uznano. A wskutek tego uznania 23 i 24 czerwca są dniami wolnymi od pracy. Gdy wziąć pod uwagę miłą koincydencję, że w tym roku dni te przypadają w czwartek i piątek, w efekcie otrzymujemy dłuuuugi weekend. Który dla mnie właśnie się rozpoczął. Ha! Ale wróćmy do samego Święta.

Napisałam je wielką literą nie przez przypadek. Bo dla Łotyszów Ligo-Jani (tak się to święto nazywa) to sprawa poważna. Nasza Sobótka czy inne Wianki mogą się schować! Tu świętuje się NAPRAWDĘ. Prawdopodobnie ma to związek z faktem, że za czasów Związku Radzieckiego władza surowo zakazała świętowania, uznając Ligo za oczywisty wyraz ciemnoty i - co gorsza - przywiązania do zgoła nieradzieckich korzeni. Zatem, gdy tylko władza sowiecka sobie poszła, Łotysze przywrócili Ligo, nadając świętu charakter tyleż oficjalny (święto państwowe, dni wolne od pracy), co ludyczny.

Mamy tu wszystko, co ludy naszego regionu uznawały za ważne - szacunek i wdzięczność dla natury, hołd składany płodności, nadzieję na urodzaj i szeroko rozumianą pomyślność. Mamy ogień, wodę, zioła. Mamy ofiary składane naturze. Wreszcie, mamy to, co homo ludens lubi najbardziej - taniec, śpiew i... napoje wyskokowe. W przypadku Łotwy - piwo.

Wiele tradycji nam, Polakom, jest dobrze znanych. Różnią się detale, ale sens pozostaje ten sam. Można powiedzieć, że to wariacje na temat. Na przykład, podobnie jak podczas naszej kupalnocki, dziewczęta plotą wianki, ale zamiast rzucać ja na wodę, próbują je zarzucuć na gałęzie dębu - każda
nieudana próba o jeden rok oddala perspektywę zamążpójścia. O tym, czy mariaż będzie szczęśliwy, dąb roztropnie milczy. Panowie skaczą przez ogień, który ma ponoć właściwości oczyszczające. Wszyscy zajadają się serem, który jest żółty i okrągły jak słoneczko i ma w sobie dużo kminku. A jak kto nie lubi sera, może oddać hołd słońcu, zjadając okrągłe, pomarańczowe placki marchwekowe. Wszystko, z piwem włącznie, nawiązuje do Matki Natury, bo przecież piwo to sama natura. CBDU.

Oczywiście, święto ma także wymiar komercyjny. Towarzyszą mu rozmaite targi, na których kupić można wszystko - od rękodzieła, poprzez artykuły spożywcze, po rośliny. Te ostatnie stanowią zresztą wiodący motyw Ligo. Na topie są kwiaty, zioła, trawy i gałęzie dębu, który, jako symbol siły, cieszy się wielką estymą. Do tego stopnia, że panowie przystrajają głowy wieńcami z jego liści. Widok bezcenny. W ogóle, wianki nosi się tu bez żadnych ograniczeń - nieważna płeć, wiek, status... Na własne oczy widziałam dziś w centrum Rygi panie w eleganckich garsonkach i wianuszkach zdobiących skronie. Naszła mnie nawet pokusa, żeby też sobie taki sprawić. Powstrzymała mnie jednak myśl, że to trochę ryzykowne. Ktoś mi strzeli fotkę, wrzuci do sieci, pół świata to zobaczy, a krewni-i-znajomi-królika skomentują, że pojechała do Rygi, pobyła tam raptem dwa tygodnie i już jej odbiło. Więc nie kupiłam. A teraz żałuję.

Ale jest jeszcze szansa. Jutro właściwe Ligo. Ryga świętuje na całego. Po dwóch stronach rzeki dwie konkurencyjne imprezy. My, jako lokalni patrioci Agenskalns, zostaniemy na ryskiej "Pradze". I kto wie, może wrócimy do domu w wiankach? 

Moja Ryska Przygoda. Ryga - odsłona pierwsza i nieostatnia

Dziś będzie o Rydze. Na razie tylko trochę i po łebkach (często kocich). Bo żeby poznać miasto, czasem i życia nie starczy, a ja tu bytuję raptem tydzień. Ale pierwsze wrażenie czasem przeradza się w miłość od pierwszego wejrzenia, więc kto wie?

Dzielnica, w której mieszkam, nazywa się Agenskalns. Do tej pory nie umiem tego wymówić poprawnie. Zamiast "Agen" mówię Angel, zamiast "skalns" - skans, co w sumie, w wolnym tłumaczeniu, daje coś na kształt dźwięcznego anioła. Mnie się podoba. Tak naprawdę Agenskalns oznacza wzgórze Hagena. Ponieważ jednak nie mam bladego pojęcia, kim był ów Hagen, a możliwe, że wcale nie był sympatyczny, wolę mojego Rozśpiewanego Anioła. Kropka!

Ryga leży nad Dźwiną. Tu, blisko ujścia, to naprawdę kawał rzeki. W wietrzny, pochmurny dzień, jakich w Rydze wiele, Dźwina burzy się i piętrzy, dając jasno do zrozumienia, że nie ma z nią żartów. Przecina ona Rygę na dwie, bardzo różne części - prawą, na której znajduje się historyczne i właściwe centrum miasta, i lewą, która wbrew oczywistej logice topografii, kojarzy mi się z warszawską Pragą. Tu właśnie mieszkam.

Dla wielu ryżan Ryga to prawy brzeg rzeki. Lewy, czyli ta ichnia Praga, to jakieś co najwyżej przedmieście. I faktycznie, na pierwszy rzut oka tak to wygląda. Po stronie prawej mamy piękne Stare Miasto, rozległe bulwary, piękne parki, Operę Narodową, Teatr Narodowy, urzędy centralne, ambasady... i milion innych, okazałych i pięknych obiektów turystycznych zachwytów. Po lewej - Ryga jakby przycupnęła sobie w półśnie. Jesteśmy tu w zupełnie innym świecie. Świecie starych, drewnianych domów, postsowieckich chruszczowek, obskurnych podwórek, uliczek wybrukowanych kocimi łbami... Biedniej, bardziej siermiężnie, zupełnie nieturystycznie.

Wystarczy jednak zapuścić się nieco głębiej, by odkryć, że ryska "Praga" ma swoje sekretne piękno. Poukrywane wśród morza zieleni stare domy, choć często zaniedbane, zachwycają charakterystycznymi mansardami i wieżyczkami. Na obrzeżach starannie utrzymanych parków posadowiły się piękne i często bardzo okazałe wille. A kiedy wypuścimy się nieco na północ, okazuje się, że wystarczy kilkaset metrów spaceru, by poczuć się jak na wsi - malutkie domki z ogródkami, ukryte wśród zagajników brzóz, sosen i świerków, tworzą zupełnie niemiejską atmosferę.

Od tygodnia wydeptujemy okoliczne ścieżki i nasz Rozśpiewany Anioł coraz bardziej mnie urzeka. Nawet chruszczowka, w której mieszkamy, choć niepiękna i daleka od luksusów, ma swoisty wdzięk. Bo czy na warszawskiej Woli znajdę podwórko, gdzie sąsiadki wywieszają pranie na sznurki, a sąsiedzi urządzają pod drzewem regularne spotkania "na papierosku"? Dopiero poznaję tutejsze zwyczaje, ale fakt, że mieszkam na parterze (w ogłoszeniu jak byk stało pierwsze piętro - spuścizna po wiadomym Związku), znakomicie ułatwia mi obserwację podwórzowego życia towarzyskiego. Ponieważ nie palę, zakładam, że moja integracja z lokator(k)ami chruszczowki dokona się przy sznurach na bieliznę. Może być ekscytująco!

Moja Ryska Przygoda. Piłka jest okrągła...?

Fakt, że chwilowo w emigracji towarzyszy mi mój PiW, ma wiele zalet (Kochanie, czytasz to?). Adaptacja przebiega sprawniej, ewentualna wymiana żarówki nie jest powracającym w snach koszmarem, poranne i wieczorne posiłki nie są wyłącznie fizjologiczną koniecznością. Istnieje jednak efekt uboczny, a na imię mu Euro 2016. 

Gdyby nie Małżonek, kolejne fazy mistrzostw docierałyby do mnie wyłącznie w postaci komentarzy kolegów, którzy – co zrozumiałe – kibicują swoim drużynom i chętnie dzielą się z kibicami innych drużyn niezachwianą wiarą w zwycięstwo ich własnej. Ponieważ jednak PiW Euro 2016 ogląda, siłą rzeczy i ja czasem rzucę okiem. On kibicuje naszym, a ja kibicuję jemu, żeby przy okazji nie dostał zawału. 

Wczoraj grali Nasi. Pierwszą połowę przegapiłam, tocząc własną, nierówną walkę z portalem ZUS-u, z którego po raz pierwszy próbowałam wysłać do tej szacownej instytucji pewien arcyważny dokument. Podejrzewam, że namęczyłam się przy tym bardziej niż nasze Orły na boisku Saint Denis. Sukces pojawił się dopiero po zmianie przeglądarki, o czym informuję na wypadek, gdybyś kiedyś, Drogi Czytelniku, zderzył się z podobnym problemem. Ale wróćmy do meczu. 

Drugą połowę obejrzałam. Trochę rozpraszał mnie fakt, że musiałam cały czas uspokajać Małżonka, którego pełne rozpaczy okrzyki mogły ściągnąć na nas interwencję sąsiadów i ryskiej policji (podobno są bardzo wrażliwi na zakłócanie ciszy nocnej). Przyglądając się ździebko niemrawym poczynaniom naszej drużyny, nie mogłam wyrzucić z wyobraźni moich niemieckich kolegów, którzy pewnie w tej samej chwili siedzieli przed telewizorem, pokrzykując: „Lewandowski, zum Teufel! Pamiętaj, kto płaci twoje rachunki!” A nasz gwiazdor, odbierając telepatycznie te sygnały, gdy tylko miał okazję strzelić gola, z wdziękiem się o ułamek sekundy spóźniał. On zresztą – trzeba przyznać - wszystko robi z wdziękiem, nawet gdy musi wraz z Tomaszem Kotem śpiewać radośnie, że jest w T-Mobile. 

Nasunęła mi się też refleksja, że chyba po raz pierwszy od kilku dekad Joachim Löw nie był najprzystojniejszym trenerem na stadionie. Nasz Nawałka prezentował się co najmniej równie atrakcyjnie, a nawet lepiej, bo eleganckie oprawki okularów dodawały jego obliczu blasku inteligencji i kompetencji. I być może coś jest na rzeczy, skoro mecz zakończył się naszym sukcesem (0:0) i porażką Niemiec (0:0). 

Na koniec obserwacja z obszaru, którym obecnie zajmuję się zawodowo, czyli komunikacji strategicznej. W mojej kablówce mam do licha różnych kanałów sportowych, w tym większość po łotewsku i rosyjsku. Kiedy Małżonek szukał naszego meczu, odkrył ze zdziwieniem, że na bardzo popularnym kanale rosyjskojęzycznym nadawna jest jakaś powtórka, a po naszym meczu ani śladu. Może to kwestia ograniczeń w emisji, może stacja nie wykupiła praw do transmitowania na żywo? Nie wiem. Jeśli jednak było to działanie celowe (brak informacji to też informacja), to widocznie Rosjanie nie byli pewni, że Niemcy nam wtłuką. Bo gdyby byli, rosyjskojęzyczna mniejszość łotewska obejrzałaby tę masakrę na żywo. Na bank!