Wolność nie znaczy samowola, czyli o wolności słowa słów kilka

Wolność słowa to wielka wartość. Wie to każdy, kto zasmakował jej przeciwieństwa, czyli knebla cenzury. Za PRL-u nie trzeba było być dysydenckim publicystą, by popaść w kłopoty - przechlapane mógł mieć niepokorny licealista, który na lekcji historii palnął coś o Katyniu. Ciągłe pilnowanie się, by nie powiedzieć o słowo za dużo, to rzecz uciążliwa i upokarzająca, a całe narody zmuszane do tak poniżającej autocenzury, po jakimś czasie karleją intelektualnie i duchowo. Chyba, że skutecznie się temu opierają, broniąc się satyrą i drugim obiegiem.

Ale wróćmy do wolności. Ta od jakiegoś czasu stała się naszym udziałem i chwała za to wszystkim, którzy się do tego stanu rzeczy przyczynili. Tylko, że z wolnością jest jak z każdym wielkim skarbem - trzeba umieć z niej korzystać. Jak człowiek zaczyna zakładać brylantowe spinki lub kolie do wybierania szamba, brylanty prędziej czy później wylądują na dnie kloacznego dołu. Z wolnością słowa jest dokładnie tak samo.

Większość z nas pamięta zapewne słynną sprawę Kazimiery Szczuki, która w wyemitowanym w Polsacie programie Kuby Wojewódzkiego z właściwym sobie wdziękiem parodiowała Magdę Buczek - nieuleczalnie chorą dziewczynę, prowadzącą modlitwy w Radiu Maryja. Opinia publiczna była podzielona - jedni się oburzali, inni uważali, że "bez przesady". Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji uznała, że faktycznie, bez przesady i wlepiła Polsatowi karę grzywny w wysokości pół miliona złotych. Parę dni temu Sąd Najwyższy podtrzymał wyrok sądu niższej instancji - Polsat grzywnę musi zapłacić.

Ktoś spyta: czemu Polsat, a nie sama Szczuka? Ano pewnie temu, że program był nagrany, nie szedł na żywo, więc telewizja miała szansę podjęcia decyzji, czy go wyemitować, czy lepiej zostawić na półce. Wyemitowała. Puściła w eter panią Kazię używającą sobie na kimś, czyjego nazwiska nawet nie pamiętała. A potem, w ramach ekspiacji, tłumaczyła, że nie miała pojęcia o chorobie parodiowanej dziewczyny. Ergo, po osobie zdrowej można sobie w świetle reflektorów jeździć jak po łysej kobyle. W końcu mamy wolność słowa, no nie?

Skoro tak, to może zróbmy eksperyment. Pani Szczuka, o ile wiem, jest zdrowa i pełnosprawna. Zatem, na pewno się nie obrazi, jeśli pani Magda Buczek pójdzie  do telewizji i powie, że jej idolką jest pewna krytyczka i feministka, która być może jest facetem, bo chodzi w garniturach, a poza tym stłasnie fajnie sepleni, nie wymawia "er" i ułoco miesa innych z błotem. Nazwiska krytyczki pani Magda sobie nie przypomni, ale mętnie będzie jej się kojarzyło z jakąś drapieżną rybą. Może doda coś o intelekcie swojej "idolki", który jak ulał pasował do programu "Najsłabsze ogniwo". Będzie błyskotliwie i zabawnie - cha, cha.

Nie będzie. Bo na szczęście, nie wszyscy zakładają brylanty do babrania się w gnojówce. I nie wszystkim wolność myli się z samowolą, a trzymanie języka na wodzy z cenzurą. Granica jest cienka, ale to nie znaczy, że można ją mieć w nosie.

Jak spierniczyć piernik

Są dwa niechybne sposoby, by sknocić każdą, nawet najprostszą potrawę: a) niewolniczo trzymać się przepisu; b) za bardzo chcieć. Obie metody w zasadzie wzajemnie się wykluczają, czego dowiodę za chwilę, ale obie są równie skuteczne. Stosując którąś z nich, można spieprzyć pieprzówkę, chrzanić chrzan i spierniczyć piernik. Słowem - można zepsuć absolutnie wszystko.

Metoda pierwsza, pozornie bezpieczna, w istocie bezpieczna wcale nie jest. Książki kucharskie są bowiem zwykle napisane w taki sposób, jakby ich odbiorcami miały być wyłącznie osoby biegłe w sztuce kulinarnej, mające miarkę w oku i wagę w dłoni oraz wiedzące dokładnie, co to znaczy "dobrze nagrzany piekarnik" oraz "zblanszować warzywa". Jeśli więc ktoś nie urodził się w czepku (kucharskim, rzecz jasna), marne szanse, że realizując punkt po punkcie przepis na jajecznicę, poda na stół coś, co choć z grubsza jajecznicę przypomina.

Metoda druga - "za bardzo chcieć", znana też pod mniej lapidarną nazwą "to się musi udać, bo inaczej się zabiję", nie da się stosować łącznie z metodą pierwszą. Albowiem "chcieć za bardzo" oznacza najczęściej "poprawiać przepis". Autor książki kucharskiej zaleca dodać do ciasta 25 dag miodu? E, te przepisy zawsze takie oszczędne - dodajmy jeszcze trochę! W książce stoi jak wół "piec przez 30 minut w dobrze nagrzanym piekarniku"? Hm, może jednak na wszelki wypadek popiekę to coś jeszcze kwadransik - a nuż nie nagrzałam dostatecznie? W rezultacie, dodajemy tego miodu trochę za dużo, a kwadransik okazuje się kwadransikiem krytycznym, po którym nasz wypiek zaczyna podejrzanie pachnieć i wyglądać jak prosto z kopalni węgla kamiennego.

Czy zatem jest jakiś sposób, by gotować sprawnie i bezstresowo, a nasze wyroby nadawały się do spożycia? Jasne! Ja mam dwa. Pierwszy polega na tym, by gotować wyłącznie to, w czym po latach prób i błędów osiągnęło się prawdziwy i niepodważalny kunszt. Druga metoda zaś jest przeciwieństwem metody "za bardzo chcieć" i nosi nazwę "mieć to w nosie". Moje ptysie przypominają bardziej kajzerki niż te na fotce w książce pt. "Wypieki domowe"? I co z tego! Za to krem mi wyszedł pierwsza klasa! Sernik zapadł się w sobie i zwęglił po bokach? Oj tam! Boczki się obkroi, a dołek zaleje czekoladą. Piernik wykipiał z formy, zalał cały piekarnik i mimo dwóch godzin pieczenia nadal jest kleistą i coraz bardziej cuchnącą mazią? Trudno! Zjemy sałatkę owocową - zdrowsza i nie tuczy! Smacznego!

Tekst dedykuję Mężczyźnie Mojego Życia, który zamiast piernika zje sałatkę owocową, a w ramach prezentu imieninowego otrzymuje ten felieton. Kochanie, przepraszam - zwłaszcza za piekarnik!

Warszawska klęska żywiołowa

 ... zima, zima,
jaka tam zima! 

skoro jak majowy słowik śpiewa...
K. I. Gałczyński

Warszawa zimą wygląda jak w stanie klęski żywiołowej. A zdawałoby się, że w styczniu pod tą szerokością geograficzną śnieg to normalka. Tymczasem - nic z tego! Dla służb miejskich śnieg to żywioł wrogi i nieznany, którego nie potrafią okiełznać w żaden sposób. Przy mojej ulicy, a raczej uliczce, stosy śniegu na chodniku dochodzą do półtora metra, a na jezdni jest tylko nieco lepiej. Samochody parkują jak popadnie - w tym także na pasach ruchu. Teoretycznie, są tu dwa pasy, wiodące w jednym i tym samym kierunku, albowiem moja uliczka jest jednokierunkowa. Praktycznie jednak, od jakiegoś czasu owe dwa pasy zamieniły się w jeden, i to niemożebnie wąski, co powoduje ciągłe zatory i fundowaną przez wściekłych kierowców ponadnormatywną dawkę decybeli. Wszyscy trąbią i przeklinają - śnieg, parkujących, służby miejskie i siebie nawzajem. Armagedon.

W trudnej sytuacji są też ci, którym jakimś cudem udało się zaparkować na chodniku. Cud polegał bowiem na tak zwanym wyczuciu czasu, czyli zaparkowaniu ZANIM pojawił się wrogi żywioł w postaci śniegu. Sęk w tym, że kiedy ów żywioł już się pojawił, zrobił to znienacka i w takiej obfitości, że odkopywanie auta zajmuje wiele godzin. Przy okazji, zakopywane są auta sąsiednie (spróbuj na wąskim chodniku machać łopatą na tyle subtelnie, by nie podsypać śniegu pod samochód stojący obok!), co wydatnie zwiększa czas kolejnych odkopywań. I tak dalej.

Najgorzej zaś ma trzecia, na szczęście niezbyt liczna grupa użytkowników czterech kółek. Są to ci, którzy postawili samochód na chodniku przed klęską żywiołową, po czym beztrosko wyjechali na drugi koniec świata, ciesząc się, że udało im się dorwać bezpłatny kawałek parkingu w samym centrum Warszawy (moja uliczka ma właśnie taki przywilej - tu się za parkowanie nie płaci!). Ale się zdziwią! Bo kiedy wrócą, czeka ich koszt o wiele większy niż miesięczna opłata parkingowa na Okęciu. Śnieg wokół ich samochodów zastygnie w lodową górę, którą trzeba będzie rozłupać przy pomocy młota pneumatycznego. Chyba, że wrócą po roztopach, ale wtedy ich auta spłyną chyba do Wisły, zważywszy, jaka kupa śniegu je przykrywa.

Jeden taki samochód stoi dokładnie przed oknem mojej jadalni i od wielu dni obserwuję z niepokojem pomieszanym z satysfakcją (sama mam garaż podziemny), jak śliczne auto stopniowo zamienia się w śliczny, biały kopiec wielkości Kopca Kościuszki. Może powinnam, w odruchu chrześcijańskiego miłosierdzia, złapać za łopatę i go odkopać. Problem jednak w tym, że odkopując auto, zakopałabym albo chodnik, albo parkujący obok także porzucony wiele dni temu samochód dostawczy. Jego właściciel chyba by mi za to nie podziękował...

Reasumując, Warszawa zimą przypomina Nowy Jork z filmu "Pojutrze", a różnica jest tylko taka, że oni mieli dokąd uciekać ("Na południe - sugerował dzielny Denis Quaid - trzeba migrować na południe!"), a u nas na południu jest ponoć jeszcze gorzej. Poza wszystkim, górale mają takie ceny kwater, że lepiej już chyba machać u siebie łopatą. Albo pojechać metrem, pod warunkiem, że się chce dotrzeć na Kabaty lub Plac Bankowy, bo inne kierunki się na metro nie załapały.

Jedno jest pewne - kiedy Gałczyński pisał swoje "Sanie", jego kulig na pewno nie mknął ulicami Warszawy. Bo tu, wśród trąbienia klaksonów, na pewno nie usłyszałby "majowego słowika".

Rozterki Guliwera, czyli dlaczego podróże kształcą

Ten, kto powiedział, że podróże kształcą, był na pewno człowiekiem przenikliwym, który na wszelki wypadek nie wyściubił nosa poza swoje podwórko, słusznie podejrzewając prawdziwość innego znanego powiedzenia, że nauka kosztuje. Przekona się o tym każdy, kto zechce zasmakować szerokiego świata, i to niezależnie od formy podróżowania, jaką wybierze. Bo koszt nauki płynącej z wypraw bliższych i dalszych liczony jest nie tylko w mamonie, ale i w innych cennych dobrach, takich jak czas i zdrowie. O kosztach moralnych nie wspominając.

Weźmy takie podróże samochodem. Wystarczy już sama statystyka, by odechciało się siadania za kółkiem i podążania autem dalej niż na sąsiednią ulicę. Stan dróg w niektórych krajach, w połączeniu z powszechnie znaną beztroską innych kierowców (bo przecież nie naszą!), to dostateczny powód, by siedzieć w domu, a gdy się do tego dorzuci korki na autostradach, motywacja do podróżowania zbliża się do zera.

Więc może samolot? Tu statystyka jest raczej pocieszająca, choć kiedy spada jeden Boeing 767, załatwia nam statystyki za sto samochodowych kraks, więc marna to pociecha. Ale założywszy nawet, że nasz Boeing zaliczy tyle samo lądowań, co startów, nerwy przy takiej podróży i tak można mieć w strzępach. Wystarczy, że trafi nam się awaria komputerów na Heathrow. Coś takiego przeżyłam parę lat temu w drodze do Rio, więc wiem, co mówię. Nocy spędzonej na londyńskim lotnisku nie zapomnę do końca życia, zwłaszcza zaś miłego recepcjonisty w jednym z lotniskowych hoteli, który, gdy przyszła moja kolej (po godzinnym czekaniu w kilometrowej kolejce), pogodnie rozłożył ręce, mówiąc: No more rooms. Trzeba przyznać, że akcent miał śliczny.W przeciwieństwie do śniadego faceta, który o 3 nad ranem dobijał mi się do pokoju (w innym hotelu), twierdząc, że to jego room.

Pociąg? Cóż, okazuje się, że zimą nawet podróż z Krakowa do Warszawy może trwać 8 godzin, a co dopiero mówić o ewentualnej podróży do Petersburga. Na taką wyprawę należałoby zagwarantować sobie o wiele więcej czasu, niż jakikolwiek pracodawca byłby nam skłonny przyznać. O innych niedogodnościach, takich jak: ciasne przedziały, nieszczelne okna, działające chimerycznie ogrzewanie (zimą temperatura w przedziale niewiele różni się od tej na zewnątrz, latem przewyższa ją o jakieś 10 stopni) oraz bardzo przypadkowi współpasażerowie o dziwnych nawykach higienicznych, nawet nie warto wspominać.

Autostopu nikomu nie proponuję, bo ryzyko podróży samochodem w połączeniu z ryzykiem natrafienia na psychopatę za kółkiem, to już za wiele, nawet dla kogoś, kto bardzo docenia edukacyjne walory podróżowania. Co pozostaje? Internet, proszę państwa, Internet! Google Earth. Wygodny fotel. Dobra kawa. Dla kochających ryzyko – papieros i koniaczek. Angkor Wat na wyciągnięcie ręki, a o dwa kliknięcia dalej Tadź Mahal lub Wąchock (z dowcipami o sołtysie w pakiecie).

Po co więc tracić czas, nerwy i pieniądze? Odpowiem za kilka tygodni, gdy wrócę z samochodowej podróży do Włoch i samolotowej do Stanów. O ile w ogóle odważę się pojechać. I o ile wrócę.

Paszportowa "Polityka" kulturalna

Paszporty rozdane. Gala w Teatrze Wielkim odhaczona. Byłam, widziałam, słyszałam. Trochę się zniesmaczyłam, a trochę ucieszyłam. Wszystkiego opisywać nie będę, bo zrobi(ła) to prasa mainstreamowa, offowa, wirtualna i podziemna, a telewizja to nawet pokazała. Z powodu tej telewizyjnej transmisji, musiałam być na gali pół godziny wcześniej, co mi się nie udało przez warszawskie śniegi (problem z parkowaniem), więc od wczoraj telewizja kojarzy mi się dodatkowo ze stresem (do tej pory kojarzyła mi się głównie z meblem, który stoi nieużywany).

Gala... jak gala. Z brylantem w postaci Grażyny Torbickiej, która udowodniła, że profesjonalista uratuje każdą sytuację. Laureatka paszportu w kategorii Teatr, Sandra Korzeniak, powinna pani Torbickiej wysłać dobrego szampana, bo gdyby nie ona, pani Sandra spędziłaby na scenie kolejne 10 minut, zaplatając coś nieskładnie o ludziach i aniołach, a reszta laureatów nie zdążyłaby odebrać swoich paszportów.

Co może, w niektórych wypadkach, nie byłoby takie złe? Odniosłam bowiem wrażenie, że "Polityka" postanowiła przyznać paszporty wedle zasady "Panu Bogu świeczkę i diabłu ogarek". Świeczka była dla Łukasza Rostkowskiego (vel L.U.C.) za album "39/89 Zrozumieć Polskę". Ogarek dla Karola Radziszewskiego za wystawę w Zachęcie "Siusiu w torcik".

Album Rostkowskiego przesłuchałam i zdejmuję przed nim kapelusz (fakt, że nie noszę, jest bez znaczenia - i tak zdejmuję). Wystawy Radziszewskiego nie widziałam i już nie zobaczę, bo skończyła się w listopadzie, ale wiem, co na niej było i dlaczego na nią nie poszłam. Nie dlatego, że kurator Radziszewski postanowił metaforycznie nasikać do tortu, czyli dokonać artystycznej prowokacji. Ale dlatego, że w tej prowokacji, która w sztuce nie jest niczym nowym, posunął się o parę mostów za daleko. Pokazywanie w jednym z najważniejszych muzeów tego kraju filmu pornograficznego tak się ma do sztuki, jak sikanie do tortu na urodzinach ukochanego dziadka do szacunku dla jubilata.

Fakt, że była to pornografia gejowska, jest kompletnie bez znaczenia. W wersji hetero byłaby równie smaczna (choć pewnie nie dla wszystkich) i równie na miejscu. Oczywiście, można dorabiać ideologię - sama jestem w stanie wykoncypować piękne uzasadnienie (np. pornografia = przedmiotowe traktowanie człowieka, a galeria = miejsce pokazywania przedmiotów - lub coś równie błyskotliwego). Ale można też podejrzewać, że skoro wystawa pana Radziszewskiego potrzebowała aż tak bulwersującego wabika, to może sama kiepsko się broniła?

Widocznie jednak  "Polityka" dojrzała w tym jakąś głębię, skoro Karol Radziszewski paszport dostał. I wiecie co? Może to nie taki głupi pomysł? Z paszportem pan Radziszewski może pojechać sobie gdzieś poza Unię Europejską i sikać w cudze torciki. Na przykład, białoruskie.

Beza i ptyś

Wielkimi krokami zbliża się luty, a wraz z nim zbliżają się ku mnie Dolomity. Po raz pierwszy w życiu zasmakuję tych pięknych, świetnie przygotowanych stoków, po których nawet narciarka mojej klasy (waham się między zerówką a klasą pierwszą podstawową) zjeżdża bezpiecznie i z wdziękiem. Zależy mi zwłaszcza na tym wdzięku, bo bezpieczeństwo gwarantuje mi opanowany w stopniu niemal doskonałym pług oraz tak zwany "pad ubezpieczony", przy którym najbardziej cierpi siedzenie, ale tej części ciała, na szczęście, świat raczej nie ogląda. Za to wdzięk jest na stoku nie do przecenienia, bo w razie "padu ubezpieczonego" daje szansę na pomocną dłoń jakiegoś narciarza wyższej klasy.

Tak czy siak, postanowiłyśmy wraz z Przyjaciółką (niezorientowanych informuję, że zawsze piszę Ją wielką literą, gdyż jest to Przyjaciółka od przedszkola i - jak sądzę - na całe życie) przygotować się na te Dolomity, bo trudno zachować wdzięk, gdy nogi się trzęsą, a zadyszka uniemożliwia wyartykułowanie prośby o pomoc. W tym celu, od mniej więcej tygodnia, regularnie uczęszczamy na siłownię, żeby poprawić stan mięśni nóg i ogólną formę.

Siłownia jest fajna, dobrze wyposażona i dająca liczne możliwości, z których korzystamy wybiórczo i rozsądnie, żeby nie paść ofiarą przetrenowania. Przy okazji, zerkamy sobie na ogromne monitory, na których wyświetlane są rożne programy telewizyjne. Najbardziej irytujące są te z chudymi modelkami, ale omijamy je wzrokiem. Posiadacze słuchawek mają audio-wideo, ci bez - tylko wideo. Ja należę do tych ostatnich, wychodząc z założenia, że telewizja nie może mi zaoferować nic, czego warto by było słuchać.

Jednak wczoraj przez chwilę żałowałam, że tych słuchawek nie mam. Na jednym z monitorów ujrzałam bowiem naszą byłą Pierwszą Damę, Jolantę Kwaśniewską. Wywiad? Może coś o nadchodzących wyborach prezydenckich? Coś o kobietach w polityce? Akurat! Przed byłą Pierwszą Damą stał talerzyk, a na talerzyku... ptyś. A pani Kwaśniewska z przejęciem pokazywała równie przejętej dziennikarce, jak należy tego ptysia jeść. Z min obu pań wynikało, że sprawa jest poważna, a ptyś stanowi wielkie wyzwanie, które da się porównać chyba jedynie z bezą. Ale nie martwcie się, Rodacy! Program "Dzień dobry TVN" wyjaśni Wam ustami byłej Pierwszej Damy, jak sobie z tym wyzwaniem poradzić i od tej pory żaden ptyś nie będzie Wam straszny.

Słuchawki okazały się zbędne. Poza wszystkim, ptysiów i bez nie jadam, bo się muszę w spodnie narciarskie zmieścić (oglądanie chudych modelek zrobiło jednak swoje). Ale wzrusza mnie troska byłej Pierwszej Damy o kulturę w narodzie. Wzrusza, acz nie dziwi - w końcu, to jej małżonek zasłynął wypowiedzianym w Kijowie zdaniem: Ja skażu po francuski: savoir-vivre.