środa, 14 kwietnia 2010

Myśli odrywanie

Już po prostu nie mogę! Nie mogę oglądać telewizji, słuchać radia, czytać gazet. Nie mogę znieść tych obłudnych pseudorefleksji (ach, jaką cudowną byli parą!), tych ciągnących się i lepkich jak guma do żucia spekulacji (będzie polsko-rosyjskie pojednanie, czy nie będzie?), a nade wszystko, tych ponownie rodzących się sporów (godni Wawelu, czy niegodni?). Rzeczywistość stała się schizofreniczna. Tu, w Warszawie, gigantyczna kolejka do Pałacu Namiestnikowskiego - ludzie stoją godzinami w deszczu, żeby na parę sekund przyklęknąć przed trumnami pary prezydenckiej. Tam, w Krakowie, protesty z transparentem, że "królów niegodni". A w mediach - trochę tego, trochę tego i gadające głowy, które próbują taktownie (ach, co za kunszt!), ale skutecznie poprawić oglądalność. I wszędzie - dotąd niepublikowane zdjęcia państwa Kaczyńskich, na których, jakimś cudem, oboje wyglądają sympatycznie i uroczo. Ciekawe, w jakich to przepastnych archiwach te zdjęcia były zakopane...

A do soboty jeszcze całe trzy dni. Strach pomyśleć, co się do tego czasu wydarzy, w co się zamieni ta żałoba. O co się jeszcze pokłócimy (na razie mamy "tylko" Wawel i Stadion Narodowy), ile wolt wykonamy.

Bardzo bym chciała już nie musieć o tym myśleć. Chwilami prawie mi się udaje. Zmuszam się do zrobienia korekty parę dni temu skończonego przekładu, odfruwam wyobraźnią ku klifom Bretanii. Poprawiając interpunkcję, szlifując zdania, śledzę losy odwiecznego mocowania się sił ciemności i światła. Ale obecny w powieści Jeana Raspaila diabeł nie jest łatwym przeciwnikiem. I trudno opędzić się od myśli, że szczególnie upodobał sobie okolice Smoleńska, mgły katyńskiego lasu, tamtejsze niegościnne niebo...

poniedziałek, 12 kwietnia 2010

Siła gestu - garść refleksji w cieniu tragedii

Powoli dochodzę do siebie. Ostatnie dwa dni przeżyłam trochę jak we śnie, wciąż mając nadzieję, że się z niego obudzę i to wszytko okaże się nieprawdą. Dopiero teraz mogę jako tako zebrać myśli. Ale i tak nie opiszę tego, co czuję - to za trudne. Zresztą - po co? Wszyscy czujemy mniej więcej to samo, niezależnie od tego, kto na kogo głosował, kto kogo lubił i szanował, a o kim wyrażał się niepochlebnie... W obliczu śmieci wszystko staje się nieważne. I nawet trochę wstyd, gdy człowiek sobie przypomni, jak o tym czy o owym opowiadał dowcipy, pisał sarkastyczne felietony...

Te dwa dni, ta nasza Czarna Sobota i Smutna Niedziela, wejdą do historii jako najbardziej modelowe wcielenie tragedii antycznej. Było fatum, były symbole, była śmierć... I po raz kolejny się okazało, jak wielka jest w nas wszystkich potrzeba doświadczenia wspólnoty. Ludzie gromadzili się tłumnie, godzinami stali w potwornej ciżbie i ociągali się z powrotem do domu. Wiem, bo też to czułam. MUSIAŁAM pójść pod Pałac Prezydencki. MUSIAŁAM zapalić tam znicz (nawiasem mówiąc, kupiony za skandalicznie wysoką cenę u ulicznego sprzedawcy - niech mu Bóg odpuści chciwość w takiej chwili). MUSIAŁAM tkwić przed telewizorem i patrzeć, jak trumna Pana Prezydenta jedzie ulicami mojego miasta. I MUSIAŁAM swoje odpłakać, choć przecież większość tych ludzi znałam jedynie z pierwszych stron gazet...

Patriotyzm to w XXI wieku bardzo trudne słowo. I swoistym dramatem jest to, że dopiero w tak tragicznych okolicznościach zaczynamy trochę je rozumieć. Na krótką chwilę wydaje nam się, że zbliżyliśmy się do prawdy, czujemy więź z ludźmi, którzy stoją obok nas w milczącym tłumie i jesteśmy wzruszeni, śpiewając razem z nimi hymn narodowy czy "Boże, coś Polskę...". Po polsku. Byłam dumna z moich córek, kiedy przez całe dwa dni pełniły harcerską służbę mundurową, porzuciwszy różne swoje zajęcia. I byłam dumna, kiedy wczoraj wieczorem syn poprosił mnie o czarną wstążkę, którą dziś, jadąc na uczelnię, przypiął do swetra. Bez żalu odcięłam ją od sukienki. To tylko gesty, ale jak napisał Jean Raspail, "piękny gest może zastąpić wiarę".

Nieważne, że to minie. Że za parę dni wrócimy do normalności, żal przestanie nam ściskać gardło i oczy nie będą wilgotniały na widok barw narodowych. Coś jednak w nas zostanie, jakaś drobina, która może kiedyś wykiełkuje.

czwartek, 8 kwietnia 2010

Był sobie film, czyli o tytułach w kinie

Pierwszy kwietniowy wypad do kina zaliczam do udanych. Uf, nareszcie. Po ostatnich kinowych wpadkach, trochę się bałam, że zaproponowany przez moją Przyjaciółkę film "Była sobie dziewczyna" okaże się jakimś romantyczno-obyczajowo-komediowym badziewiem. Na duchu podnosił mnie tylko fakt, że film jest produkcji brytyjskiej, a w rolach głównych nie występują Angelina Jolie i Brad Pitt, tylko aktorzy, których nazwisk nawet teraz nie jestem w stanie odtworzyć z pamięci. Za to ci, których nazwiska znam - Alfred Molina oraz Emma Thompson, grają role drugoplanowe, a wiadomo, że filmowi dobrze wróży, kiedy świetni aktorzy obsadzeni są w drugiej linii.

Zanim jednak przejdę do ekspresowej recenzji, muszę wyznać, że zirytował mnie tytuł - ten polski, wymyślony zapewne przez jakiegoś błyskotliwego speca od filmowego marketingu. Oryginalny brzmi An Education, co każdy, nawet nieznający języka angielskiego, przeciętnie inteligentny przedstawiciel gatunku homo sapiens jest w stanie zrozumieć. I pewnie każdy będzie zachodził w głowę, jakiż to ciąg skojarzeń poprowadził polskiego dystrybutora od angielskiego oryginału do polskiego quasi plagiatu pamiętnego tytułu "Był sobie chłopiec". Zabieg tym bardziej irytujący, że tytuł oryginalny doskonale oddaje sens filmu, po prostu trafia w samo sedno, czego już nie da się powiedzieć o polskim - kompletnie nijakim i sugerującym nie-wiadomo-co.

Nie po raz pierwszy się zżymam na takie translatorskie kwiatki, w których filmowi dystrybutorzy zdają się być mistrzami nad mistrze. Do moich ulubionych przeróbek (bo nie przekładów) należy tytuł "Boskie jak diabli", którego hiszpański oryginał brzmi Sin noticias de Dios, czyli "Żadnych wieści od Boga". Niech każdy sobie oceni, który lepszy. Który wierniejszy - oceniać nie trzeba. Jasne, Boy-Żeleński mówił, że tłumaczenie wierne nie jest piękne, a piękne nie jest wierne (jak kobieta), ale mówił to w czasach, gdy kino raczkowało i nikomu się nie śniło, by tytuł Gone with The Wind przetłumaczyć jako "Scarlett, przewrotna piękność Południa".

No, ale wróćmy do filmu. Powiem krótko: niezły. Może nie arcydzieło, ale półtorej godziny, które poświęciłam na śledzenie losów szesnastoletniej Jenny, nie uważam za zmarnowane. Film pokazuje dotkliwą lekcję życia (An Education!), jaką Jenny odbiera przy wydatnej pomocy sporo starszego od siebie mężczyzny. Ona - młoda i niedoświadczona, choć na szczęście bystra i już nieźle wyedukowana. On - czarujący, bogaty i reprezentujący wszystko, czym (kim) nie są mieszczańscy i nieco ograniczeni rodzice Jenny. Mogło się skończyć różnie, nawet tragicznie. Skończyło się trochę gorzko, ale pożytecznie - tyle mogę napisać, żeby nie zdradzić za wiele. Reasumując - można na to iść, zwłaszcza gdy ma się nastoletnią córkę. I lubi się Londyn, Paryż, Juliette Greco, lata 60. oraz fryzury à la Audrey Hepburn. Ja lubię. Niewykluczone, że zabiorę na to Zośkę - ma dokładnie tyle lat, co Jenny...

Miejca dalekie, miejsca bliskie

Przeczytałam dziś informację o kataklizmie w Brazylii. Ulewne deszcze spowodowały osuwanie się ziemi w okolicach Rio de Janeiro, ludzie zostali bez dachu nad głową, wielu zginęło. Ot, wydawałoby się, zwykły deszcz...

Nie wiem, czy te wieści z drugiego końca świata przyciągnęłyby moją uwagę, gdyby nie fakt, że byłam w Rio. Ładnych parę lat temu, na Kongresie Wydawców Prasy. I doskonale pamiętam dzielnice nędzy - fawele, które zwiedzałam z grupą znajomych, pod opieką miejscowego przewodnika. Facet miał ewidentne układy z lokalną mafią narkotykową, bo do faweli nie każdy mógł sobie tak po prostu wejść i po nich spacerować. Miał też chyba częsty kontakt z koką, o czym świadczył opuchnięty nos, permanentny katar i nadmierne ożywienie. Ale fawele nam pokazał, dzięki czemu dziś, gdy czytam o tym, jak osuwa się tam ziemia, nie prześlizguję się po tej informacji jak po wielu innych doniesieniach z odległych zakątków globu. Bo ta informacja trochę bardziej mnie dotyczy.

Tak samo, jak bardziej dotyczyły mnie wstrząsające relacje z tsunami, które zniszczyło tajlandzką wyspę Phuket. Kiedy uświadamiałam sobie, że zaledwie rok wcześniej opalałam się na tamtejszej plaży, to miejsce na ziemi nagle przestawało być dalekie i abstrakcyjne. Stawało się realne, dotkliwie bliskie. I trudno się było opędzić od myśli: a gdyby tak wielka fala przyszła parę miesięcy wcześniej...?

Sporo mam takich miejsc "bliskich-dalekich". Kiedy ziemia zatrzęsła się w Indiach, myślałam, że gdyby rok wcześniej... Kiedy w Ammanie wybuchły bomby, myślałam, że gdyby dzień później... I choć dobrze wiem, że takie gdybanie nie ma najmniejszego sensu, za każdym razem, gdy jakieś nieszczęście spada na miejsce, w którym byłam, wiadomość ta dotyka mnie mocniej, bardziej bezpośrednio. Przed oczami mam betonowe domki w fawelach, ze strzelającymi ku niebu prętami zbrojeniowymi. Tamtego dnia, gdy na nie patrzyłam, chropowaty beton wydawał się biały od rozżarzonego do białości słońca. Dziś pewnie jest szary. Bo dziś leje tam deszcz...

wtorek, 6 kwietnia 2010

"Mów do mnie wierszem", czyli jak nie wolno wydawać książek

Ledwo podłączyłam się znowu do sieci, a już dopadła mnie skrzecząca rzeczywistość. I to w postaci najbardziej paskudnej - niczym czarownica, która tylko czeka, by się człowiek zbliżył do domku z piernika, a wtedy ona - hyc! - zza drzwi i - łaps! - nieszczęśnika za rękę. Moja "baba-jaga" miała postać maila z wieściami, od których zrobiło mi się mocno nieswojo. Mail przyszedł z polskiej sekcji IBBY, której jestem członkiem i zawierał list otwarty od pani profesor Joanny Papuzińskiej. List dotyczy rzeczy brzydkiej, bo kradzieży. Dokonanej w biały dzień, niemal w świetle reflektorów, w dodatku z udziałem pieniędzy publicznych. A było to tak...

Jakiś czas temu Stowarzyszenie Parafiada im. Świętego Józefa Kalasancjusza (tu strona internetowa stowarzyszenia: http://www.parafiada.pl/dzial.php?id=3&idr=1) postanowiło wydać książkę dla dzieci. Zamysł, zaiste, szlachetny, tym bardziej, że książka miała zawierać zbiór najpiękniejszych wierszy, jakie dla młodego czytelnika napisali polscy poeci. Więc, że cel zbożny, Parafiada postarała się o dotację z Kancelarii Senatu RP. Którą to dotację otrzymała. Książkę wydała. I wypuściła na rynek w nakładzie 10 tys. egzemplarzy po 50 zł każdy.

I wszystko byłoby pięknie, gdyby nie jedno. Otóż na 54 autorów zamieszczonych w antologii wierszy, prawa autorskie do wspomnianych dzieł wygasły tylko w... 7 przypadkach. W pozostałych 47 - nie (dane z listu profesor Papuzińskiej). Co za tym idzie, zgodnie z prawem i dobrym obyczajem, wydawca zobowiązany był uzyskać co najmniej zgodę autorów na publikację, o wypłaceniu honorarium nie wspominając. Niestety, wydawca nie zrobił żadnej z tych rzeczy - po prostu wydał książkę "na dziko". Oburzeni autorzy próbowali interweniować. Wydawnictwo nie raczyło nawet wystosować przeprosin...

Ten ostatni fakt nie pozwala mi, niestety, przyjąć, że cała sprawa jest zwykłą wydawniczą wpadką. Można by mówić o braku doświadczenia - Parafiada nie jest profesjonalnym wydawcą, o czym świadczy zresztą poziom edytorski książki, skrytykowany bardzo solidnie przez doktora Grzegorza Leszczyńskiego z UW. Można by uznać, że ktoś o czymś zapomniał. Można by podejrzewać, że zawiodła znajomość prawa (która nigdy nie jest usprawiedliwieniem, ale wytłumaczeniem - owszem). Można by. Gdyby teraz, kiedy autorzy domagają się swoich praw, wydawca zareagował, uderzył się w piersi i obiecał zadośćuczynienie. Ale wydawca nabrał w usta wody - pewnie święconej, skoro Parafiada "realizuje swoje cele i zadania według duchowości kalasantyńskiej i w nawiązaniu do tradycji szkoły pijarskiej" (cytat ze strony internetowej stowarzyszenia).

Od jakiegoś czasu toczy się zażarta dyskusja na temat ochrony praw autorskich w internecie. W sieci kradzież własności intelektualnej odbywa się na każdym kroku, ale i rośnie świadomość tego, że cudza twórczość, ta niematerialna, nie jest jakimś bytem wirtualnym i z mocy prawa podlega ochronie. Kiedy tu, na moim blogu, wykorzystuję cudze zdjęcia - np. z Wikipedii, zawsze sprawdzam, na jakiej licencji są publikowane i dbam o ich właściwy opis. Szanuję cudzą własność i tego samego oczekuję od innych. Dlatego w głowie mi się nie mieści, że w XXI wieku, w środku Europy ktoś może wydać książkę, wykazując taką pogardę dla prawa i dobrych obyczajów. I mimo wszystko wciąż tli się we mnie nadzieja, że cała sprawa okaże się tylko nieporozumieniem. Zresztą, na skruchę, zadośćuczynienie i pokutę nigdy nie jest za późno. Prawda, Parafiado?