Powrót znad Bosforu

Trochę mnie nie było, bo byłam gdzie indziej. Na dwóch kontynentach jednocześnie, czyli w Konstantynopolu. Którego nie nazywam Stambułem (ani Istambułem), bo tak mi zostało po przetłumaczeniu dwóch książek ("Drakula" i "Roger Sycylijski"), w których to niesamowite miasto odgrywa niepoślednią rolę. Byłam tam krótko, przeleciałam przez Konstantynopol jak meteor, choć porównanie może wydać się nieadekwatne z uwagi na gigantyczne korki, w których przestałam pewnie 20% całego pobytu. Most na Bosforze zakorkowany jest nawet w środku nocy, a na dojazd dokądkolwiek należy z góry przeznaczyć dwa razy więcej czasu, niż to wynika z mapy i zwykłej logiki logistyki.

Ale zostawmy korki. Miasto na siedmiu wzgórzach i tak jest piękne, choć fragmentami zaniedbane. Serce boli, gdy się widzi próchniejące deski fasad słynnych osmańskich domów, które lata świetności dawno mają za sobą, a przed sobą już tylko powolną i nieuchronną degrengoladę. Podobno jest to doskonała metoda na uniknięcie konfrontacji z ichniejszym konserwatorem zabytków. Ktoś kupuje taką perłę architektury osmańskiej, po czym spokojnie czeka, aż perła się zawali, bo wtedy konserwator może się już bujać, a chałupkę na parceli za milion dolarów odbudowuje się w dowolnym stylu. Allachu, widzisz i nie grzmisz!

Allach w ogóle jest w Turcji tolerancyjny nad podziw. Jak mi powiedziała towarzysząca nam Turczynka, turecki islam to islam "nowoczesny", czyli - powiedzmy to sobie otwarcie - żaden. Zwłaszcza w takich miastach jak Konstantynopol. Choć, nie powiem, w Błękitnym Meczecie (cudo!) paru pobożnych muzułmanów widziałam, a jeden nawet sobie obmywał nogi. Nikt nie poprosił mnie o narzucenie na głowę chusty, co mnie samą nawet wprawiło w zakłopotanie. No bo, jakże to tak - do meczetu z odkrytą głową? Turystyka przed religią, drodzy państwo, pragmatyzm przede wszystkim.

Odwiedziłam też Świętą Zośkę, czyli Hagia Sofię, o której co poniektórzy mówią, że mądra była. Jedno jest pewne - była piękna! I nadal jest, choć zawsze czuję pewien dyskomfort, łażąc z aparatem fotograficznym po miejscu, które kiedyś pełne było ducha (nieważne, czy chrześcijańskiego czy muzułmańskiego), a dziś pełne jest już tylko błysku fleszy. Tu inskrypcje z imionami Allacha i Mahometa, tu mozaiki Chrystusa Pantokratora, a tu, proszę szanownej wycieczki, siedział na tronie bazyleus, bo w tym okręgu był, imaginujcie sobie, środek świata. Trzask, trzask, fotki zrobione, idziemy dalej, na galerię, gdzie siedziała cesarzowa i trzeba przyznać, że klawy miała widok na to centrum universum.

A potem był bazar. Na szczęście krótko, bo zakupy to żywioł mi obcy. I tak wykazałam się brakiem asertywności i nie uniknęłam przymiarki skórzanej kurteczki, która była jak na mnie szyta ("It's because of your perfect body, Ma'am!"), ale której nie kupiłam, ku wielkiemu rozczarowaniu czarującego (nomen omen) sprzedawcy. Dowiedziałam się jednak, że mam na pewno 25 lat, a figurę taką, że każdy ciuch będzie na mnie leżał jak na modelce, więc pobyt na bazarze nie był stracony. W chwilach obniżonego nastroju, będę to sobie wspominać.

I to by było na tyle. Szybko, krótko, po łebkach. Wystarczyło, by się zachwycić i przyrzec sobie: jeszcze tu wrócę. Żeby mieć czas, pospacerować uliczkami zabytkowej dzielnicy Sultanahmet, odwiedzić jeszcze kilka spośród paru tysięcy tamtejszych meczetów - może będę musiała narzucić chustę?... I porozmyślać o tym, że kiedy wznoszono Hagię Sofię, u nas Wars nawet jeszcze nie zalecał się do Sawy.

Usługi dla niedoszłych matek

Jutro Dzień Matki. A mnie, całkiem niespodziewanie, po głowie chodzą matki niedoszłe, kobiety, które matkami zostać mogły, ale nie zostały, a raczej, były nimi tylko przez chwilę.

Aborcja. Okropne słowo. I okropne jest to, co się za nim kryje. Szczerze mówiąc, męczą mnie już te wszystkie akademickie dyskusje w stylu "czy zygota to już człowiek", bo dla zwolenników aborcji (nie, nie nazwę tego łagodniej - "zabiegiem" czy "przerwaniem ciąży" - eufemizmy mają to do siebie, że zamazują rzeczywistość) granica ta nieustannie się przesuwa. Jeśli można zabić dziecko, które ma x tygodni, to co stoi na przeszkodzie, by zabić takie, które ma x tygodni plus 3 dni, plus 1 tydzień...? I oburzają mnie deklaracje typu "moja macica, moja sprawa", bo macica - owszem, ale nowy człowiek, który się tam znalazł - już nie. Nie znalazł się tam bowiem bez naszego udziału, a to implikuje odpowiedzialność - pojęcie, o którym jakoś mało się w tym kontekście mówi.

Skutki takiego myślenia są porażające. Aborcja już tak spowszedniała, tak się opatrzyła i osłuchała, że przestaje być dramatem, klęską, tragicznym i brzemiennym w skutkach wyborem. Jest "zabiegiem" - jak wyrwanie zęba czy wycięcie wyrostka, który doskwiera, a bez którego można przecież żyć. Nie, nie demonizuję - nie muszę, bo rzecz jest wystarczająco przerażająca. W Hiszpanii niedawno pojawiły się ogłoszenia, promujące rabaty (sic!) dla kobiet poniżej 30. roku życia, które pragną dokonać aborcji. A w Wielkiej Brytanii ma się na dniach pojawić telewizyjna reklama prywatnego centrum medycznego, które promuje swoje usługi aborcyjne.

To już po prostu biznes - taki sam, jak każdy inny, z kampanią reklamową, rabatami dla klientek, wszystkimi elementami gry rynkowej. Mamy rynek produktów i usług dla matek, a na naszych oczach wyrasta równoległy rynek z grupą celową pod roboczą nazwą "matki niedoszłe". Pewnie jakiś spec od marketingu nazwie to ładniej - oni mają takie pokłady kreatywności, że nawet ludzki dramat ładnie opakują i sprzedadzą. Ale ja tego nie kupuję!

Donna Corleone

Jak miecz Damoklesa wisi nade mną wyprawa na zakupy. Powód? Ślub i wesele. Nie moje, rzecz jasna, bo ten etap życia mam już za sobą, ale mojej chrześnicy. Jako matka chrzestna, mam obowiązek prezentować się godnie, więc pojawienie się na uroczystości w garsonce, która lata świetności ma już za sobą, raczej nie wchodzi w rachubę. Stresuje mnie to potwornie, bo o ile większość przedstawicielek mojej płci kupuje ciuchy na poprawę humoru, u mnie działa to dokładnie odwrotnie. Podejrzewam, że Herr Freud miałby na ten temat wiele do powiedzenia, ale staram się tym nie przejmować, uznając, że Zygmuś sam ze sobą miał kupę problemów, więc jego diagnozy są mało wiarygodne.

Trudno, trzeba będzie zagryźć zęby i odpękać swoje. Pamiętając, by wystrzegać się podstępnych ekspedientek, które gotowe są mi wmówić, że wyglądam zjawiskowo nawet w jutowym worku, o ile ten worek będzie kosztował odpowiednio wysoką kwotę. Inna sprawa, że Donna Corleone w jutowym worku to by było coś! Zwłaszcza, że jestem matką chrzestną marnotrawną. Jak do tej pory, pojawiłam się w życiu mojej chrześnicy tylko dwukrotnie - raz na chrzcie świętym i drugi raz na Pierwszej Komunii. Teraz będzie trzeci - wielki come back po latach, a jutowy worek chyba zepsułby efekt.

Przy tej okazji rozmyślam sobie nad instytucją rodziców chrzestnych, ze szczególnym uwzględnieniem matki chrzestnej. Bo z jednej strony, to naprawdę obciach, żeby swoją chrześnicę oglądać tylko od wielkiego dzwonu uroczystości sakramentalnych. Gdyby to miało tak trwać, następne "widzenie" nastąpiłoby chyba przy ostatnim namaszczeniu, z tym że raczej moim, bo tak każe naturalna kolej rzeczy. I wcale nie jestem pewna, czy chrześnica będzie się do spotkania przy moim łożu śmierci paliła. Zatem sumienie trochę mi doskwiera, że ze mnie taka Donna Corleone na dochodne. Z drugiej jednak strony, jak ktoś zostaje matką chrzestną w wieku lat 16, na ogół nie ma zielonego pojęcia, co to tak naprawdę znaczy i jakie to na człowieka nakłada obowiązki. Duchowe głównie, ale duch często musi posłużyć się materią, czyli po prostu OBECNOŚCIĄ.

Obecnością, która nie przejawia się jedynie w prezentach na chrzest, komunię i ślub. Sęk w tym jednak, że rodzice - ci pierwsi i najważniejsi, często niewiele więcej od chrzestnych oczekują. I wybierają ich trochę na chybił trafił (częściej chybił), na zasadzie "tamta kuzynka już jest chrzestną Maciusia, to ta niech będzie chrzestną Anielci". I lekce sobie ważą fakt, że kuzyneczka nie bardzo wie, jak się przeżegnać, a rachunek sumienia robiła ostatnio podczas pierwszej i ostatniej spowiedzi przed swoją własną Pierwszą Komunią. W efekcie, po świecie pętają się Donowie i Donny Corleone, którzy łaskawie pojawiają się na uroczystościach swoich chrześniaków i... na tym koniec. Najgorsze, że i ja do nich w jakimś sensie należę, co niniejszym postanawiam zmienić, angażując się bardziej, bardziej się starając i w ogóle...

No tak, ale kieckę i tak muszę kupić.

Cud generalny, czyli całodobowa randka z Paralem

Inwalidztwo ma swoje dobre strony. Jak niemal wszystko na tym łez padole, no, może za wyjątkiem komarów, których dobrych stron jakoś do tej pory nie odkryłam, ale kto wie, może jeszcze odkryję. Wracając jednak do inwalidztwa, stwierdzam, że jego niewątpliwym plusem jest dyspensa od wielu czynności, od których w normalnej sytuacji wykręcić się nie sposób.

Zatem, od wczoraj, korzystając z chwilowego statusu osoby kontuzjowanej, odwalam tylko niezbędne roboty domowe, resztę czasu poświęcając na rekonwalescencję w oparach paracetamolu i żelu fastum. Tym samym, mogę sobie całkiem bezkarnie leżeć, jęczeć i... czytać. Ta nagła możliwość tak mnie oszołomiła, że zamiast wybrać sobie jakąś lekką, optymistyczną lekturę, sięgnęłam po doszczętnie zaczytanego Vladimira Parala i jego "Cud generalny". I wsiąkłam - jak zwykle - od pierwszej do ostatniej strony.

Kto czytał, pewnie mnie rozumie. Kto nie czytał, niech natychmiast to zrobi. Ale najpierw niech poświęci parę minut na introspekcję. Jeśli w danej chwili trawi cię, Czytelniku, niepokój egzystencjalny, świat wydaje ci się miejscem mało przyjaznym, a przyszłość to tylko przerażająca otchłań między chwilą obecną a zgonem - odłóż Parala na kiedy indziej. Jeśli nastrój masz pogodny, życie ci się w miarę układa i śmiało czekasz na to, co jeszcze przed tobą - chwytaj za "Cud generalny" i... uważaj, byś nie zmienił zdania.

Bo to nie jest lekka i wesoła lektura. Bohaterowie szczęśliwi tylko bywają, i to przez mgnienie oka, a przez resztę czasu głównie cierpią, trawieni namiętnością, której nawet do końca nie pojmują. Nikt tu nikogo nie rozumie, a jeśli nawet rozumie, to i tak bez znaczenia, bo dwoje ludzi niemal zawsze rozmija się o metr, o chwilę, o trzaśnięcie drzwiczek auta. Szukają miłości i wolności, choć te wzajemnie się wykluczają, a osiągnięcie jednej powoduje natychmiastową, bolesną tęsknotę za drugą. Dają z siebie wszystko, nie dają nic lub bardzo niewiele i żadna z tych strategii nie gwarantuje szczęścia. Bo do tego - jak pisze Paral - potrzebny jest cud.

Ta książka zawsze mnie przygnębiała. I rzecz dziwna, tym razem było inaczej. Może to mój potłuczony grzbiet, a może przeżyte lata... Tak czy siak, tym razem moja wielogodzinna randka z Paralem skończyła się pogodnie. No bo czyż można się nie uśmiechnąć, czytając takie zdanie: Czasem rozdajemy sami siebie, a potem stwierdzamy, że być może rzucamy perły przed wieprze, nic strasznego się jednak nie dzieje, bo od tego rozdawania siebie wcale nas nie ubywa - wprost przeciwnie.

Tekst w gruncie rzeczy optymistyczny

Od kilkunastu godzin gadam jak potłuczona. I nie jest to, niestety, figura retoryczna, tylko - parafrazując kandydata na prezydenta - rzeczywista rzeczywistość. Bo JESTEM potłuczona. W drobny mak niemal. Spadłam bowiem ze schodów i bardzo solidnie obiłam sobie grzbiet. Rzecz miała miejsce wczoraj wieczorem, w restauracji, po urodzinowej kolacji na cześć mojej najmłodszej córki, a ja nie byłam, bynajmniej, po kielichu, tylko trzeźwa jak niemowlę. Moja Przyjaciółka stwierdziła, że paradoksalnie, gdybym była po kielichu, pewnie bym się aż tak nie potłukła. Hm, może powinnam tę moją abstynencję jednak przemyśleć...?

Ale wróćmy do meritum, czyli mojego obitego grzbietu. Drogi Czytelniku, jeśli kiedykolwiek zdarzy ci się pośliznąć na schodach, trzymając coś w ręku, NIGDY, PRZENIGDY tego czegoś nie ratuj, nawet jeśli to będzie waza dynastii Ming. Ja ratowałam pudełko z ciastem dla syna, na skutek czego rąbnęłam na plecy bez żadnej możliwości amortyzacji. Wyglądało groźnie - wyrżnęłam tyleż malowniczo, co potężnie i przez dłuższą chwilę nie mogłam tchu złapać. Potem był histeryczny śmiech, który płynnie przeszedł w nieopanowany szloch. Ból jak jasna cholera. No i strach, czy mi coś nie pękło - żebra, śledziona, nerki... Trzeba było jechać do szpitala.

I tu oświadczam wszem i wobec: z polską Służbą Zdrowia wcale nie jest tak źle, jak się sądzi. W szpitalu na Stępińskiej przyjęła mnie pani doktor, która nie dość, że zajęła się mną nader profesjonalnie, przebadała na wszystkie strony i niczego nie zaniedbała, to w dodatku nawet o pierwszej w nocy miała jeszcze siłę (i ochotę) uśmiechać się krzepiąco. Podwójna tomografia wykazała, że nic mi nie pękło, krew nie leje mi się do środka, a kojąca obecność doktor Małgosi przywróciła mi nadwyrężoną wiarę w to, że są jeszcze lekarze z powołaniem. Zabawne, że żeby tę nadwyrężoną wiarę odbudować, musiałam nadwyrężyć sobie grzbiet - ot, jeden z paradoksów życia.

Teraz chodzę i jęczę, jęczę i skamlę. Od rana wyjęczałam "O, Boże" oraz "O, Jezu" chyba z 500 razy i nawet nie mam wyrzutów sumienia, bo na pewno "nie wzywam nadaremno". Faszeruję się prochami i pomna zaleceń doktor Małgosi, robię ćwiczenia oddechowe (nigdy nie podejrzewałam, że oddychanie może TAK boleć). W perspektywie mam przynajmniej tydzień takich cierpień. Ale właściwie, to się cieszę. Jestem nadal w jednym kawałku. A doktor Małgosia powiedziała, że jakby co, to zawsze mogę do niej wrócić. Czyż to nie jest pocieszające?

Sprejem po murze, czyli świat według Mrożka

Jeszcze niedawno nie miałam pojęcia, że mój kraj jest w tak strasznym niebezpieczeństwie. Żyłam jak jakiś - za przeproszeniem - ciemnogród, nie mając świadomości, że dookoła roi się od faszystów, rasistów i innego ultraprawicowego elementu. Aż pewnego dnia, na murze sąsiadującej z moją kamienicą fabryki Norblina pojawił się czarny, koślawy, wykonany sprejem napis: ANTIFA. Potem zobaczyłam go jeszcze parę razy - w różnych punktach miasta. Filologiczny "nos" podpowiadał znaczenie tajemniczego hasła, ale na wszelki wypadek sprawdziłam w Wikipedii. Jest! Antifa - "nieformalne, anarchistyczne bojówki zrzeszające osoby o poglądach antyfaszystowskich i uznające za konieczne wyeliminowanie z życia politycznego skrajnej prawicy". Boże wszechmogący! Skoro są antyfaszyści, to muszą być i faszyści - tak podpowiada logika i zdrowy rozsądek. Wprawdzie zasada ta chwieje się nieco, gdy się weźmie pod uwagę istnienie badaczy UFO, ale wyjątki na ogół potwierdzają regułę.

Wróćmy jednak do Antify. Jak sama informuje na swojej stronie internetowej, skrajną prawicę trzeba wyeliminować fizycznie (sic!) i politycznie. Dzięki temu, z naszego kraju zniknie: faszyzm, nazizm, rasizm, antysemityzm, nacjonalizm i homofobia. W imię tej szlachetnej walki, bojówkarze Antify mogą sięgać po przemoc. Brzydzą się policją. Nie brzydzą się kijem i pałką. Jak się okazuje, nie brzydzą się też sprejem, którym - przynajmniej w Warszawie - posługują się chętnie, za tło swoich jakże wymyślnych haseł wybierając zwykle zabytkowe kamienice. Pewnie podejrzewają, że to w nich kryją się gniazda faszystowsko-homofobicznych organizacji. Wysyłają więc swoich dzielnych chłopców, by pod osłoną nocy pisali na wrażych murach niosące otuchę słowo ANTIFA. Ostatnio dostało się teatrowi Scena Prezentacje - Antifa "upiększyła" ścianę jego budynku. Przypuszczam, że to ze względu na repertuar teatru. Sztuka "Porozmawiajmy o miłości" wyraźnie trąci homofobią.

Patrzę na te bazgroły i przypomina mi się opowiadanie Mrożka "Ostatni husarz". O Lucusiu, co nie lubił rosołu na kościach i ustroju. I walczył z tym ustrojem, wypisując chyłkiem w publicznych szaletach odważne hasła w stylu "Precz!". A wieczorem wracał do domu i czuł, jak mu z pleców wyrastają husarskie skrzydła. Poleciłabym tę lekturę dzielnym chłopcom z Antify, ale obawiam się, że mogliby zrozumieć ją opacznie. Natomiast nie mogę doczekać się dnia, gdy jakiś faszystowski policjant dorwie młodego anarchistę ze sprejem w dłoni i każe mu świeżo wypisane hasełko własnoręcznie zmyć z muru do czysta. Albo odpracować koszty tynkowania - choćby w ośrodku dla uchodźców, gdzie antyrasistowska dusza bojownika znajdzie stosowną pożywkę.

Parę dni temu czarną "Antifę" na murze dostrzegła moja najmłodsza córka. "Mamo, zobacz, znowu tu byli wandale!" - obwieściła gromko. A ja pomyślałam, że mam bardzo mądre dziecko.