Stara, a głupia

To o mnie, niestety. Wzdech... I jeszcze raz - wzdech... Dałam się nabrać jak jakaś pięciolatka, a może i gorzej, bo dzisiejsze pięciolatki to takie cwane są, że szok! A wszystko przez to, że uwierzyłam w siłę intuicji. Mojej intuicji, której do tej pory używałam z należytą ostrożnością. Aha, i przez telewizję, której zwykle nie oglądam.

Parę dni temu jednak obejrzałam - na swoją zgubę! Albowiem w przerwie na reklamę Telewizja Polska SA w osobie Macieja Kurzajewskiego i jeszcze jednej pani, której nazwiska nie pomnę, zaprezentowała kolekcję mercedesów cudnej urody, które to mercedesy Telewizja Polska rozdaje swoim drogim telewidzom. Autka niczego sobie, w różnych klasach, modelach i barwach. By wziąć udział w konkursie i wygrać takie cacko, wystarczy wysłać sms ze swoim imieniem, a reszta zrobi się sama. Sms nie jest z tych najtańszych, bo za 3 złote z hakiem, ale bywają droższe.

"Wygramy! - krzyknęłam, podrywając się z fotela - Czuję nieodparty impuls! To intuicja!"- dorzuciłam i ścigana zdumionymi spojrzeniami rodziny pomknęłam po komórkę. Zanim ktokolwiek zdążył mnie powstrzymać, wklepałam swoje imię i - ziuuuu - sms pomknął przez kabel, eter czy coś tam - prosto do pana Kurzajewskiego. W chwilę potem pan Kurzajewski odpisał mniej więcej tymi słowy (cytuję z pamięci): "Beata, grasz o mercedesa [wiem], więc chcemy wiedzieć, jaki typ auta cię interesuje [o, to miło]; wybierz jeden z 4 poniższych typów i wyślij sms, wpisując a, b, c lub d". Dobra!

Trochę się zdziwiłam, że pan Kurzajewski używa pluralis maiestatis, ale jego pytanie uznałam za zasadne. Skoro mam wygrać mercedesa, to faktycznie, dobrze by było wskazać, czy chcę limuzynę czy terenówkę. Po konsultacji z rodziną (lekka ekscytacja córek, dziwne uśmieszki męża, jawny chichot syna), wstukałam odpowiedź b (ternówka!) i - ziuuuu - sms znów poszybował gdzie trzeba. Nie minęło 30 sekund, a nadeszła odpowiedź - zaczęłam podejrzewać, że koresponduje ze mną maszyna. Odpowiedź, to zresztą nie jest właściwe słowo, bo sms znowu zawierał pytanie. Tym razem, TVP SA chciała wiedzieć, jaki model, spośród trzech czy czterech możliwych, wybieram.

Model wybrałam. Ale kiedy przyszła kolej na kolor, trafił mnie szlag. Wydałam już ok.15 złotych, a droga do mercedesa wydała mi się nagle długa i ciernista. Wyobraziłam sobie szybko, ileż to jeszcze pytań może mi zadać "pan Kurzajewski" - automat czy z dźwignią zmiany biegów? tapicerka jasna czy ciemna? felgi aluminiowe czy stalowe? z klimą czy bez? - można tak bez końca! Postanowiłam nie odpowiadać. Ścigana ironicznymi spojrzeniami rodziny, odłożyłam komórkę i twardo nie odpisywałam, choć TVP SA słała rozpaczliwe sms-y treści: "Beata! Bardzo chcemy, żebyś wygrała jednego z naszych wspaniałych mercedesów! Samochód jest o krok! Musimy jednak wiedzieć, jaki kolor wybierasz..." Około północy odpuścili.

Wczoraj zadzwonił telefon - "numer prywatny". W słuchawce odezwał się głos: "Tu Telewizja Polska SA. Grasz o mercedesa. Prosimy, wybierz kolor i wyślij sms o treści... pod numer...". Nie wysłałam. Pożegnałam się z mercedesem na dobre. Właściwie, po kiego mi mercedes? I tylko się zastanawiam, czy to intuicja zawiodła mnie, czy ja zawiodłam intuicję. Nie grając do końca - jak ten facet, co chciał wygrać w totka, ale losu nie kupił. E, taka stara, a taka głupia...

Auto dla panów w KWŚ

Z reklamą jestem na bakier od lat. Reklama głównie mnie wkurza, a czasem oburza. Jej "funkcję informacyjną" można między bajki włożyć, za to funkcję, którą nazywam "wciskaniem ciemnoty" (lub - jak kto woli - kitu) należałoby wprowadzić do jej definicji. Obrony przed tym kitem powinno się uczyć w szkole, i to już podstawowej, bo inaczej dzieci gotowe uwierzyć, że jak sobie zjedzą taki czy inny budyń czy jogurt, ich kości nigdy się nie połamią, a życie stanie się odbiciem wirtualnego raju wykreowanego przez różnych art directorów i copywriterów.

Żeby skutecznie mieszać w głowie, reklama musi, rzecz jasna, "nadążać". Za czym? Za modą, stylem życia, obyczajem. Dzisiejsza pani domu z reklamy nie łazi w podomce i papilotach i wygląda raczej na babkę, co przyszła z wizytą, niż na gospodynię, która właśnie wyszła z kuchni czy skończyła pranie. A że to ma tyle wspólnego z rzeczywistością, ile - dajmy na to - James Bond z agentem Tomkiem, to inna sprawa.

Ale reklama nie tylko "nadąża", reklama wyprzedza i kreuje. Wytycza kierunki, tworzy style i trendy. I czasem, wcale nierzadko, się w tym wytyczaniu zagalopuje. Weźmy reklamę auta Seat Leon, którą nie dalej jak dziś rano usłyszałam w radiu. Idzie to tak: facet zwierza się, że dzieci już na studiach, ale on wciąż czuje się młodo, a że lubi korzystać z życia, to sobie nowe autko kupił - rzeczonego seata właśnie, i teraz czuje się jeszcze młodziej i w ogóle super-ekstra; na koniec pyta retorycznie: "Co na to żona?", po czym pada figlarna odpowiedź: "Zależy która". Całość utrzymana w tonie pogodnej gawędy o tym, że życie zaczyna się po czterdziestce (a może pięćdziesiątce).

Słucham i uszom nie wierzę. Bo wniosek z tej reklamy jasny: panowie, bądźcie młodzi nie tylko na wiosnę (życia), ale i pod koniec lata, a może i na jesieni! Kupcie sobie nową bryczkę (koniecznie Seata Leon), zmieńcie małżonkę na nowszy model (stara może nie docenić nowego autka) i cieszcie się życiem. Ktoś powie - i co z tego? Przecież rozwody się zdarzają (i to coraz częściej), a potem też jest życie, czasem nawet lepsze od tego sprzed. Jasne. Nie żyję na Marsie, wiem, że się zdarzają, sama znam parę osób, które to zaliczyły i niektóre nawet sobie chwalą. Pytanie tylko, czy to jest wzorzec, który nadaje się do lansowania. Czy naprawdę żony (mężów) należy zmieniać jak auta? Czy warto z tego czynić styl życia?

Dla mnie Seat Leon (i szerzej, seat w ogóle) jest od dziś autem dla facetów w kryzysie wieku średniego. Wątpię, by takie założenie przyświecało twórcom reklamy, ale mogę się mylić. Niezbadane są umysły speców od marketingu. I jedno jest pewne, w mojej rodzinie nikt nie będzie jeździł seatem - zwłaszcza, że syn już jest na studiach!

Jaśniejsza od gwiazd, czyli poezja i miłość

Jane Campion polubiłam od pierwszego filmu. Zauroczyła mnie niepowtarzalnym klimatem swoich obrazów i tym, że nie mizdrzy się do widza, ale uwodzi go jakby mimochodem. "Fortepian" widziałam parę razy, "Portret damy" podobnie, a "Anioła przy moim stole" tylko raz, ale śmiało mogę powiedzieć, że to się zmieni. I choć po tych trzech obrazach, "Święty dym" nieco mnie rozczarował, łatwo to Campion wybaczyłam, bo jedna wpadka na cztery filmy i tak daje bardzo przyzwoity wynik.

Dziś obejrzałam jej najnowszy film - "Jaśniejszą od gwiazd" (w oryginale "Bright star"), opowiadający historię wielkiej miłości Johna Keatsa do Fanny Brawne. Miłości pierwszej i zarazem ostatniej, bo gruźlica zbierała wśród artystów romantycznych obfite żniwo i Keats zmarł w wieku 25 lat. Miłości, która zaowocowała wierszem "Bright star", czyli "Jasna gwiazdo".

Temat sam w sobie wdzięczny, ale i łatwy do spaprania. Można popaść w banał lub przesadzić z metaforą, co na jedno wychodzi. Jak dla mnie, Campion poradziła z nim sobie doskonale. Mimo bardzo powolnej narracji, nie nudziłam się ani trochę. I choć miłość romantyczna bywa czasem śmiesznie przesadna, w opowieści Campion nie wyczułam żadnej fałszywej nuty, ani odrobiny śmieszności. W "Jaśniejszej od gwiazd" uczucie wyraża się poprzez kwiaty, motyle, a nawet... haft krzyżykowy. Jeśli pojawia się w słowach, to niemal wyłącznie pod postacią wierszy.

W ogóle, film nasączony jest poezją. Jeśli ktoś jej nie lubi albo nie przepada za romantykami, może raczej niech idzie do kina na coś innego. Campion serwuje nam bowiem wiersze Keatsa w dużych dawkach. Mnie to nie drażniło, a nawet przeciwnie, ale ja Keatsa lubię, a grający go Ben Whishaw recytuje naprawdę pięknie. No i ma takie przejmujące oczy!

A zatem, "Jaśniejsza od gwiazd" to film o miłości i poezji, które w tym wypadku zdają się być niemal tożsame. Wszystko tu jest subtelne, choć nie pozbawione zmysłowości ("Dotyk ma pamięć" - poucza Keats swoją ukochaną). Ważne są barwy (niesamowite wrażenie robią łąki - żółte i szafirowe od kwiatów), ważne dźwięki (śpiew słowika, pieśń odśpiewana na głosy, szelest trzcin, wyrecytowany wiersz), ważne drobne gesty (igła wbijana w tkaninę, dłoń przyłożona do ściany)... Pośród tego wszystkiego rodzą się wiersze i rodzi się miłość, która wprawdzie nie mogła dobrze się skończyć, ale przynajmniej była.

John Keats, Jasna gwiazdo

Jasna gwiazdo, o, gdybym mógł tak niewzruszenie
jak ty - nie, nie wisieć wśród nocy tam, w górze,
z nieruchomą powieką wpatrując się w Ziemię,
jak bezsenny pustelnik zanurzon w naturze.
Nie śledzić wód, co niczym odwieczni kapłani,
ludzkich lądów wybrzeża wiernie obmywają,
lub jak góry i łąki pokryte wrzosami
pod śnieżno-białą maską oblicze skrywają.
Ale jak ty, gwiazdo, stale i niezmiennie,
trwać w pierś młodą mej miłej wtulony bezpiecznie,
czując, jak się unosi i opada sennie,
w bezsenności słodkiej przebywać już wiecznie.
I wsłuchany w ten oddech, co pierś jej kołysze,
Żyć na wieki – lub w śmierci osunąć się ciszę.


John Keats, Do jesieni (fragment)

Gdzie pieśni wiosny są? No powiedz, gdzie?
W sercu je masz, więc nie myśl o nich już.
Gasnący dzień w chmur szatę stroi się
i rżyska pól dotyka barwą róż.

Przekład obu wierszy: Beata Biały

Prasa pod presją

Parę dni temu rozstrzygnięty został konkurs Grand Press Photo. Jako osoba bardziej wrażliwa na słowo niż na obraz, interesowałam się tym tylko z ex-zawodowego przyzwyczajenia, bo jak ktoś naście lat przepracował w prasie, siłą rzeczy reaguje na wszystko, co ma w nazwie press. Stąd też, kiedy w mojej ulubionej stacji radiowej pojawił się materiał na temat GPPh, zastrzygłam uchem. Jak się okazało, słusznie, bo dowiedziałam się rzeczy fascynującej - jakaś pani oświadczyła, że zdjęcia były świetne, a co za tym idzie, prasa drukowana ma się wspaniale.

Może bym i tej pani uwierzyła, gdyby nie dwie kwestie. Po pierwsze, prasa nie miała się wspaniale już w momencie, gdy się z nią zawodowo rozstawałam, czyli jakieś 6 lat temu. Po drugie, trochę z nawyku śledzę rynek i widzę, co się dzieje - dane Związku Kontroli Dystrybucji Prasy mówią same za siebie. Spadki sprzedaży dzienników sięgające kilkunastu procent (np. "Gazeta Wyborcza", I-y kwartał 2010 do I-go kwartału 2009 - minus 16,1%) na pewno nie są symptomem kwitnącej kondycji dzienników, a znikanie kolejnych tytułów z rynku też o czymś świadczy. Jesienią ubiegłego roku wyparował "Dziennik", który połączył się z "Gazetą Prawną", teraz "Polska" przymierza się do formuły tygodnika. Pytanie "kto następny" samo ciśnie się na usta.

W tym kontekście, stwierdzenie, że prasa drukowana ma się świetnie, zakrawa na niezły żart. Prasa jest wyraźnie pod presją, do czego przykłada się także obecny kryzys - kto nie wierzy, niech porówna dzisiejszą objętość dodatku "Praca" w "Gazecie Wyborczej" z tą sprzed paru, parunastu miesięcy. Siadły ogłoszenia, siadła reklama, siadła sprzedaż. Fakt, że nie siadła prasowa fotografia, niczego nie zmieni, bo dla pięknych zdjęć to się kupuje albumy, ale nie gazety.

Na pociechę (czyżby?) mogę tylko napisać, że polska prasa nie jest w tym wszystkim osamotniona. Mój przyjaciel z Francji, wiceprezesujący grupie "Les Echos", powiedział mi ostatnio, że u nich też siada. A raczej, siadło już dawno. I z zachwytem opowiadał o IPadzie, choć sam przecież "robi" w papierze. Ale on jest elastyczny - może "robić" we wszystkim. I na pewno nie będzie się upierał, że prasa drukowana ma się wspaniale, skoro ma się marnie, tylko poszuka innych opcji ze słowem "press" w nazwie. Tyle, że u niego to będzie "presse".

AC/DC, czyli dlaczego nie będę "kulmatką"

Na warszawskich city screenach zrobiło się długowłoso i gitarowo. Od razu widać, że odchodzi tam ciężki rock - faceci potrząsają grzywami i dają wycisk instrumentom. Jeśli po tym niemym seansie ktoś ma jeszcze jakieś wątpliwości, to wielki, czerwony napis AC/DC natychmiast je rozwiewa. Będzie koncert - już niedługo na Bemowie chłopcy (he,he) dadzą czadu.

Nie piszę o tym, bynajmniej, dlatego, że się na te czaderskie popisy wybieram. Hard rock jest dla mnie nieco zbyt hard, a potrząsanie grzywą przez 61-latków (tyle sobie liczy basista zespołu, Cliff Williams) to trochę za mało (albo za dużo), bym chciała wydać trzy stówki. Piszę, bo widok "chłopców" z AC/DC przypomniał mi, jak parę lat temu chciałam być mamuśką na czasie i pojechałam z synem na koncert Iron Maiden do katowickiego Spodka.

Od początku, wprawdzie, podejrzewałam, że to będzie z mojej strony nie lada poświęcenie, bo heavy metalu nie słuchałam, jak żywot mój długi i szeroki i było mało prawdopodobne, bym go miała raptem pokochać. No, ale czego się nie robi, by zasłużyć na miano cool-matki (wersja spolszczona: kulmatka). Zatem nabyłam bilety oraz stosowne koszulki z wizerunkiem Ironsów, które miały sprawić, że nasze doznania z koncertu będą jeszcze pełniejsze, zatankowałam samochód i - w drogę!

Już stojąc w dzikim tłumie przed Spodkiem, wiedziałam, że TO BYŁ BŁĄD. Średnia wieku dookoła nie pozostawiała mi złudzeń - jestem wapniaczką. Słownictwo, jakim posługiwali się miłośnicy metalu, oscylowało gdzieś między budką z piwem a miejskim szaletem. Poziom agresji - między trybunami boiska piłki nożnej a ringiem walk MMA. A kiedy wreszcie dostaliśmy się do środka, od razu stało się jasne, że miłośnicy metalu są też często-gęsto miłośnikami ziółek przyjmowanych drogą wziewną.

Ale prawdziwy koszmar zaczął się z chwilą, gdy "chłopcy" zaczęli grać - co ja mówię! - nie grać, bo gra to się w filharmonii, ale dawać czadu. Dawali go tak skutecznie, że zupełnie nie wiem, co by się ze mną stało, gdyby nie syn, który po jakichś 30 minutach powiedział: "Mama, spadamy stąd". Spadliśmy. Na szczęście, wyjść ze Spodka było o niebo łatwiej niż do niego wejść. Tylko parkingowy się dziwił, "co państwo tak wcześnie jadą - przecież dopiero się zaczęło". "Dla nas już się skończyło" - powiedziałam stanowczo i dodałam gazu.

Kiedy nad ranem docieraliśmy do domu (z tego wszystkiego przegapiłam zjazd na Warszawę i w środku nocy wylądowaliśmy w Łodzi), przyrzekłam sobie solennie, że już nigdy nie będę kulmatką. Przeciwnie, będę typową matką-wapniaczką, ciągającą dzieci do opery i z odrazą patrzącą na plakaty ze zgrzybiałymi "chłopcami" o długich włosach i nagich torsach. Co ciekawe, ta strategia całkiem nieźle mi się sprawdza. Jeszcze nigdy syn nie powiedział mi w połowie I aktu: "Mama, spadamy stąd".

To ty się, kobieto, puść!

Coś mi ostatnio pod górkę. Jak tu podeprę, to tam się wali, jak tu zaszyję, to tam się popruje. Nerwowo i męcząco. Przyłapałam się na tym, że niecierpliwie czekam na wakacje, choć na razie plany urlopowe mam dosyć skromne - raptem tydzień na samym początku, a potem - Bóg jeden raczy wiedzieć, co będzie. Mimo to, coraz częściej wzdycham tęsknie za latem, a kiedy dziś na Polu Mokotowskim oblazły mnie mrówki, nie pomyślałam o Tadziu i Telimenie, ale o lesie, sosnowym igliwiu, jagodzinach, no i o sobie na tle tego wszystkiego. Nawet kandydujący Lepper już mnie nie wzrusza - wzruszam tylko ramionami i myślę, że ma facet tupet.

Krótko mówiąc, kiepsko, pani dobrodziejko. Ten stan zmęczenia i niemocy potęguje jeszcze świadomość, że ABSOLUTNIE NIE WOLNO MI SIĘ TEMU PODDAĆ! Muszę zaraz, natychmiast, w te pędy uruchomić w sobie pokłady optymizmu, otrząsnąć się, otrzepać, ewentualnie tupnąć nogą i jasnym spojrzeniem ogarnąć przyszłość, której wprawdzie przewidzieć się nie da, ale zawsze można mieć nadzieję, że będzie świetlana. Tymczasem ja, nie dość, że tego światła jakoś nie widzę, to nawet na tupanie nie mam siły i ochoty. I niczym wyrzut sumienia, tłucze mi się po głowie przypowiastka, którą jakiś czas temu opowiedział na mszy mój ulubiony ksiądz proboszcz z parafii św. Andrzeja Apostoła. A było to tak...

Pewien facet, co to nie bardzo w Pana Boga wierzył, szedł raz sobie brzegiem urwiska. Nagle ziemia się osunęła i facet poleciał w przepaść. Ale miał szczęście, bo lecąc, zdołał chwycić gałąź rachitycznego drzewka, które wyrastało spomiędzy skał klifu. Chwycił mocno i wisi. Ale czuje, że długo tak nie da rady. Więc - zgodnie z zasadą, że jak trwoga, to do Boga - zaczyna się modlić: Panie Boże, głupi byłem i ślepy, ale słowo honoru, wierzę w Ciebie i obiecuję, że będę dalej wierzył, tylko mnie uratuj! Na co słyszy głos z nieba: Dobrze już, dobrze. Skoro we mnie wierzysz, uratuję cię, ale najpierw puść tę gałązkę.

Puścił? Wątpię. Ciekawe, kto przy zdrowych zmysłach by puścił? Większość by poczekała, aż gałązka się urwie - bo może jednak wytrzyma, może przyleci helikopter i uratuje, a może to tylko zły sen... Pan Bóg może sobie grzmieć z nieba ile wlezie, ale póki nie przybierze postaci dźwigającego liny i haki ratownika, kto go posłucha?